HUMO Als de hond iemand aanwijst, graven jullie dat slachtoffer dan zelf uit?

PATRIZIA « Nee, wij wijzen de vermoedelijke vindplaats zo precies mogelijk aan en dan komt onze Zwitserse ploeg met haar kleine kranen en graafmachines. In Japan hadden we die achterban niet bij ons, daar kwamen Japanse brandweerlui de brokstukken opruimen.»

HUMO En als die gravers niks vinden?

PATRIZIA « Het is mogelijk dat de brokstukken in te dikke lagen op elkaar liggen; dan sturen we de honden na elke weggeruimde laag opnieuw in het puin om te zien of de bergers nog op de juiste weg zijn. Als we dan kleren, of haren of een lichaamsdeel vinden, zijn we zeker dat we naderen.»

HUMO Mag de hond dat slachtoffer - dat hij meestal nog niet gezien heeft omdat het onder het puin zat - besnuffelen? Als beloning, als bewijs dat hij zijn werk goed gedaan heeft?

PATRIZIA « Ja en nee. Als dat slachtoffer meteen uitgegraven wordt, kan je 'm daarmee belonen, maar als ze dat slachtoffer pas na tien uur bovenhalen, is de hond dat allang vergeten. Dus meestal belonen wij hem direct met een stukje vlees of met zijn favoriete speeltje.»

HUMO Eigenlijk krijgen jullie slechts weinig slachtoffers te zien, omdat het uitgraven door anderen wordt gedaan.

PATRIZIA « Ja. In Kobe hebben we de slachtoffers dan weer wel allemaal gezien omdat ze niet naar een lijkenhuisje werden afgevoerd, maar ter plekke werden 'bijgezet'. Op de stoep, op een grasveldje of in een groen gebleven voortuintje werden de afgestorvenen neergelegd en dan namen familie, vrienden en buren langzaam afscheid. Eerst streelden ze één voor één het lichaam, daarna wasten ze het, ze masseerden het, ze wikkelden het in dekens en tot slot legden ze offergaven rond het lijk opdat de dierbare op zijn weg naar het 'hiernamaals' niets tekort zou komen. Er wàs bijna niks meer, maar toch probeerden ze de dode nog dingen te geven die hem dierbaar waren. Bij iemand die graag rookte, ontstaken ze een sigaret en legden die naast zijn hoofd. Dat was zeer ontroerend om zien. Waar ze ze nog vandaan haalden weet ik niet, maar er werden ook bloemen neergelegd, onder andere door de Japanse brandweerlui die hen opgegraven hadden. Als je ophield met werken en je keek rond, zag je overal van die kleine begrafenissen tussen het puin.

» Kobe heeft op ons veel indruk gemaakt omdat we bij een dergelijke ramp zelden zulke stille, gedisciplineerde mensen hebben gezien. Zo zag ik in de buurt waar we werkten een man en een vrouw staan. Ze stonden stil naast elkaar en keken naar wat overbleef van een huis. Een uur later stonden ze daar nog altijd stil. Twee uur later nog altijd. Drie uur later nóg altijd. Ga eens vragen wat er is, zei ik tegen de tolk. Bleek dat de vader van de man nog onder het puin lag, en ook de buurvrouw. We hebben ze allebei gevonden, maar ze waren al dood. Toch ongelooflijk dat die daar zo fatalistisch stonden te wachten, dat niemand daar krijste of gilde. Alles was daar kalm, akelig kalm eigenlijk.

» Er werd ook niet geplunderd. De mensen kropen tussen de stenen rond, maakten de bruikbare spulletjes die ze nog vonden een beetje schoon, stopten ze in kartonnen dozen en zetten alles op een ordentelijk hoopje op de stoep, op enkele meters van hun verwoeste huis. Kleine kartonnen huisjes waren het en iedereen bleef daar af, iedereen respecteerde die bezittingen. Ik vergeet die kartonnen dozen nooit, een kaftje met uittreksels van de bank, een beetje speelgoed, enkele boeken, een deken erover, zo schamel en toch zo dierbaar zoals het daar stond.»

Psychische naschok

HUMO Jullie werken meestal in de schijnwerpers van de wereldmedia.

