Afscheid van Tuur Van Wallendael

© Marco Mertens

Humo 3602/38 van 15 september 2009

"'Het is zo onaanvaardbaar. Je kán je niet verzoenen met je eigen dood'"

Tuur Van Wallendael (70) ontvangt blootsvoets op de hoogste verdieping van zijn huis in de Seefhoek, tussen honderden boeken en foto's die wijzen op een rijkgevuld leven: academicus, leraar, journalist, politicus, Antwerpenaar. In juni heeft hij van de dokters te horen gekregen dat zijn darmkanker is uitgezaaid naar lever en longen. De prognose luidt drie tot zes maanden, maar het kan ook nog een paar jaar duren. Op zijn bureau ligt een scheurkalender van 2010 klaar. Maar wat het ook wordt, zegt hij, hij zal sterven op zijn voorwaarden. Zonder pijn, en met waardigheid.

Een afscheidsfeest heeft hij eind augustus al gegeven; nu is hij bezig aan een reeks afscheidsinterviews. Bijna tweeënhalf uur lang praat hij, soms merkwaardig meanderend, over zijn ziekte, politiek, kunst, geloof en zijn geliefden. 'Iederéén sterft, ik weet dat wel. Alleen: dat er een datum wordt opgeplakt, dat is aangrijpend.'

Tuur Van Wallendael «Er zijn momenten dat het fysiek echt niet gaat. Zoals vanmorgen. Het heeft er ook mee te maken dat ik nog nooit zoveel interviews heb gegeven - en lánge interviews. En met vragen waarover ik moet nadenken (lacht). Niet mijn gewoonte.»

Van Wallendael «Met mijn verleden is het moeilijk om aan sommige mensen een interview te weigeren. En voor een stuk vind ik het ook een morele plicht. Mijn eerste reactie was: geen interviews. Mijn vrouw Linda zei ook: nee. Maar ik heb er met mijn broer Jan en een vriend over gesproken, en hen leek het wél een goed idee. Omdat ze vonden: 'De manier waarop je gaat sterven is geen dagelijkse kost. Je zou er, na Hugo Claus, voor kunnen zorgen dat er over euthanasie weer op een gewone manier kan worden gepraat.' En zo waren we vertrokken.»

Van Wallendael «Nee. Ik heb het verdict pas gekregen in juni.

»Ik was in 2003 al geopereerd voor een darmtumor. Daarna ben ik vier, vijf jaar goed geweest, écht goed: ik heb zelfs nog gewerkt (als SP.A-schepen in Antwerpen, red.). Maar op mijn controlebezoek in juni zei de oncologe: 'Ik heb slecht nieuws, er is een nieuwe tumor. En die nieuwe tumor is al uitgezaaid naar uw longen en lever.' Ik vroeg: 'Wat gaan we doen?' Opnieuw chemo, dus. Maar op de scans bleek dat de tumor ondanks de behandeling nog groeide. De artsen zeiden: we raden aan om te stoppen met chemo, maar jij beslist. Dus ben ik gestopt.»

Van Wallendael «Ja. Enfin, zo'n gesprek duurt wel wat langer dan ik het hier vertel. Ze beschrijven precies wat er allemaal zal gebeuren met je lijf. Ze zijn daar zeer direct in. Vanaf 2003 hebben ze me op geen énkel moment valse hoop gegeven.

»Na dat verdict heb ik thuis overlegd met mijn vrouw, mijn broer en een vriend van me die arts is. Het duurt eventjes voor je je neerlegt bij het onvermijdelijke. Het is zó onaanvaardbaar. Je kán je niet verzoenen met je eigen dood.

»Ik kan erover spreken met mijn vrouw, maar dat is nog veel erger. De euthanasie zelf is voor mij een kwestie van seconden. Je kan dat zelf kiezen: wil je traag vertrekken of in een paar seconden? Maar voor haar is dat het begin van een rouwproces van maanden of zelfs jaren.

»Ik wilde thuis sterven. Maar toen zei de dokter: 'Nu moet je je even voorstellen. Jij ligt 's middags in je bed, omringd door je naasten. Een prik en je bent dood. De begrafenisondernemer komt je halen. En 's avonds gaat je vrouw slapen. In dat bed.' Daar had ik nooit aan gedacht! Dus heb ik gezegd: we zullen maar naar het gasthuis gaan.»

Van Wallendael «Zeker. Waarom ik? Dat is een domme vraag - enfin, dom omdat je het antwoord wéét: brute pech. Ik rook niet. Ik doe wél andere dingen die niet goed zijn voor de gezondheid (grijnst).

»Het was me eigenlijk voorspeld. Ik heb sinds de jaren zeventig een chronische ziekte in de dikke darm. De dokter zei: de ziekte kunnen we onder controle krijgen, maar het is een voedingsbodem voor tumoren. Daarom heb ik me daar ook altijd laten controleren. En in 2003 was het zover.»

Van Wallendael «De paniek is verminderd. Een week of drie, vier geleden ben ik met mijn broer een week naar een hotel gegaan, in Noordwijk-aan-Zee. We hebben daar een week gepraat. Over het verleden, onze familie. En natuurlijk over: hoe gaan we dat doen? Hij kwam af met het idee voor dat feest. Bezig zijn met dat te plannen: dat helpt.»