Ramptoerisme: zicht op zeer [ARCHIEF]

John Jacques, toezichter van het natuur-reservaat 'De IJzermonding' in Nieuwpoort was een van de allereersten die erbij waren. Hij is twee nachten en drie dagen bij het kadaver gebleven.

JOHN JACQUES « Om 20 u is hij hier aangespoeld en rond 22 u heb ik hem zien sterven. Nog een keer richtte hij zich op, het was alsof ie overeind op zijn kop ging staan en toen dreunde ie op het strand met zo'n geweldige klap van zijn staart dat zijn staart barstte. De potvis lag toen nog half in het water, niemand wist zeker of ie helemaal dood was en toch verdrongen de mensen zich al rond dat beest. Sommigen stonden tot aan hun heupen in het water om het te kunnen fotograferen." We citeren uit Het Wekelijks Nieuws: 'Honderden mensen troepen samen rond het nog natrillende kadaver. De stroom nieuwsgierigen zwelt steeds maar aan: jongeren, volwassenen, senioren, hele gezinnen met kinderen, vrouwen die zeulen met kinderbuggy's ... dat allemaal in het mulIe zand van het donkere strand (...). De mensen zijn gek. Ze kunnen niet eens wachten op het wegtrekken van de zee rond het potvissenlijk. Ze lopen in het water, zonder laarzen, met hun platte schoenen, met hun sportpantoffels, met hun hoge hakjes. Eens de vis op het droge, duwen de mensen mekaar bijna te pletter tegen het kadaver. ledereen wil 'm even aanraken. De politieagenten kunnen de zaak bijna niet in de hand houden en dreigen zelf ook geplet te worden. In de zijstraten van de Koninklijke Baan naar de zee is de verkeerschaos compleet, het is er op dit zondagavondlijk uur in februari veel drukker dan op de warmste topdag. (...) Er heerst hier een ware potvishysterie. '

JOHN JACQUES « 's Avonds was het nieuws nog op de BRT-radio en in het VTM-Iaatavond-journaal geweest en van toen af zag je de mensen massaal arriveren. Die nacht kwam hier zelfs een gezin uit Genk aan, die waren meteen in de auto gesprongen en 250 km naar hier gekoerst. Al vanaf de eerste nacht hebben politie en brandweer nadarhekken gezet omdat de mensen zo opdringerig waren. (Stopt een cassette in zijn video-recorder) Kijk, de mensen wilden die vis niet alleen aanraken, sommigen pelden ook een stuk vel van zijn lijf om als aandenken te bewaren. Maandag kregen veel scholen uit de omgeving speciaal vrijaf en werd hier de ene schoolbus na de andere gelost. Maandagnamiddag was het heel guur, stormachtig weer, en zelfs dat weerhield de mensen niet. Of het nu drie uur na de middag was of drie uur 's nachts, altijd was er volk. We kregen bezoekers uit Nederland, Duitsland en Engeland, allemaal mensen die speciaal naar hier waren gekomen. Sommigen hadden hun broodjes meegenomen en maakten er een picknick van." Er was waarlijk sprake van 'walvistoerisme'. De Morgen schreef dat 'talrijke autocaruitbaters uit het binnenland een walvis- arrangement uitwerkten naar de 'Valentijn van Sint André' (Die naam kreeg het dode dier officieel van de schepen van toerisme omdat hij kort voor Valentijnsdag werd aangetroffen op het strand van Sint-André, jh). Omwonenden zeggen dat de duinen zwart van het volk zagen, 'een vloed van mensen was het'. Het Nieuwsblad voegde eraan toe dat 'oliebollen en muziek nog ontbraken om er een echte kermis van te maken'. Ja, zelfs Humo had het erover: 'Duizenden nieuwsgierigen en dat allemaal voor een potvis! ' Nieuwsgierig naar het waarom van dergelijke volkstoelopen - is er een verband tussen de schare nieuwsgierigen bij de overstromingen, bij de dood van de koning en bij de dood van een potvis? - zoeken we professor Jos Corveleyn op. Hij is psycho-analyticus en hoogleraar psychologie aan de KU-Leuven. Of hij de analyse van de mens op de sofa even wil ruilen voor een analyse van de mens achter het nadarhek.

HUMO Drie dagen lang heeft men op het gemeentebestuur van Koksijde honderden telefoontjes gekregen om te weten waar die potvis precies lag en hoe men hem kon vinden. De mensen bleven maar toestromen. Wat kan dat vliegwiel geweest zijn dat die toeloop op gang heeft gebracht?