PATRIZIA « Ja, maar daar let je al gauw niet meer op. In het begin stonden ze soms in rijen achter ons, er waren meer cameramensen dan redders aan het werk. Zeker in Kobe, waar wij alleen toegang hadden gekregen. Ze volgden ons overal, met de auto, met de helikopter, maar gelukkig hebben ze ons nergens in de weg gelopen. Eén keer was er een journalist, die ineens zo'n marmot onder mijn neus stak en vlakaf vroeg: 'Waarom zoeken jullie alleen maar naar dode slachtoffers?' Op domme vragen antwoord ik niet, heb ik gezegd.»

HUMO Jullie hebben in Kobe inderdaad niemand levend van onder het puin gehaald. Was dat niet frustrerend?

PATRIZIA « Nee. Vooral niet omdat we zagen hoeveel die doden voor die nabestaanden betekenden en hoe intens zij ermee omgingen. Ze waren ons ook heel dankbaar. Ze zijn ons komen omarmen, ze zijn de honden komen omarmen. Dat heeft ons geweldig aangegrepen. Iedereen weet toch hoe vreselijk een familie lijdt wanneer ze niet met eigen ogen hùn dode hebben gezien. Mensen bij wie een familid 'verdwenen' is of verdronken is op zee, kennen vaak hun leven lang geen rust meer. Ook de Japanse regering is ons zeer dankbaar geweest, we zijn later op de Japanse ambassade in Bern ontvangen.»

HUMO Waar sliepen jullie?

PATRIZIA « In de dichtstbijzijnde brandweerkazerne hadden ze een aantal bureaus ontruimd en daar sliepen wij in onze slaapzak op de vloer. Vreemd genoeg heb ik daar goed geslapen. Geen nare dromen, niks.»

HUMO Ook nadien geen nachtmerries gehad?

PATRIZIA « Nee. Maar er zijn wel dingen die bijblijven, die ineens weer in mijn hoofd opdoken toen ik enkele weken later opnieuw met de hond op training was. In Kobe had een vrouw ons gewezen waar haar man lag, zijzelf had de kracht gehad om zich met blote handen van onder het puin een weg te graven, en ze wees mij het gat, 'daar ligt ie'. En dan kruip je daarin met de hond, zover je kan, en dan werd die weg ineens afgesloten door zo'n typisch Japans kamerscherm en ik zag ook een stuk van een slaapdeken en te weten dat achter dat scherm en onder dat deken een lijk lag, te weten dat mijn kruipwegeltje alleen maar naar een lijk leidde, dat was veel akeliger dan toen ze die dode man uit het puin haalden en ik hem effectief te zien kreeg.

» De dingen die je het meest aangrijpen zijn vaak kleine details. Je hebt je gewapend tegen zware verwoestingen, zware kwetsuren en zware miserie, maar je wordt uit je evenwicht gebracht door details. In september '93 werden we ingezet bij die springvloed in Brig, in één minuut tijd stonden het water en het slib daar drie meter hoog, en toen stuurden ze me naar een schoenenwinkel. Het slijk stond daar twee meter hoog en daaronder zouden nog twee winkelbediendes bedolven zitten.Voor de hond was er zo'n 25 centimeter tussen het slijk en het plafond en ik wrong me daar ook tussen, ik groef een kleine gang met een schop, ik kroop op handen en knieën over de smurrie en ineens schoot het door mijn hoofd: 'Nu kniel ik bovenop die vrouwen' en die gedachte maakte me zo misselijk dat ik gelijk weer naar buiten moest. Ik kon gewoon niet meer verder.»

Oklahoma City

HUMO Waarom zoekt men nog met honden en niet met computergestuurde robotten of infrarood-apparatuur?

PATRIZIA « Er bestaan akoestische toestellen die geluiden opsporen en optische infraroodapparatuur die door het puin heen straalt, zeg maar; we hebben die al gebruikt, maar ze hebben allebei hun gebreken. Op het akoestische toestel zit gewoon heel veel ruis - de sirenes, de graafmachines - en men kan alleen maar mensen horen die zichzelf hoorbaar kunnen maken, die nog met een steen op een plank kunnen kloppen bijvoorbeeld.

