Het jodelfenomeen: in de bergen waait de blues

Ik moet en zal u het relaas doen van mijn zoektocht, mijn persoonlijke queeste naar een van de meest bespotte, belachelijk gemaakte en onnozel voorgestelde vormen van muzikale expressie, namelijk het Jodelen. Dit is een serieus artikel, we gaan het ernstig met elkaar menen en om u te tonen van hoever ik tot het jodelen gekomen ben, moet u met mij meegaan naar een januarimorgen in '86.

Ergens in Midden-Zwitserland rijdt een gele postbus met aan boord dertig intemationale jongelui die op weg zijn naar een wedstrijd sneeuwbeeldhouwen. Het is ochtend, de zon komt roze op boven de besneeuwde bergen en de chauffeur, een lokale pipo die elke voorbijganger met opgestoken hand groet, zet opeens een jodel in. Geen joechei van enkele seconden zoals hij ze allicht vermag af te steken na een overmoedig genomen haarspeldbocht, maar een echt zangstuk van een minuut of tien. Wij, vier Belgen op de achterste (!) bank van de bus komen amper bij van de lach en sturen van diep achter de zetels gekwelde kattekreten naar voren: mi-au-au-au! De man jodelt verder alsof hij het niet hoort. Hoe diep we hem in zijn ziel geraakt hebben, heb ik pas drie jaar later ontdekt en wel op 31 januari 1989 (toevallig een verjaardag van mezelf). Op die dag is er op de RTBF een documentaire met als onderwerp: de traditionele jodelzang in een kleine vallei in Centraal-Zwitserland. In die kleine vallei hebben de filmmakers nog authentieke jodelzang ontdekt, jodelzang die nu eens niét dient voor valse heimatavondjes met toeristen. Beeld dat ik onthou: in een idyllisch bergdorpje staat een mooi houten huis en in dat mooie huis zitten twee jonge ouders met hun drie kinderen rond een tafel en leren ze zachtjes jodelen. Toon voor toon, zoals de letters van het alfabet. lk neem meteen mijn boekje met Ideeën Voor Humo en ik maak een krabbel.
WAT: jodelen (ernstig!), WAAR: Muotatal (Centraal-Zwitserland), WIE: Hugo Zemp (RTBF).

Meer dan anderhalf jaar later bereid ik de reportage 'De Eiger-Killer' voor en ik besluit en passant iets over het jodelen te maken. Ik vind het Muotatal op de kaart en ik bel regisseur Hugo Zemp die niet op de RTBF blijkt te werken, maar in een wetenschappelijk Instituut in Parijs. Heel bekend is ie er niet want ik moet zijn naam wel tien keer uitspreken (Zinc? Zen? Glemp? Sent?) voor ik hem aan de lijn krijg. De heer Zemp is niet blij dat ik zijn programma een goed programma vind. De heer Zemp vindt dat ik niks te zoeken heb in het Muotatal. De heer Zemp wil geen adressen geven van families die rond de tafel jodelen. De heer Zemp gaat mij zeker niet helpen, zegt hij, want jounalisten zijn niet te betrouwen: «Een keer heb ik mijn "vertrouwensadressen" aan een journalist gegeven, en nadien mocht ik, Hugo Zemp, bijna niet meer binnen in het Muotatal omdat mijnheer de journalist zo'n onnozel stuk had geschreven.» Zie zelf maar hoe je er geraakt, roept hij nog. Zempathieke man. Wil het jodelen zo'n beetje voor zich houden. Heeft z'n eigen onderzoeksterreintje tussen de alpenroosjes en de edelweissjes ontdekt. Brengt er goedkoop zijn vakanties door en maakt er ondertussen documentaires. En ik mag niet op zijn privé-gebiedje komen of hij zorgt ervoor dat de plaatselijke bevolking gesloten is, jaja!

Het oorlellen-ensemble

Ik bel dan maar naar mevrouw Anne-Marie Harms van de Zwitserse Dienst voor Toerisme. Of zij soms weet waar men in Zwitserland nog het oerjodelen aan de kinderen leert. En of ze iemand kent die mij de Filosofie, het Waarom van het jodelen kan uttleggen. U bent toch in Grindelwald voor de Eiger, zegt ze, wel, daar is een Jodelclub en daar zitten zeker mensen tussen die u heel veel over het traditionele jodelen kunnen vertellen. Enfin, ik stap maar eens naar de bibliotheek om me voor te bereiden en vind het naslagwerk "Volkskunst der Schweiz" geschreven door ene professor dokter Richard Weiss en uitgegeven in 1922. Ik lees dat jodelen "vaak voorkomt bij eenzame herders op de bergen die in urenlange jodelmonologen uiting geven aan hun gemoedsstemming". Haha, nu zijn we er! De eenzame herders! Het gegroefde voorhoofd! De getaande wangen! De grijze stoppelbaard! Eenzame herders, waar zijt gij? Bestaat gij nog? Zeg mij, waar kan ik u vinden in 1991? Ondertussen glijden mijn nieuwsgierige ogen naar een illustratie op pagina 227. Een vreemde illustratie. Een man staat heel allenig te jodelen op de rand van een vrij hoge rots. De man staat er met een baard, een gezwollen borst en een gestrekte vinger in zijn oor. (Onderschrift: "Alpler jodelt - den Finger am Ohr - ins Talhinunter!") Het is een gezicht, zo'n ouwe geiteboer die daar staat te zingen als Paul McCartney op 1.200 meter boven de zeespiegel! Op dezelfde bladzijde nog meer inside informatie: zo zouden kleine groepjes jodelaars mekaar soms bij het Ohrläppchen (oorlelletje) vatten bij het gezamenlijk jodelen. Dat vind ik aandoenlijk. Dat er ergens in Europa nog mensen zouden bestaan die mekaar tijdens het zingen bij het allerliefste, allerkleinste en allerweerlooste lichaamslapje vasthouden. Dat moet ik zien!

Bekijk de fotospecial

Bij een serieus artikel hoort een ernstige fotoreeks. Klik hier om de foto's te bekijken

Laura Omloop jodelt in 'Junior Eurosong'

Oesch's die Dritten: 'Ku-Ku Jodel'

De 7-jarige jodelkampioene Tiffany Joe Allen