50 jaar Motown (slot): de meidengroepen

Uit Humo 3606/42 van 13 oktober 2009

"'Wie dit prefabmuziek vindt, heeft geen hart'"

50 jaar Motown, tweede en laatste deel: alles over de girl groups, de sister power en de catfights achter de schermen van de hitfabriek.

Eind jaren vijftig, begin jaren zestig. Elvis zit in het leger, Chuck Berry zit in de gevangenis, Jerry Lee Lewis zit thuis met zijn kersverse echtgenote (tevens zijn nichtje van dertien), en Buddy Holly is dood. Enter de girl groups: de eerste glamoureuze, op maat van het televisiescherm gesneden vrouwelijke popsterren. Ze hadden (meestal toch) een gekleurde huid, een ranke wespentaille, onschuldige reeënogen en een suikerspin op hun hoofd. Ze werden sekssymbolen voor de jongens en rolmodellen voor de meisjes: die keken hun make-up en kleren af van de prentjes in de muziekbladen die de opkomende jongerenmarkt overspoelden.

Misschien kon je de girl groups nog het best vergelijken met een andere nieuwigheid uit die jaren: ontbijtgranen. Die had je in verschillende smaakjes en kleurtjes, maar allemaal zaten ze onder een dikke laag suiker. Bij Motown kon je kiezen uit drie variëteiten: de brave Supremes, de iets minder brave Velvelettes en Marvelettes en de nét niet stoute Vandellas. Ze waren nooit zo expliciet als de krolse Tina Turner (die al in 1961, toen The Marvelettes nog braaf 'Please Mr Postman' doo-wopten, 'I Idolize You' schreeuwde tegen Ike) of later Aretha Franklin op het rivaliserende Atlantic-label (in 'Respect' uit 1967 eist Aretha van haar man niet meer of minder dan een goede beurt). Maar hoe speels en onschuldig ook, er werd wel wat afgeïnsinueerd. Luister maar naar het opperfrivole 'Heatwave' (1963) van Martha Reeves en haar Vandellas: 'Whenever I'm with him / Something inside / Starts burning / And I'm filled with desire / Could it be the devil in me / Or is this the way love's supposed to be?' Of hoe ze in 'Nowhere to Run' in paniek wegrent van alweer een nieuwe vlam: 'I wake up feeling sorry / I met you / Hoping soon that I'll never forget you / Nowhere to run! / Nowhere to hide!'

Overigens zou die tekst voor Martha Reeves mettertijd een bittere lading krijgen. Als ze weer eens op één of andere golden oldies-night van 'Nowhere to run! / Nowhere to hide!' stond te zingen, dan sloeg dat ook op haarzelf: ze zat al jaren aan de grond en kon alleen nog maar teren op haar glorietijd. Niets zo vluchtig als modes in de popmuziek, zéker als je toevallig een vrouwelijke Motown-artiest was. Labelbaas Berry Gordy zorgde ervoor dat de meisjes niet eens hun eigen groepsnaam bezaten. En het kon nog erger, herinnert Reeves zich:

Martha Reeves «Op een dronken avond, tijdens een spelletje poker onder een hoop Motown-piefen, heeft Gordy The Marvelettes letterlijk verspeeld aan een medewerker. Zomaar. Je ging van hand tot hand alsof het niets was.»

Koninginnen

It is a man's world, ook binnen de muren van Motown. We schreven vorige week al dat Berry Gordy 'zijn' meisjes etiquettelessen liet volgen om te leren lopen, spreken en zelfs zitten. Belangrijke kanttekening evenwel: die beruchte Motown Charm School werd geleid door een vrouw, Maxine Powell. Zij runde begin jaren vijftig in Detroit een zogenaamde finishing school, waar (zwarte) vrouwen konden leren wat stijl en klasse was. Eén van de cursisten was Bertha Gordy, de moeder van Berry. Zij nodigde Maxine in 1964 uit om binnen Motown een afdeling van haar 'stijlschool' te openen.

Maxine Powell (intussen hoogbejaard, maar nog altijd bijzonder parmantig) «De meisjes daar kwamen bijna allemaal uit the projects, de achterstandswijken van Detroit, maar klasse heeft niets maar dan ook niets te maken met je afkomst. Ik maakte koninginnen van ze: ik wou dat ze met zoveel présence een kamer konden binnenwandelen dat iedereen met verstomming geslagen werd. I wanted my girls to become class.»

De Charm School was veel meer dan wat oppervlakkig Trinny & Susannah-achtig gegoochel met nieuwe kleren. De Motown-meisjes waren opgegroeid in volle segregatietijd, en er was hun van kleins af ingelepeld dat ze tot een minderwaardig ras behoorden. Om een idee te geven van de absurditeit van die segregatie: tot de Civil Rights Act van 1964 waren er in Amerika op straat zelfs aparte drinkfonteinen voor zwarten en blanken.

Mary Wilson (The Supremes, treedt tegenwoordig solo op) «Ik hou er niet van dat wij louter als producten van de Charm School worden gezien. Eerst en vooral volgden ook de mannen van Motown die lessen. Op The Four Tops na, die waren al wat ouder en koppiger (lacht). En dankzij die lessen konden we wel stijlvol kaviaar lepelen op eersteklassevluchten naar Londen, maar ze hielpen ons niks als onze Motown-bus in het zuiden van de VS werd beschoten. De fans vergeten welke offers wij hebben moeten brengen.»

En, zegt Wilson, die fans waren ook zwart.

Wilson «Ze zeggen wel eens dat The Supremes vooral aansloegen bij de blanke middenklasse, maar dat is niet waar. Wij dweepten niet met The Black Panthers of zo, maar we speelden wel degelijk een politieke rol voor de zwarte gemeenschap. Alleen al door onze aanwezigheid in de media. Motown was het gezicht van jong zwart Amerika, en The Supremes waren het gezicht van jong zwart vrouwelijk Amerika. Whoopi Goldberg en Oprah Winfrey zijn me allebei komen vertellen wat een absolute openbaring ons optreden in 'The Ed Sullivan Show' in 1964 voor hen was. Drie zwarte vrouwen in de grootste Amerikaanse televisieshow: dat was nooit vertoond! Dus toen de jonge Oprah en de jonge Whoopi ons daar zagen, dachten ze: 'Dat wil ik ook!'»

Nu bij Humo: 'HUMOTOWN', of het allerspitantste uit 50 jaar Motown: 80 songs, verdeeld over 4 cd's. Deze week cd 2 voor slechts 2,50 euro. De volledige tracklisting op humo.be/motown.