1936: het jaar dat Humo op de wereld kwam

Verschenen in Humo 2000 op 4 januari 1979.

Het gloednieuwe radiotijdschrift (23 februari) heet Humoradio, de krantenkiosken aubetten, en het jaar: 1936.

Daring Brussel is na een 1-0 tegen Standard kampioen geworden, gedaan dus met de jarenlange heerschappij van Union. Dagblad Vooruit (35 centiemen) schrijft: 'Neen, dat was geen kompetitie meer! Het was veeleer een lange marteling voor duizenden voetbalenthoesiasten. Het was een bewogen driftig spel van zenuwen en emoties, van hopen en betrachten, van jubelen en verbijten. En hiermede is de lange film afgerold. Straks groeit het groene gras op de speelvelden waar plaats zal geruimd worden voor andere athleten. 'Alles passiert' zegt een Duitsch spreekwoord.'

Inderdaad, alles passiert, andere athleten, taai als leer, hard als Kruppstaal, maken zich klaar. Hitler is 3 jaar aan de macht. Nog een jaar of 3, 4 en zijn Panzers rollen over Europa. In februari 1936, verklaart Goebbels voor 20.000 nazi's te Berlijn: 'Wij zijn een arm volk, wij hebben geen koloniën, geen grondstoffen. Maar tot de andere volkeren moeten we zeggen dat het uur zal slaan waarop wij onze koloniën zullen terugvragen.'

De oude conservatief Lloyd George valt hem bij in het Britse Lagerhuis: 'België, Nederland en Portugal zijn te rijk bedeeld in vergelijking met Duitsland en Italië.'

Een maand later zegt Hitler het elf jaar oude Locarno-pact op en bezet met 200.000 soldaten de gedemilitariseerde Rijnoever en het Rijnland. Voor het eerst wordt het oorlogsgevaar in Europa zo concreet: Frankrijk versterkt zijn grens, in het oosten van ons land worden de militaire verloven ingetrokken. Maar Hitler wint zijn brutaal pokerspel, dankzij de Engelse laksheid.

De Volkerenbond veroordeelt de Duitse schending van het Locarno-pact, maar van de economische en financiële sancties die Frankrijk had voorgesteld komt niets in huis. Oorlogsgeweld loont, dat heeft Mussolini geleerd, die sinds oktober 1935 een koloniale veroveringsoorlog voert tegen Abessinië (Ethiopië). Begin '36 zorgt de Abessijnse oorlog voor frontpagina's, vooral het barbaarse Itlatiaanse bombardement op een ambulance van het Zweedse Rode Kruis bij Dolo (30 doden en 52 gewonden) wekt afgrijzen in de wereld.

Maar niet bij iedereen. De Franse kardinaal Baudrillart in De Gentenaar: 'Weinig naties zijn in staat zoveel moed op te brengen als de Italiaansche. De huidige generatie heeft zich met geestdrift achter den Führer gesteld toen hij het zeer natuurlijk sentiment van de grootheid der natie opwekte en aanvuurde.'

Zware Italiaanse bombardementen, mosterdgas inkluis, breken het taai verzet van de Abessijnen: in mei is alle georganiseerde weerstand vernietigd, de negus met zijn regering op de vlucht en Addis Abeba in vuur en vlam.

1936, dat is de vergadering van de Volkenbond in juli te Genève, die pijnlijke vergadering waar de negus persoonlijk een beroep komt doen op de democratische landen en tevergeefts om fondsen bedelt om het verzet tegen de aanvaller voort te zetten.

De Italiaanse journalisten die hatelijk beginnen te sissen als de negus het woord neemt. De arrogante Greiser, nazi-voorzitter van de Senaat van de Vrijstad Dantzig (Polen), die met zichtbare minachting alle controle van de Volkenbond op Dantzig afwijst en in het buitengaan een tergende lange neus zet naar de internationale perstribune.

De Tsjechische jood Stefan Lux, 20 jaar dienst als reporter-fotograaf van de Weltbühne, het Berlijnse strijdblad van de Joodse intellectuelen, die zich in volle vergadering een kogel door het hoofd schiet in een wanhopige poging om de aandacht van de Volkenbond te vestigen op de jodenvervolging in Duitsland.