CORVELEYN « De eerste aanloop zal zeker het uitzonderlijke geweest zijn. Zo'n potvis vaal' de Belgische kust, dat is alsof er ineens een uniek natuurkundig museum opengaat. En dat is ook goed dat zoveel mensen dat willen bekijken, je ziet de grootsheid en tegelijk de zwakte van de natuur. En toen die potvis eenmaal uitgebreid in de media was geweest, is daar allicht een massa-effect gaan spelen. De mensen zien op tv dat er veel volk is, dus moet het wel de moeite zijn om te gaan kijken. Die potvis krijgt een toegevoegde waarde, mensen met minder belangstelling voor de natuur gaan ook kijken. Men gaat om 'erbij' geweest te zijn, om straks tegen zijn buurman te kunnen zeggen: 'Ik ben ook gaan zien. » Als tien mensen op een marktplein bewust naar een punt in de lucht kijken, zullen tientallen mensen dat voorbeeld volgen. Zelfs als daar niets te zien is. Mensen willen niet iets missen dat voor iedereen belangrijk schijnt te zijn...

Rotvis

Dinsdag werd de potvis dichter naar het strandje van Sint-André versleept. We citeren opnieuw 'Het Wekelijks Nieuws': 'Onder het oog van honderden kijklustigen wordt gepoogd om het kadaver met een kraan op rupsbanden op te tillen. De vracht blijkt bijzonder zwaar te zijn en dan barst de buik van de walvis open. De honderden kilogrammen onwelriekende ingewanden vallen op het propere strand. Weldra is er een zee van bloed op het strand (…) en de mensen gapen zich te pletter op het bloederig en weinig appetijtelijk schouwspel. Een walmende stank verspreidt zich en de mensen blijven zich verdringen om toch 'niets te missen' Op de videocassette is te zien hoe de darmen als autobanden uit het lijf hangen terwijl het bloed dampend uit de walvisbuik stroomt. Brandweermannen die het gewicht van de walvis willen verlichten 'snijden' met een kettingzaag grote lappen speklaag weg, het bloed spuit werkelijk naar alle kanten.

JOHN JACQUES « En de mensen bleven er met hun neus op staan. De mensen wilden van geen wijken weten. Honderden keren hebben de agenten door hun megafoons geroepen om achter de hekken te blijven, niemand die luisterde. Op een bepaald ogenblik is een kabel waaraan de staart van de walvis was opgetakeld, losgeknapt en die vier meter brede en honderden kilogrammen zware staart is met een zwiep neergeklapt. Zelfs dat onmiddellijke gevaar kon de mensen niet deren. Ik heb gezien hoe nieuwsgieren op de rupsbanden van de kraan gingen staan terwijl die kraan aan het takelen was! Op donderdag wordt de potvis met twee reuze-kranen op een opligger getild. Het rottend kadaver stinkt uren in de wind, de werklui werken met een masker voor de mond, het bloed lekt op de straat en 'kreten van walging stijgen op als grote hoeveelheden ingewanden uit het kreng glijden' maar de tocht van het rottende beest op een open wagen wordt door duizenden van nabij gevolgd. Ondertussen rust de potvis in een graf en zal zijn skelet over tien jaar opgegraven worden om tentoongesteld te worden. Alles bij elkaar zou de dode potvis op vier dagen zo'n driehonderdduizend bezoekers aangetrokken hebben. 'Geen enkel toeristisch feest zal zoveel reclame en zoveel bezoekers op de been kunnen brengen ten voordele van het toeristische Koksijde als deze walvis!' schrijft Het Wekelijks Nieuws. De directeur voor toerisme berekende de publiciteitswaarde voor de gemeente Koksijde 'op ruim tien miljoen frank' en naderhand verschenen in de krantenwinkels nog ansichtkaarten, doodsbrieven en ballades op Valentijn van Sint-André.

HUMO Ondanks zijn mooie naam was Valentijn na drie dagen een rotte vijftigtonner waar het bloed uitspoot. En dan nog bleven de mensen komen en dan nog waren er die een stukje huid afpelden als aandenken.

CORVELEYN « Een enkele verklaring is daarvoor niet te geven. De mens is geen computer waarvan je de technische gegevens op een papier kan nalezen, maar je kan zeggen dat er een fascinatie uitgaat van bloed, van dood, van verval. Het is een fascinatie voor wat ons bang maakt, namelijk onze vergankelijkheid. We zijn er bang voor om in een verkeersongeval gewond te raken of om van kanker weg te rotten. In het dagelijkse leven duwen we dat van ons weg, maar nu die potvis er toch ligt, nu ik dat verkeersongeval toch van dichtbij kan zien, is dat iets wat fascineert. De confrontatie ermee, het dichtbij komen, moet een gevoel van zekerheid, van veiligheid geven. Het is die chauffeur die gewond is, niet ik. Het is die potvis die dood is, niet ik.

Bekijk het filmpje van 'De geëxplodeerde walvis'