Archief: Titanic: de ramp was beter dan de film

(Verschenen op 24 maart 1998 in Humo 3003)

'Schepen zijn nu eenmaal niet gemaakt om tegen ijsbergen te varen'

Filmregisseur James Cameron werkte vijf jaar aan Titanic, waarvan een flink deel aan research over wat er die 15de april 1912 precies gebeurde in de North Atlantic.

Cameron deed zijn werk grondig; hij ging zelfs filmen in het wrak, dat door een Frans-Amerikaans onderzoeksteam op 1 september 1985 werd teruggevonden, en verwerkte die échte beelden tussen die van minutieus nagebouwde decorstukken.

Maar Cameron wilde in de eerste plaats een avonturenfilm maken, met een love-story als rode draad, en veel scènes die in de film voorkomen, kloppen helemaal niet met wat zich in werkelijkheid heeft afgespeeld.

Meer zelfs: ze zijn historisch gezien zelfs onmogelijk. Toch heeft de Nederlandse Titanic-kenner Edward De Groot (tevens auteur van het boek Titanic, uitg. De Alk bv) zich bij het kijken naar de film niet zitten ergeren aan allerlei details die niet stroken met de werkelijkheid.

‘Titanic is een bijzonder knap gemaakt commercieel product’, zegt hij. ‘Maar Cameron heeft nog een hoop dramatische gebeurtenissen laten liggen’. En De Groot kan het weten: al meer dan dertig jaar verdiept hij zich beroepshalve in alles wat te maken heeft met de ondergang van het grootste en meest luxueuze passagiersschip ter wereld, een dramatische gebeurtenis die in april 1912 en in de weken nadien wereldwijd een schok veroorzaakte, te vergelijken met de dood van Lady Di in augustus '97. Ook die heeft alles in zich om over honderd jaar mythologische proporties aan te nemen.

Niks te balzaal

Journalist en maritiem deskundige De Groot kent elke vierkante centimeter van het 269 meter lange schip, citeert moeiteloos namen van eerste- en tweedeklasse passagiers, met vermelding van wie van de geredden in welk reddingsbootje zat, wéét wie van de crew in de fout ging en waarom, en kent de levensloop van de vier officieren die de ramp overleefden tot in de kleinste details.

Bij wijze van research voor de boeken die hij over de Titanic schreef, reisde hij naar Engeland en de VS om er overlevenden en familieleden van overlevenden te gaan interviewen, maar bovenal baseert hij zijn kennis over wat er precies misliep met de Titanic op de proces-verbalen van de verhoren door de twee onderzoekscommissies, die meteen na de ramp werden geïnstalleerd in Washington en Londen.

HUMO Om te beginnen ontkent u dat de Titanic zo'n luxueus schip was als men over het algemeen wil laten geloven.

De Groot «In vergelijking met de huidige cruise-schepen was de Titanic absoluut niet luxueus. In elk geval niet luxueuzer dan een aantal andere schepen in die tijd. De Titanic had een heleboel dingen niét: de fameuze balzaal die nogal eens ter sprake komt, bestond gewoon niet.

»De reusachtige kroonluchters die daar zouden hebben gehangen dus ook niet. Dat kon ook niet. Als je heel even nadenkt, is het onmogelijk om op een schip een kroonluchter te hebben: stel je maar eens voor hoe zo'n ding zou hangen te zwaaien bij windkracht acht.

»Ja, er wàs wel een lamp met glazen pareltjes, maar die had amper dertig centimeter doorsnee en was vastgeschroefd aan het plafond.

»Er was ook geen balorkest, geen theater of filmzaal, geen nachtclub of casino. Er was wél een primitief gymnastiekzaaltje en een klein zwembad, waar amper gebruik van werd gemaakt, ondermeer omdat het bitter koud was buiten.

»In werkelijkheid waren de transatlantische overtochten heel saai. Veel zakenlui die regelmatig van Europa naar de VS reisden verveelden zich te pletter. Destijds werd je geacht de tijd te doden met converseren of lezen.

»Sommige maatschappijen legden zich erop toe de overtochten met steeds snellere schepen korter te laten duren, maar de White Star Line had de naam wat aan het entertainment van haar passagiers te willen doen.

»Daardoor had ze de reputatie de meest luxueuze overtochten te verzorgen. Voor de allerrijkste en meest veeleisende passagiers waren er twee suites met een privé-promenadedek; één van die suites wordt in de film gehuurd door de familie van Rose.

»In werkelijkheid werd ze bezet door moeder en zoon Cardeza uit Philadelphia, die elk twee eigen bedienden bij zich hadden. Ze betaalden voor de (enkele) reis 512,6 pond; nu zou dat ongeveer twee miljoen frank zijn. En dat was dan nog buiten-seizoenstarief.»

Zelfmoord in volle zee

HUMO In tegenstelling tot wat algemeen wordt beweerd, was de Titanic evenmin het grootste schip ter wereld op het moment dat hij werd gebouwd.

De Groot «Zeker niet. Op hetzelfde moment waren er drie of vier nog grotere schepen in aanbouw, in Duitsland en in Engeland, met nog meer attracties en luxe als de Titanic.

