Het grote Vlaamse blunderboek: aanbesteding van de Lange Wapper

© Kristien Daem

Twee jaar geleden zou de bouw van de Oosterweelverbinding 1,34 miljard euro kosten. Vandaag is dat, voorlopig, 3 miljard. De werkzaamheden hadden al vijf maanden bezig moeten zijn, maar het is nog altijd wachten op de eerste spadesteek. Het moet van de gloriedagen van Paul Vanden Boeynants geleden zijn dat er nog eens zo vakkundig werd geknoeid met een aanbestedingsprocedure. Twee aannemersgroepen werden op onbegrijpelijke gronden uit de procedure geweerd, de lucky winner blijkt buitengewoon goede contacten te hebben met de jury die de knoop moest doorhakken. Maak kennis met nv Geldverspilling & Vriendjespolitiek, kortweg BAM.

"'Maak kennis met nv Geldverspilling & Vriendjespolitiek, kortweg BAM'"

Met 10 kilometer nieuwe autosnelweg, een tunnel onder de Schelde en een 2,4 kilometer lang viaduct - de 'Lange Wapper' - ontstaat straks in het Antwerpse havengebied de grootste Belgische bouwwerf aller tijden. Het doel: de Antwerpse ring helemaal rond maken. Maar er is nog niet één kluit aarde verplaatst, en of dat in 2008 zal gebeuren, is erg twijfelachtig. Er lopen vier rechtszaken tegen BAM (Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel), en in één ervan wordt ernstig rekening gehouden met een schadevergoeding van 400 miljoen euro. Te betalen bovenop die 3 miljard.

Kleine lettertjes

BAM bouwt niet alleen de Oosterweelverbinding, maar ook nieuwe havendokken, sluizen, tramlijnen en de nieuwe Antwerpse leien. Het geld daarvoor moet komen van de tol die automobilisten zullen betalen op de Lange Wapper en in de Liefkenshoektunnel. Voor dit megaproject zijn maar liefst drie ministers bevoegd: Kris Peeters (CD&V), Dirk Van Mechelen (Open VLD) en Kathleen Van Brempt (SP.A). Zij stopten BAM al ruim 800 miljoen euro toe, geld dat tot nu toe vooral besteed is aan studiewerk. Het studiebureau van BAM - SAM geheten - soupeerde in z'n eentje al 100 miljoen op.

Eind 2004 stelden zes consortia zich kandidaat om de Oosterweelverbinding te bouwen. Van die zes bleven er na een eerste selectie vier over: Loro, Antwerpse Bouwwerken (AB), Bouygues en Noriant. Alle vier kregen punten op een totaal van 465. Het consortium Loro (Van Laere, Betonac, CEI, De Meyer, Galère, Interbuild, Jan De Nul...) won vrij vlot met 422 op 465. Daarna volgden het Franse Bouygues met 371, AB met 354 en Noriant (CFE, Besix, Cordeel, Dredging International, Van Wellen, Fabricom GTI...) met 312 punten. Loro leek dus de grootste kans te maken, Noriant de kleinste. Maar eerste indrukken willen weleens bedriegen.

Op 21 september 2005 gaan bij de vier consortia de ingenieurs aan het werk. Ze hebben - met negen maanden vertraging - een bestek ontvangen. Dat is een duizenden pagina's dikke handleiding met specificaties over hoe alles er volgens BAM moet uitzien. De consortia hebben tot 23 juni 2006 de tijd om een first offer in te dienen, met daarbij een maquette. Ze kunnen zich baseren op een door SAM gemaakte modelmaquette, en die bevat iets bizars: een dubbeldeksbrug - het dek in de ene rijrichting ligt niet naast, maar bovenop het dek in de andere rijrichting. Uiteraard is dat maar een suggestie, benadrukt BAM in het bestek meermaals. Er staat: 'Er moet (...) creatief worden omgesprongen met de aanwezige randvoorwaarden. Er moet een analytisch en creatief denkproces in gang worden gezet om tot vernieuwende en verrassende oplossingen te komen.'

Onbegrensde vrijheid voor de architecten, dus? Een andere passage in het bestek is iets minder helder geformuleerd, maar perkt die vrijheid bij nader toezien behoorlijk in. Eis E0000.09 luidt als volgt: 'De Oosterweelverbinding dient het alignement van het aangeleverde MX-model te volgen. De maximaal toegestane afwijking bedraagt in verticale richting 3 meter. In horizontale richting dient het platform van de weg gerealiseerd te worden binnen de grenzen van de bestemmingszone 'Artikel 1 - Gebied voor wegeninfrastructuur uit het (Ontwerp)-Grup.' Slik.

Dit, denk je dan, is vakjargon. Alleen wie heel lang heeft doorgestudeerd, kan dit begrijpen.

BRON BIJ AB « Toch niet. Onze ingenieurs hebben die passage gelezen, herlezen en nog eens herlezen, maar het leek ons ambtelijke prietpraat. Geen touw aan vast te knopen.»

Eis E0000.09 bezorgt ook de ingenieurs bij Loro een punthoofd. Volgens hen, en na minutieuze berekeningen en herberekeningen, zou wat hier staat erop kunnen wijzen dat BAM niet zomaar een brug wil, maar wel degelijk een dubbeldeksbrug, zoals op de modelmaquette. De ambtelijke prietpraat blijkt de ruimte boven het Straatsburgdok namelijk zó in te snoeren dat het dok enkel nog met dat (smallere) dubbeldekstype kan worden overbrugd. Loro neemt het zekere voor het onzekere en stuurt in oktober 2005 een beleefde brief naar BAM. Hebben we het goed begrepen dat u expliciet een dubbeldeksbrug wenst? Antwoord van BAM: dat hebt u goed begrepen.

BRON BIJ LORO « Al een geluk, want in eerste instantie wilden wij een enkeldeksbrug ontwerpen.»

• Lees ook: \'15 vragen voor Wim van Hees (vzw Ademloos)