Horen, zien en haten met Michaël Zeeman (6)

Stelen en slaan

HUMO 'Ik leid een tamelijk onthutsend leven,' heeft u eens verklaard.

Zeeman « Ik ben een in beginsel saai mens: ik wil stilzitten, luisteren, lezen en denken. Maar toch overkomen mij voortdurend dingen waar ik van sta te kijken. Als ik brave cultuurbeschouwingen in kranten schrijf, vaak dan nog met een historische achtergrond, wordt iedereen boos. En op tv doe ik niks anders dan een paar onschuldige opmerkingen over boeken maken, maar toch schrijven ze de volgende dag allemaal beschuldigende stukken in de krant. Dat vind ik onthutsend. In bepaalde kringen blijk ik een enorme, zeer vileine haat op te wekken. Het verbaast me dat ik zoveel agressie opwek.»

Zeeman « Dat heb ik nooit gedaan, ik heb nooit iemand gevraagd: 'Wil u me alstublief haten?' Ik weet wel dat de radicaliteit waarmee ik dingen poneer, mensen tegen de borst stoot. En die mensen aarzelen vervolgens niet het mes te wetten terwijl ik altijd slechts twee pennen bij me draag. Toch doe ik geen moeite om woede-uitvallen te onderdrukken: als iets lelijk is, dient het aan de kaak gesteld.

» Ik vind het ook niet erg dat ik vijanden heb, al denk ik dat ze precies daarom zo vasthoudend zijn. De meeste mensen die vijanden oplopen, gaan bij de pakken zitten, bellen de Verenigde Naties of een praatprogramma en gaan erover vertellen. Mij kan het niet schelen. In het 'Nieuwe Testament', een boek dat ik op jeugdige leeftijd tot me genomen heb, staat de aanbeveling dat je je vijanden lief dient te hebben. Dat is een raad die ik ter harte genomen heb. Ik vind mensen zonder vijanden overigens karakterloze slappelingen.

» Gelukkig overkomt me ook vaak het tegendeel: er wordt veel van me gehouden, veel meer dan ik verdiend heb. Er zijn dingen over me geschreven die ik zelf zwaar overdreven vind.»

Zeeman « Dat is tamelijk overdreven, ik zou mezelf hoogstens bijna geniaal durven noemen.»

Zeeman « Ligt dat aan mij? Men kan toch aan elke vijftienjarige een sterrenkaart geven en in de derde klas massaal Solzjenitsyn uitreiken? Ik hou een pleidooi voor de mogelijkheid van de menselijke geest om zich dingen toe te eigenen die mooi of wetenswaardig zijn.

» Ik ben in de egalitaire cultuur van de jaren zeventig grootgebracht, waarin alles werd verbannen wat boven de middelmaat uittorende. Het was een vreselijke tijd, ik heb alleen maar ellende meegemaakt. Gelukkig is dat nu anders: nu weet men dat een gemiddelde er niet kan zijn zonder uitschieters. De totale hoeveelheid intelligentie in de kosmos zal ongetwijfeld constant zijn, en aangezien tegenwoordig de debiliteit om ons heen oprukt, kan het geen kwaad zo nu en dan de aandacht te vestigen op iets dat de moeite waard is.»

Zeeman « Dat geroddel over de krant is verwaarloosbaar, dat heb je op elke krant. Er zijn mij dus twee grote misdrijven aangewreven, en ik heb in beide gevallen een ongelofelijke vergissing gemaakt.»

Zeeman « Mijn vergissing is dat ik tot tweemaal toe in de lach geschoten ben toen ik met die beschuldigingen te maken kreeg. Ik vond ze zo idioot dat ik het niet de moeite vond ze te ontkennen. Als iemand me een roddel voor de voeten werpt, heb ik de neiging te zeggen: 'Waarachtig! Dat u dat aan de weet gekomen bent!' Ik had hard moeten roepen dat ik onschuldig was. Dat heb ik niet gedaan. Toen ik geconfronteerd werd met de mededeling dat ik mijn vrouw in elkaar geslagen had, vroeg ik: 'In welk ziekenhuis heeft u haar gevonden?' Dat was niet echt handig.»