» Infrarood-apparatuur om in puin te speuren bestaat nog maar sinds dit jaar, ze registreert ook de allerkleinste bewegingen zoals het kloppen van een hart, maar ook daar is er 'ruis' omdat het ook de hartkloppingen van de redders of het ritselen van boombladeren op het monitorscherm brengt. Het apparaat kost bovendien zes miljoen BF, voor dat geld kan je flink wat honden trainen.

» Wij houden het voorlopig bij honden. Honden zijn niet alleen veel accurater, ze zijn ook sneller, en veel zelfstandiger, want niet afhankelijk van stroomaggregaten of batterijen. Je laat ze gewoon los van de leiband en ze functioneren!»

HUMO In jullie curriculum vitae lees ik dat de groep tussen 1976 en 1995 negentien belangrijke interventies heeft meegemaakt, waaronder Boekarest '77, Turkije '83 en '92, Mexico '85, San Salvador '86, Armenië '88 en Los Angeles '94. 106 mensen werden levend gered, 77 lijken werden geborgen. Eigenlijk betekent dat een gemiddelde van amper tien geredden per interventie. In Mexico City waren 8.000 doden en redden jullie 11 mensen, in Kobe waren er 5.000 doden en haalden jullie 16 doden vanonder het puin. Twijfel je soms aan het nut van die interventies?

PATRIZIA « Ik weet ook wel dat het mooiste is als je honderden mensen levend van onder het puin vandaan haalt. Maar niks doen en vanop een afstand toekijken is toch nog erger. Op sommige plaatsen, in Armenië bijvoorbeeld, hebben we tientallen mensen gered; elders vinden we alleen maar doden, dat hangt ook van het weer af, hoe de ondergrond is, hoe de huizen gebouwd zijn enzovoort. Een slachtoffer dat tussen koel puin ligt waar af en toe wat regen als drinkwater doorsijpelt, zal langer in leven blijven, dan iemand die crepeert van de dorst onder zongeblakerd beton.»

HUMO De inzet van jullie hoogtechnologische Zwitserse reddingsorganisatie kost per keer vele miljoenen. Voor datzelfde geld kan je in de Derde Wereld hele dorpen van de hongerdood redden.

PATRIZIA « Zo heb ik er nog niet over nagedacht, en zo wil ik er ook niet over nadenken. Ik wil ook niet weten hoeveel het onze regering allemaal kost, want Japan of Armenië betalen niets. Mijn land draagt alle kosten.»

HUMO Jullie zijn wel allemaal vrijwilligers.

PATRIZIA « Ja, niemand van ons is redder van beroep, daarvoor zijn er uiteraard te weinig interventies. Iedereen heeft een job en wie op het ogenblik van het alarm thuis is of zich meteen kan vrijmaken, die kan mee. Er zijn bij ons redders die al jaren met hun hond trainen maar nog nooit op interventie zijn geweest. Ik kan makkelijker mee omdat ik hier in huis secretariaatswerk doe voor een aantal firma's.»

HUMO Bij de bomaanslag in Oklahoma City was één van de belangrijkste hondenteams de CASSDA, de Californian Swiss Search Dog Association.

PATRIZIA « Ja. Dat is een reddersvereniging die haar honden op dezelfde manier traint als wij. Wij geven hen jaarlijks een basistraining en zij bouwen daar dan op verder. Ik heb met hen gesproken toen ze terugkeerden, en het zwaarst om te verwerken was dat ze de slachtoffers in stukken en brokken hadden gevonden. Bij een 'gewone' aardbeving wordt een mens bedolven, hij krijgt een balk of een stuk plafond op zijn hoofd, hij is op slag dood of hij stikt, maar je vindt hem toch nog altijd als mens terug. In Oklahoma City hadden de honden voortdurend gekrabd en geblaft, maar heel vaak haalden ze slechts een arm of een been boven. Een hond kan niet weten hoevéél mens er nog ligt als hij een mens ruikt, en dat was vreselijk ontmoedigend geweest. Je leven wagen in een gebouw dat op instorten staat en heel vaak alleen maar stukken van mensen vinden...»

Jan Hertoghs