De schuld van vtm

© vtm

Op 1 februari 1989, de geboortedag van de vtm, heb ik zoals de meeste Vlaamse Belgen naar het openingsgala van die familiezender gekeken. Het zag eruit als een feestje van lottowinnaars die niet voor elkaar wilden onderdoen: poenig en patserig. En showtrap liep van de hemel naar het paradijs, en iedereen die 'm afdaalde blaakte van het soort zelfvertrouwen waarvoor ik nog altijd op mijn hoede ben, wellicht omdat het mij vreemd is. De toon was in ieder geval gezet: 'Mijn genre niet,' dacht ik toen - ik was toen nog jong genoeg om precies te weten wat 'mijn genre' was. De toenmalige BRT, een dooie boel, was ook al 'mijn genre' niet: wat de openbare omroep toen te bieden had was, zeker wat amusement betreft, over het algemeen ongeïnspireerd en dof, en door professionele tegenwerkers met tegenzin bedacht in kantoren waar de sfeer van 'De collega's' hing. Hun motto was: 'Wie doet ons wat?' Althans: zo stel ik het me voor.

In 'De schuld van vtm', een serie gelegenheidsprogramma's aangaande de geschiedenis van die zender, leek Ben Crabbé goede herinneringen te hebben aan het openingsgala: 'Mike (Verdrengh) kwam op, en het wás er, het stónd er.' Het. En Jan Verheyen zei iets te volmondig: ''t Was de bevrijding. Vlaanderen was eindelijk bevrijd van het juk van de openbare omroep!' Mark Uytterhoeven had enigszins anders naar dat gala gekeken: 'Plat van 't lachen. Een Miss België als topfiguur om een zender te dragen!' Hij zei het op een toon waaruit we konden opmaken dat het lachen zelfs hem zou vergaan, want ineens was er concurrentie. Hij schetste ook accuraat de mentaliteit aan de Reyerslaan van toen: 'Wij waren vies van vedetten.' Het duurde niet lang meer of hij was er zelf één. Toen 'Het Huis van Wantrouwen' furore maakte, wou Guido Depraetere, programmadirecteur van de vtm, even met Uytterhoeven praten, vanzelfsprekend in een sterrenrestaurant. Uytterhoeven wilde niet dat die ontmoeting in het oog liep, en daarom nodigde hij Depraetere liever bij hem thuis uit. 'Parkeer je auto maar op m'n oprit, had ik aan de telefoon gezegd, maar hij kwam in een limousine voorgereden die niet eens op m'n oprit kon.' Als je programmadirecteur van de vtm was, moest je dat ook zonder scrupules laten merken. Die stijl zou later, toen er sprake was van een nieuw elan aan de Reyerslaan, ook tot de bedrijfscultuur van de openbare omroep gaan behoren. Ja, de openbare omroep heeft veel aan de vtm te danken, vooral de oprichting van de firma Woestijnvis.

De eerste aflevering van 'De schuld van vtm' ging over de aanmaak van een nieuwe sociale laag: de bekende Vlamingen, het product bij uitstek van deze familiezender. 't Was iets prettiger om de meeste van die beelden terug te zien dan toen je ze destijds voor het eerst op je netvlies kreeg: Herbert Bruynseels, de presentator van het mediamagazine 'Medialaan 1', die aan Katia Alens, een Miss België die in Playboy had geprijkt, zonder zweem van ironie vraagt: 'Telt het artistieke, of is bloot ook van belang?' Of Eddy Wally, die de spelregels van 'Wie ben ik?' niet begreep: 'Ben ik dood?' vroeg hij. 'Ja,' klonk het antwoord, waarna hij erg zorgelijk begon te kijken. Of Véronique De Kock, die 'Without You' van Harry Nilsson zong en aldus treffend het premenstruele syndroom verklankte. Nu ja, ik heb er wel om moeten lachen, maar ik ben vooral blij dat het allemaal voorbij is en hopelijk nooit terugkeert. De zelfspot in de commentaarteksten maakte van 'De schuld van vtm' niettemin een aardig programma. Over realitysoaps als 'De Pfaffs' en 'De Planckaerts' zei de offscreenstem: 'Je treft er mensen die kindjes kopen die nooit zullen weten hoe het is om onbekend te zijn.' En nog waar ook. Maar op 1 februari 1989 lieten ze bij de vtm de zelfspot liever aan de openbare omroep over.