Zeeman « Tot op de huidige dag heb ik mijn privé-leven privé kunnen houden: nog nooit ben ik in een praatprogramma gaan zitten om te zeggen hoe erg ik het allemaal vond. Daardoor wordt de fascinatie van een aantal van die kleine pennenlikkers en krabbelaars steeds groter. Ik geloof nu eenmaal in de beslotenheid van een huwelijk en de beslotenheid van een scheiding: of daarin harde woorden of klappen vallen, gaat slechts twee mensen aan. Als andere mensen daarover fantasieën hebben, kan ik daar niet aan doen. Overigens lunch ik nog één keer per maand met die vrouw, hoewel ik intussen van haar gescheiden ben. Dat verbijstert de omstaanders weleens, en prikkelt zonder enige twijfel hun fantasie nog meer (grijnst).»

Zeeman « Iedere verdachte is onschuldig tot het tegendeel bewezen is. En dat is tot de dag van vandaag niet gebeurd, dus ben ik onschuldig.

» Het is waar dat ik verdacht veel boeken had en het is ook waar dat het moeilijk te bewijzen is dat ik die boeken gestolen heb. Dat is echter niet mijn probleem, maar dat van degene die me beschuldigt. Ik heb aan de rechter gezegd: 'Ik heb vier vullingen in mijn kiezen, ik heb een grote collectie hemden en stropdassen. Als u denkt dat ik die gestolen heb, bent u aan de beurt, want dan moet u dat aantonen.' Ik heb nu twee keer zoveel boeken als twaalf jaar geleden, het is me een raadsel waarom ik sindsdien niet vaker van diefstal beschuldigd ben.»

Zeeman « Dat is zo. Ik raad de mensen dan ook aan om gearresteerd te raken. Daarna gaat je inkomen met sprongen naar omhoog. Mijn ambitie om überhaupt iets te gaan doen dat verder ging dat het voorzien in mijn levensonderhoud, is geboren in een politiecel in Leeuwarden. Mijn verblijf aldaar was werkelijk luguber en hoogst onaangenaam: iedere overheidsinstantie die je van je vrijheid kan beroven, heeft een aantal middelen ter beschikking om je op een hele onaangename manier bezig te houden; iedere agent heeft zijn methode om ervoor te zorgen dat je je heel ellendig voelt. Ik heb nog nooit iemand gesproken die over zijn verblijf in de cel zei: 'Dat was de tijd van mijn leven! Wat heb ik genoten: ik zat droog, het was warm, en ik had voldoende te eten en drinken.' De eerste zes maanden na die vier dagen in de cel heb ik uit pure depressie geen flikker uitgevoerd.

» Toen ik daar zat, merkte ik hoe makkelijk het is iemand kapot te krijgen. Je formuleert een verdenking, doet alsof die plausibel is en meteen springen allerlei mannen met revolvers ijverig in auto's. Wat is dat voor onzin? Ik heb toen heel bewust de overweging gemaakt: als het zo simpel is om iemand kapot te maken, zal ik nu laten zien hoe moeilijk het is mij kapot te maken.»

Zeeman « Op die vraag heb ik nog nooit een antwoord gegeven, en ik was ook van plan daar nooit iets over te zeggen tot het verschijnen van het derde deel van mijn memoires. Ik vind het een idiote vraag, ik vraag u toch ook niet hoe u aan uw schoenen bent gekomen.»

Zeeman « Ik werd inderdaad deels in boeken uitbetaald. Maar dat mag volgens de wet, dat heet 'uitbetaling in natura'.»

Zeeman « Dat is ongetwijfeld zo, soms.»