Afscheid van Tuur Van Wallendael

HUMO Schrijft u nog verhalen? In 1995 hebt u de bundel 'Vrienden en kennissen' gepubliceerd, die goed onthaald werd.

Van Wallendael «Ik heb een tijdje geprobeerd gedetailleerde notities bij te houden. Ik wilde een lijn krijgen in wat er nu met me gebeurt, er zicht op hebben. Maar (blaast) dat gáát niet. Hooguit noteer ik soms wat. (Leest voor uit een piepklein agendaatje) 'Opgestaan 8.30u na een goede nacht.' Veel stelt het niet voor, hè?

»Ik heb er wel spijt van. Toen ik die bundel uitgaf, noemde een criticus me een volgeling van Elsschot. Ik voelde me zeer geflatteerd, maar het klopt niet. Mijn grote voorbeeld was nog veel hoger gegrepen: Graham Greene.»

Van Wallendael (enthousiast) «Ik deel wel meer voorkeuren met Van Rompuy.»

HUMO Cathérine Deneuve?

Van Wallendael (lacht) «Juist. Samen met Claudia Cardinale noemde ik haar in Humo (in 1997, red.) mijn favoriete onenightstand. Net als Freek de Jonge een paar weken geleden. Dat deed deugd.»

Van Wallendael «In Humo's eindejaarsvraagjes noemde Van Rompuy als beste film 'Matchpoint' van Woody Allen, over een doorslechte schurk die overal mee wegkomt en aan het eind van de film rijk en gelukkig is. Een compleet immoreel verhaal. Ik heb Herman toen een berichtje gestuurd dat het ook mijn favoriete film van het jaar was. Hij reageerde dat hij zich wel vijftig jaar jonger voelde (lacht).

»Ik heb hem leren kennen toen ik nog journalist was. Ik was op zijn eerste persconferentie als partijvoorzitter (september 1988, red.), waar hij het had over één of ander politiek probleem - ik weet al lang niet meer wat - dat vóór het einde van het jaar opgelost moest zijn. Anders zou België uiteenvallen, u kent dat wel. Een journalist vroeg of dat wel mogelijk was tijdens de kerstperiode, waar iedereen toch met feesten en familie bezig was. Weet u wat de schurk antwoordde? 'Familie is iets waar men voordrachten over houdt.' Mooi hè? Dat is me altijd bijgebleven.»

Van Wallendael «Ik herinner me die uitspraak nog. Ik vertelde dat ik niet naar de begrafenis van mijn nicht Frieda was geweest vanwege één andere politieke verplichting. (Cynisch) Waarschijnlijk moest ik ergens gecrocheteerde lapjes gaan bewonderen. Dat was verkeerd.»

Van Wallendael «Ik vrees dat ik een immoreel antwoord moet geven: ik heb daar geen spijt van. Ik heb nichten en neven, en nog een paar ooms en tantes. Een paar van hen zie ik geregeld, en dat is best aangenaam, maar ik ben niet echt intiem met familie, behalve met mijn broer dan. Ik mis dat ook niet.»

De man met de baard

HUMO Hebt u nog plannen? Zijn er dingen die u nog absoluut wilt doen, plaatsen waar u heen wilt?

Van Wallendael «Ik heb een hekel aan reizen. Enkele jaren geleden ben ik in Cuba en Brazilië geweest. Wel, Brazilië vond ik gewoon tijdverlies. Cuba was best aangenaam, die promenade in Havana bijvoorbeeld, en het klimaat was er goed. Maar voor de rest? Ik zou nog een aantal kunstwerken willen zien in een paar steden waar ik graag ben: Londen, Amsterdam en vooral Parijs.

»Ik ben voor het eerst in Parijs geweest toen ik veertien was. We reden er met de auto naartoe, langs de Routes Nationales - er was nog geen snelweg. We kwamen via de Rue des Flandres de stad binnen: dat beeld vergeet ik nooit. Duizenden mensen, drukte, de gebouwen, al die activiteit. Overweldigend. Dát was leven. Ik heb Parijs onmiddellijk in mijn hart gesloten. Sindsdien ging ik er drie, vier keer per jaar naartoe. Helaas kan ik het nu niet meer.»

