50 jaar Motown (1)

Toen, in de sixties, én nu. Het beroemdste platenlabel aller tijden wordt dit jaar vijftig, en dat vieren we: met een reeks van vier cd's met het allerswingendste van Motown, vanaf deze week voor - gelóóf ons - een aalmoes bij Humo.

"'Cruisend met de auto, een meisje binnen handbereik: dát is Motown'"

Een zwarte bladzijde uit de muziekgeschiedenis!

Uit Humo 3605/41 van 6 oktober 2009

'Ik ben lekker aan het cruisen met de auto. Ik hoef me niet druk te maken over parkeerplaats. En heb ik honger, dan hoef ik maar een drive-inrestaurant binnen te rijden en een meisje op rolschaatsen geeft me een hamburger. Dát is het gevoel dat Motown-muziek me bezorgt. Nog steeds.' Aan het woord is James Osterberg alias Iggy Pop, gezworen Motown-fan sinds hij voor het eerst 'Where Did Our Love Go' van The Supremes hoorde, op zijn zeventiende, in een kitscherige souvenirshop in een nationaal park in upstate Michigan, waar hij met z'n ouders op vakantie was (het beeld alleen al!). Vijfenveertig jaar later zweert hij nog altijd bij Motown: als de zoveelste dj het publiek voor een Iggy-optreden probeert op te warmen met stoere blanke punk- en rockplaten, zal Mr. Pop hem op de schouders tikken en vriendelijk suggereren om 'Do You Love Me' van The Contours op te leggen. 'Do you loooove me? / Noooow that I can daaaance?' Dat is pas écht raw power, volgens Iggy.

Motown is een verkorting van Motor Town, dat wil zeggen: Detroit. Lang voor The White Stripes, voor Eminem, voor Madonna, voor techno, voor Iggy Pop en voor Motown zelf, lang voor er hoegenaamd sprake was van een plaatselijke muziekscene of -stijl, stond die stad synoniem voor de auto-industrie. In het interbellum trokken tienduizenden vooral zwarte arbeiders en hun gezinnen uit de zuidelijke staten naar Detroit om er te gaan werken in de fabrieken van Ford, General Motors of Chrysler. Eén van hen was Berry Gordy Sr. Die kreeg op 28 november 1929 - het gezin woonde toen al in Detroit - zijn zevende kind: Berry Gordy Jr.

De Gordy's waren harde werkers met een neus voor zaken. Toen de jonge Berry in 1959 het Tamla-label oprichtte (de voorloper van Motown), begonnen zijn al even ambitieuze zussen Anna en Gwen met Anna Records - letterlijk een zusterlabel. De kleine, gedreven Berry schakelde Anna Records meteen in om het Tamla-singletje 'Money (That's What I Want)' van Barrett Strong te distribueren. Dat nummer had hij zelf geschreven, en we mogen het gerust lezen als zijn intentieverklaring: geld, dat wilde hij, véél geld. 'Money (That's What I Want)' bracht genoeg op om zijn droom te verwezenlijken: een volwaardig eigen label. En zo geschiedde: op 14 april 1960 richtte hij Motown Record Corporation op, kortweg Motown.

Berry Gordy had er toen al heel wat baantjes opzitten, en stuk voor stuk hadden ze hem iets geleerd dat hem later nog van pas zou komen. Hij was krantenjongen geweest in een blanke wijk, en kende dus iets van de smaak van blanke mensen. Hij had als stukadoor gewerkt in de bouwonderneming van zijn vader, en was dus niet te beroerd om keihard te travakken. Hij was huis-aan-huisverkoper van keukenbenodigdheden geweest, en wist dus hoe hij zijn waar aan de man moest brengen. Hij had ook aan de lopende band gestaan bij Ford, en daar had hij als beginnend songschrijver (hij had voor Jackie Wilson al het hitje 'Reet Petite' geschreven) naar eigen zeggen een aha-erlebnis beleefd. Toen hij zag hoe een kaal metalen frame op de lopende band werd gezet en er tientallen meters verderop als een gloednieuwe wagen weer vanaf rolde, besliste hij ter plekke dat zijn platenfirma volgens hetzelfde assemblageprincipe zou werken. Motown zou een hitfabriek worden: Gordy zou de beste songschrijvers samenbrengen met de beste zangers, de beste zangeressen en de beste muzikanten. Hij geloofde heilig in competitie, ook en vooral intern: alles wat bij Motown van de band rolde, moest perfect zijn. Het minste fabricagefoutje en een liedje werd genadeloos teruggestuurd, of helemaal weggegooid.