Atleten meten: hoe de statistiek de sport inpalmt

Dankzij een uitgekiend gebruik van statistieken lukt het hem om spelers te kopen die door de markt ondergewaardeerd worden, en aldus een killer team samen te stellen dat vér boven zijn stand speelt.

"Dáárom verdient Messi al die miljoenen: omdat hij zijn evenwicht goed kan bewaren."

‘Moneyball’ is gebaseerd op het gelijknamige boek van economisch journalist Michael Lewis, en Billy Beanes wonderteam heeft echt bestaan. Helaas maar enkele seizoenen: na de release van het boek, in 2003, begonnen de grote teams namelijk op hun beurt statistici aan te werven. En ook in onze contreien staan almaar vaker geeks en quants aan de zijlijn om prestaties te turven. De sport staat, met andere woorden, wereldwijd een de statistische revolutie te wachten.

Rijksuniversiteit Groningen. Het kantoor van Gerard Sierksma op de zesde verdieping van het Duisenberg-gebouw, in het noorden van de stad,is gehuld in een laag dikke mist. Hijzelf is een fitte zestiger met een indrukwekkende bol grijze krullen. Hij is opgeleid als wiskundige, en werkt nu aan het departement Econometrie, waar hij onderzoek doet naar logistieke problemen.

Enkele quotes

• Sierksma «Je kan in de voetballerij van alles meten: hoeveel dribbels, hoeveel passes, hoe ver de spelers gelopen hebben. Maar daarmee heb je nog niks dat voor toeschouwers en de media onmiddellijk interessant is. Ik wilde méér te bieden dan gewoon een aantal gegevens. Iets waar toeschouwers, media en coaches in realtime wat aan hebben. Ik wilde een soort effectiviteitsscore voor twee teams die tegen elkaar spelen, een soort beurskoers: de koers van team A stijgt, die van team B daalt.»

• Sierksma «Het doel van voetbal is scoren, en de tegenstander verhinderen te scoren. Effectief voetbal is voetbal dat je team in staat stelt om acties op te zetten die tot een doelpunt kunnen leiden. Dus hebben we een scoresysteem opgezet van vijf tot één: vijf punten voor een goal en een assist, vier voor een geslaagde pass. Daartegenover stond een negatieve score voor balverlies. Dat kan je live meten, tijdens de wedstrijd. Als een team beter begint te passen, of te scoren, zie je hun grafiek stijgen. Gaan ze slechter spelen, dan daalt hun grafiek. De Telegraaf toont de effectiviteitsgrafieken van Nederlandse clubs in realtime op zijn website. En dat werkt: tienduizenden mensen volgen het elk weekend.»

• Michele Santoni (die bij Ajax de statistische analyses van ORTEC TSS doorworstelt) «Ik had gisteren nog een gesprek met jullie landgenoot Jan Vertonghen. Ik vroeg hem: 'Hoe bewust ben jij je ervan dat jij heel gevaarlijk bent als je indribbelt?' Ik heb hem vijfenveertig situaties laten zien waar hij dribbelt, en negenentwintig keer is er een scorekans uitgekomen. Nou, dan kan je daarop werken. Hoe kunnen we bijvoorbeeld zorgen dat hij nog méér kan dribbelen? En hoe vermijden we dat er een tegengoal valt als hij tijdens zo'n dribbel de bal verliest.»

• Sierksma «Ik denk overigens dat ook dat het succes van Messi verklaart: hij wordt uit balans gekwakt, maar is veel sneller weer in zijn evenwicht dan zijn tegenstrever. Daardoor kan hij sneller weer optrekken, en zo creëert hij vrije ruimte rond zich. Meer balans, meer snelheid, meer ruimte!»

• Santoni «Als je puur gaat tellen wie ter wereld de beste passing heeft, kom je volgens mij eerder uit bij Xavi Hernández dan bij Messi. Maar: Messi duikt over het hele veld op met dribbels. Dat zegt je dat hij de persoonlijkheid heeft om overal de bal te vragen, en dat hij de kracht heeft om zich vrij te lopen en in duels de bal te houden. Daaraan kan je zien dat hij een bepalende speler is. Bovendien speelt Messi tien meter dieper dan Xavi. Waar Messi speelt, is het véél moeilijker om de bal te houden en een goeie pass te geven.»

Bekijk de trailer en de review van 'Moneyball'»