Van Wallendael «Ik zou meer van Mark Rothko willen zien. Zijn monochrome kleurvlakken fascineren me. Maar ik wil toch vooral werken zien die ik al tientallen keren heb gezien. Als Vlaams Parlementslid vergaderde ik om het halfjaar met de commissie voor de Nederlandse Taalunie in Den Haag - een nogal nutteloze commissie overigens. Ik liep dan telkens het Mauritshuis binnen om naar één en dezelfde Vermeer te gaan kijken: Gezicht op Delft. Daar krijg ik nooit genoeg van. In Antwerpen ging ik geregeld Dulle Griet bekijken, van Pieter Bruegel de Oude, mijn lievelingsschilder. En Madonna met kind van Jean Fouquet - daarvoor stond Agnes Sorel (rond 1450 de maîtresse van Karel VII van Frankrijk, red.) model. Ongelofelijk: op een troon in haar prachtige blauwe kleed, met het kindje Jezus op haar schoot en één borst ontbloot. Maar wát een borst! En daarrond al die rode en blauwe engelen. Door Simon Schama weet ik nu tenminste hóé ik moet kijken. (Zachtjes) Maar het zal er wellicht allemaal niet meer van komen.»

Van Wallendael «Daar heb ik nog niet over nagedacht. (Na een lange stilte) Misschien zou ik mezelf meer geduld opleggen. Dan had ik zeker meer en beter gezien. Ook de mensen met wie je praat moet je geduld gunnen, zelfs al weet je soms al na hun eerste halve zin wat er volgt.

»Daar heb ik Louis Tobback altijd om bewonderd. Als voorzitter kon hij op het partijbureau met eindeloos geduld luisteren naar halvegaren die de meest onwaarschijnlijke lulkoek uitkraamden. Wie? Die lijst ga ik u niet geven (lacht). Maar als ze waren uitgepraat en Louis antwoordde, dan was het fasten seatbelts.»

Van Wallendael «'t Is heel boeiend, maar als je over die verhalen een beetje begint na te denken... God schiep Adam en Eva en ze kregen twee zonen, Kaïn en Abel. Maar hoe is de rest van het menselijk ras daaruit voortgekomen? Er moet dan toch iemand met zijn moeder gevogeld hebben? Of met een zuster? En die ark van Noë. Hoe heeft God het bij de zondvloed gearrangeerd om al de vissen te verdrinken? (lacht) Zéér merkwaardig allemaal om daarin te geloven.

»Sus Verleyen (de overleden oud-hoofdredacteur van Knack en ook logelid, red.) schreef ooit als opdracht voor mij in één van zijn boeken: 'Voor de enige echte heiden die ik ken'. Sus was bij een zogenaamde reguliere loge, waar ze geloven in een opperbouwmeester van het heelal. Wel, die bouwmeester heeft zich aan mij nog nooit vertoond. De zeldzame keren dat ik rechtstreeks met geloof en godsdienst te maken heb gekregen, waren nogal onaangenaam - misschien ligt het daaraan.»

Van Wallendael «Op 1 september 1944 moest ik naar het eerste studiejaar: de dag dat Antwerpen werd bevrijd! Overal in de stad werd er geschoten, en de school bleef dicht. Toen een paar weken later de vliegende bommen kwamen, werden de kinderen geëvacueerd. Samen met een vriendje uit het tweede studiejaar kwam ik in het West-Vlaamse Rekkem in een nonnenschool terecht. Het einde van de wereld, voor mij. We zaten samen in één klaslokaaltje, met aan de ene kant het eerste studiejaar en aan de andere kant het tweede. Ik wilde uiteraard naast m'n vriendje zitten en dat mocht niet van die non! Het begin van mijn afvalligheid (lacht).»

HUMO Kunt u zich nog opwinden over de invloed die godsdienst blijft hebben op het leven van mensen? Hier om de hoek woedt een bitse strijd om de hoofddoek. Volgt u dat?

Van Wallendael «Dat speelt zich verdorie af in mijn school! Ik ben in de jaren vijftig ook naar dat atheneum gegaan.

»Ik vraag me vooral af of we er wel goed aan hebben gedaan om van de hoofddoek een politiek issue te maken. Mij maakt het niet uit of de loketambtenaar die mijn formulier invult al dan niet een hoofddoek draagt. In Groot-Brittannië zie je zelfs bobby's met een tulband. Ik denk dat er hier meer onverdraagzaamheid is.

»In een discussie met Antwerpse Joden heb ik ooit gezegd dat ik me niet kon voorstellen dat God zich echt bezighield met welke hoed ze moesten opzetten. Ze waren boos. In het atheneum zijn er meisjes die vorig jaar nog rondliepen met een kort rokje en een bloot buikje en nu een hoofddoek tot op hun heupen dragen, en ze kunnen blijkbaar niet meer terug. Hoe komt dat? Zijn we misschien te ver gegaan met dat verbod? Ik vraag het me echt af.»

Van Wallendael «Nee. Een vriend vroeg me wat ik zou doen als ik na mijn euthanasiespuitje plots voor een grote poort zou staan die wordt opengedaan door een man met een lange baard. Geen idee - ik verwacht niet meteen dat ik na mijn dood voor een gesloten deur zal staan. Ik denk daar zelfs niet over na. Waarom zou ik?»

Jan Lippens & Raf Weverbergh
Foto's Marco Mertens