Honden van de hoop

Het Zwitserse Emmental. Zwaluwen scheren er over het versgemaaide grasland, krekels wrijven zich sjirpend in de poten, boerderijen blaken in de zon, koeien staan te klingelen in de wei, en bij wijze van schril contrast zal ik mij in deze Heidiaanse omgeving uitsluitend bezighouden met aardschokken, verwoeste huizen, bedolven inwoners, en stof en as.

"'Eén van de eerste dingen die je je hond leert, is blaffen'"

De drieëndertigjarige Patrizia Pedotti Bucher maakte deel uit van de kleine groep Zwitserse redders die in Kobe (Japan) met twaalf 'puinhonden' op zoek ging naar overlevenden van de grote aardbeving van 17 januari 1995. Op de hele wereld zijn er misschien enkele honderden ervaren redders-met-'puinhonden' en daarvan worden hooguit enkele tientallen specialisten ook in het buitenland gevraagd. De organisatie die in dat verband de meeste ervaring in huis heeft, is de Schweizerischer Verein für Katastrophenhunde, dat al sinds 1966 'puinspeur'-trainingen organiseert voor redders en honden. Door hun internationale ervaring waren de Zwitserse hondenteams bijvoorbeeld de enige die van de Japanse regering toelating kregen om een week lang deel te nemen aan de reddingswerkzaamheden in Kobe.

HUMO Als het gaat over Zwitserse honden die mensen redden, gaan onze Belgische gedachten natuurlijk uit naar de Sint-Bernardshond.

PATRIZIA « De Sint-Bernard heeft er niets mee te maken. Meer nog: dat die hond op de Sint-Bernardspas mensen gered heeft, is een verhaal dat minstens tweehonderd jaar oud is. Op oude prenten in musea kan je ook zien dat die toenmalige hond-met-het-vaatje een veel kleiner, veel peziger exemplaar was. De Sint-Bernardshond van nu is verworden tot een vette loebas die gewoon te groot en te zwaar is om nog mensen te kunnen redden.»

HUMO Wat is het verschil tussen een hond die tussen het puin speurt en een lawinehond die in de sneeuw snuffelt?

PATRIZIA « Ze gaan allebei op de geur van mensen af, maar de interventietijd is beperkter. Een lawinehond moet binnen enkele minuten op de plaats van het onheil zijn, want na één uur zijn de kansen om iemand levend uit de sneeuw te halen nog amper drie op tien. Een puinhond kan nog tot dagen na het onheil nuttig werk verrichten.»

HUMO Op de BBC zag ik hoe een 'puinhond' uit een nest jonge honden werd geselecteerd. Het dier was amper zes weken oud, maar de bezitter zag toen al dat ie kwaliteiten had.

PATRIZIA « Mijn man, die ook redder is, is zijn hond op die manier gaan uitkiezen bij een kweker van jachthonden. De hond die hij in gedachten had, moest een sterk ontwikkelde speurzin hebben, moest zeer zelfstandig zijn en moest een absolute spring-in-'t-veld zijn, eentje die er lol in vindt om de hele tijd te lopen, te springen en rond te jakkeren. Ik had geen verlanglijstje toen ik mijn hond enkele jaren geleden kocht, ik heb gewoon gereageerd op een advertentie in de krant. Kijk, daar is Arco. (Arco, een zwartwitte alpenherdershond die voor de open tuindeur ligt, komt beleefd geeuwend overeind) Arco is er eentje van de boerderij, dus die zal wel tegen een stootje kunnen, dacht ik, maar gauw bleek dat ik een bangerd in huis had gehaald. Hij kwam wel van een boerderij, maar hij was bang van koeien, hij was bang van tractoren, hij was bang van auto's, hij was bang van mensen, kortom: hij was bang van alles en iedereen (lacht).»

HUMO En toch was je van plan hem als reddingshond te trainen?

PATRIZIA « Ik had hem al drie jaar als gewoon huisdier voor ik met de training begon. En van een hond met een klein hartje dat geen vijf meter van mijn zij week, heb ik toch een dappere, zelfstandige hond kunnen maken.»

HUMO Hoe heb je hem geholpen zijn angsten te overwinnen? Want zo'n reddingshond die tussen het puin staat, wordt omgeven door sirenes, krakend beton, grijpers van graafmachines, motoren, schijnwerpers, mensen die roepen en krijsen...

PATRIZIA « Het komt erop aan je hond aan zoveel mogelijk lawaaiplaatsen te laten wennen. Je gaat met 'm naar een bouwwerf, tussen de kranen en de graafmachines, je stapt met 'm op de trein, eerst gewoon in een rijtuig, later op de harmonica tussen twee rijtuigen, je brengt 'm binnen in een schietstand; al die plaatsen waar het lawaai overweldigend is, daar ga je heen. Enkele keren per jaar trainen wij ook samen met het leger, en dat komt nog het dichtst bij de realiteit, omdat op zo'n legermanœuvre ook met schijnwerpers gewerkt wordt en ontzettend veel lawaai gemaakt.

» Ik vertel dat nu in grote lijnen, maar eigenlijk zijn het allemaal heel kleine stapjes die heel veel tijd vergen. Eer een hond werkelijk klaar is om mee op interventie te gaan, heb je een training achter de rug die minstens twee en soms wel vier jaar duurt.»

HUMO Maar het kan ook zijn dat je na een jaar trainen merkt: dit wordt niks.

PATRIZIA « Ja, je mag de allerleukste oefeningen bedenken, maar als die hond bang blijft of zijn natuurlijk speurinstinct niet wil aanscherpen, dan is alles verloren moeite.»

HUMO Is er een hondenras dat meer voor het puin geschikt is dan andere rassen?

PATRIZIA « Schoothondjes of te grote honden zijn niet geschikt, maar voor de rest zijn zowat alle rassen - mannetjes zowel als wijfjes - te gebruiken. Het hoeven zelfs geen echte rashonden te zijn. Mijn Arco is ook maar een bastaard.»

HUMO Hoe begin je nu met die training?

PATRIZIA « Eén van de eerste dingen die je je hond leert, is blaffen. Je geeft 'm zijn eten alleen als hij blaft of je doet de deur pas voor 'm open als hij blaft. En daarna leer je hem blaffen én met de poten krabben, om aan te geven: hier zit wat ik zoek. Je stopt bijvoorbeeld zijn etensbakje onder een doos en je haalt het er pas onderuit als hij blaft én met zijn poten krabt. Zodra hij dat blaffen én krabben onder de knie heeft, verzin je honderden spelletjes rond hetzelfde thema: verstoppen en vinden. Je pakt zijn speelgoedje af en je stopt het voor zijn ogen in de zandbak, of je verbergt jezelf in het bos achter een struik, of je verbergt je thuis achter de badkamerdeur, en hij moet je elke keer zoeken, en als hij je vindt: krabben én blaffen.»

HUMO En telkens als hij dat doet, beloon je hem.

PATRIZIA « Ja, ik geef 'm zijn favoriete speeltje, of een stukje vlees, en ik laat ook zien dat ik blij ben. Gewoon maar een klopje geven - 'goeie hond, brave hond' - is niet genoeg. Je moet meeleven met het speuren van de hond en ook echt blij zijn als hij iets vindt. Als je dat niet kan opbrengen, als de hond niet aan je kan merken dat je echt blij bent, zal hij op de duur alle zin om te speuren verliezen. De beste motivatie voor de hond is dat je zelf ook heel gemotiveerd bent.»