»De Aquitania, de Vaterland en de Bismarck waren gigantische schepen, die jarenlang gevaren hebben. De Vaterland en de Bismarck zijn na de Tweede Wereldoorlog overgedragen aan Engeland, en hebben dan onder Engelse namen gevaren.

»Weinig mensen weten overigens dat de Titanic nog twee zusterschepen heeft, die precies even groot waren: de Olympic, die al een jaar voor de Titanic in de vaart was gekomen, en de Gigantic, die uiteindelijk Britanic is genoemd, omdat men na de ramp met de Titanic niet meer de nadruk durfde leggen op de grootte van het schip. Het enige verschil tussen de Olympic en de Titanic was dat de Titanic iets meer hutten had, waardoor er meer ruimte voor passagiers op het schip was.

»De Titanic zou een nauwelijks bekend schip zijn, als hij niet vergaan was. Het bewijs daarvan heb je trouwens al bij de te waterlating en daarna bij het vertrek vanuit Southampton: dat ging helemaal niet met veel feestgedruis en vlaggengewimpel gepaard. Op de kade stond hooguit een honderdtal mensen: dat kan je op de foto's van toen zien.

»Er was helemaal niet zoveel belangstelling voor de Titanic: de Olympic was een jaar eerder al in de vaart gekomen en had alle publiciteit gekregen. Over de Titanic was eigenlijk maar weinig nieuws te vertellen.»

HUMO Even terug naar de film. Is het niet een beetje onwaarschijnlijk dat een bohémien uit derde klasse zich zo vlotjes kan mengen tussen de upper class op het eersteklasse-dek?

De Groot «In werkelijkheid was dat onmogelijk. De ruimten voor eerste, tweede en derde klasse waren strikt gescheiden: je kon niet zomaar eventjes overwippen van het ene dek naar het andere. Er waren overal deuren, en die waren op slot.

»Het is in mijn ogen ook onwaarschijnlijk dat een jong, verloofd stel als Rose DeWitt Bukater en Cal, hoe rijk ze ook waren, zomaar één van de twee luxe suites met privé-promenadedek konden inpalmen: daar had je in de belle époque minstens keurig gehuwd voor moeten zijn.

»En inderdaad: er waren nogal wat mannen die met hun maîtresse reisden, maar die reisden wél zogenaamd gescheiden, elk met hun eigen bedienden. Eens aan dek sliepen ze in één hut, en gaven de tweede hut aan hun bedienden.»

HUMO Nog meer onwaarschijnlijkheden ontdekt in de film?

De Groot «Meer dan genoeg. Kijk, zo'n eerste klasse-meisje dat op het achterdek in derde klasse probeert zelfmoord te plegen... Ten eerste zou ze al niet in die derde klasse kunnen geraken, maar ten tweede is het zo dat als er één plek is op een schip waar het bijna uitgesloten is zelfmoord te plegen, dat net het achterdek is.

»Op de achterbrug staat namelijk permanent een kwartiermeester die het verkeer op zee in het oog houdt, maar die er vooral op let dat er niemand overboord valt.

»Zelfmoorden in volle zee kwamen nogal eens voor, maar dan meestal door zeelui. Je wist onmiddellijk dat er een matroos overboord was gesprongen als er op het dek nog een paar schoenen stond. Dat is nu nog altijd zo: het is een symbool om te zeggen: ‘Het was géén ongelukje’.

»In de film komen Rose en Jack Dawson (Leonardo DiCaprio) voortdurend op allerlei plaatsen waar ze in werkelijkheid nooit hadden kunnen komen, al is dat filmisch allemaal heel mooi natuurlijk. De beelden op de plecht (de voorste punt van een schip, lc) zijn heel romantisch, maar op die plek mag niemand komen, zelfs de bemanning niet.

»Het is heel gevaarlijk gebied: er liggen ankerkettingen, kabels, en de railing is er gedeeltelijk weg om trossen te kunnen verslepen. Later in de film zien we het jonge koppel in de vrachtruimte, en ze lopen zelfs door het ketelruim.

»Daar kàn je als passagier helemaal niet komen, dan moet je door een massa deuren die allemaal op slot zitten. De stookruimte naast de laadruimte waar de bewuste Renault waar ze ‘het’ doen stond, was op dat ogenblik bovendien nog niet in gebruik: men wilde de machines daar pas de volgende dag uitproberen.

»De reden daarvoor was dat men een beetje zuinig moest zijn met de kolen, omdat er op het ogenblik dat de Titanic vertrok pas een grote mijnwerkersstaking was geweest, waardoor er een schaarste aan kolen was. Zowat alle beschikbare kolen op de Titanic waren geladen om het vertrek mogelijk te maken.

»Heelwat passagiers, die zo vlug mogelijk in New York wilden zijn, waren overgeboekt naar de Titanic. Op foto's die bij het vertrek in de haven van Southampton zijn genomen, kan je goed zien dat er op dat moment abnormaal veel schepen lagen, wat wijst op problemen.

»Toen de Titanic vertrok, scheelde het trouwens geen haar of het schip werd geramd door een ander schip dat in de haven lag, de New York: door de enorme zuiging van de Titanic in het ondiepe water, brak de New York los van haar trossen en raakte op drift. Het was letterlijk ‘kantje boord’.»