TV-review: Goudvis (Canvas, donderdag, 22.10 u)

Concept

Creatief met het archief.

Met

Tom Lanoye

Review

Wat de tijd doet met ons en onze parolen, dat hebben we niet in de hand. 'Mag het wat meer zijn?' was de titel van het 'Goudvis'-portret van Tom Lanoye en in de week dat zijn boek 'Sprakeloos' ten derde male een grote prijs rateerde, ging dat toch weer anders klinken dan bedoeld.

Bedoeld was dat deze evergreen uit de ouderlijke winkel van de slagerszoon met een pennetje zijn literaire credo zou samenvatten: geen magere, uitgepuurde schrijfsels, maar een vette overdadigheid. Als de marchandise goed is, dan mag het véél zijn.

't Was veel, deze 'Goudvis', goede marchandise, allemaal aangereikt door Lanoye zelf: zijn carrière is divers, zijn eigen ondertiteling ervan gevat en er is beeld genoeg 'voor op televisie'. Normaal geeft regisseur Guido de Bruyn zijn literaire portretten een stevige visuele spuit van eigen makelij, nu moest hij dat beperken tot wat Kaapse krullen, zoveel materiaal had hij al in huis met alle performances van Lanoye, registraties van het toneelwerk, de verfilmingen. Zijn hele carrière al illustreert Lanoye zichzelf, daar ging hij in dit portret mee door. Van in den beginne was hij naast schrijver fenomeen, een pen die verschíjnt.

De mooiste beelden, vond ik, waren uit 1985: een angstige soldaat Lanoye in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog. Je kon van die beelden honger aflezen, zei schrijfster Gerda Dendooven, de honger van Lanoye om te worden wie hij nu is. Fijntjes wees ze er ook op hoeveel jonger en magerder Lanoye toen was, ze deed me rekenen: zijn debuut is toch al weer 25 jaar oud. De slagerij van zijn vader is inmiddels de gelagzaal van een frituur: Frituur 't Hoekske heet ze, moge ze 't Draakske doen vergeten.

Lanoye noemde zichzelf behalve een monstre sacré een monstre sucré. Sympathiek was de oproep tot de literaire jeugd die hij eraan vastknoopte: 't wordt tijd dat ze zijn generatie te kakken zet. Ze zullen hun werk hebben, want dit noteerde ik ook: 'Hoe ouder de lul - als hij schrijft - hoe beter hij wordt.'

Veel vrienden kwamen iets zeggen: zijn uitgever Mai Spijkers over de overtuigende parmantigheid van de piepjonge Lanoye, die wíst dat hij het zou maken, zijn redactrice Anni van Landeghem was to the point over de evolutie van zijn stijl, literair stalmeester Luc Coorevits had gadegeslagen hoe Lanoye zijn eigen territorium heeft afgepist, echtgenoot René Los had het over het compromis leven in Antwerpen én Zuid-Afrika (daar valt dus mee te leven). Ik heb niks onwaars gehoord en niks dat me verraste. Een paar mensen zegden ook wat ze van Lanoye geleerd hebben. Brusselmans: het bespelen van het publiek; Antjie Krog: het plannen van een jaar, inclusief het nietsdoen.

Lanoye vinkte zelf de sleutelwoorden aan die bij zijn loopbaan passen: gespletenheid, verbastering, de principiële keuze het werk ook te vertolken, een merk te zijn. Woede is de motor van zijn werk, werd ook gezegd, maar daar was weinig van te zien: woede pakt, geloof ik, niet zo goed in een literair televisieportret.

Nog terwijl ik zat te genieten van dit well made portrait, voelde ook ik een hongertje opzetten. Misschien kan het nóg meer zijn, hoorde ik mezelf plots denken, en kan zo'n tv-programma meer van de scherpte en urgentie bewaren die Lanoye's boeken toch doorzindert. En ik nam (honger dient gestild!) 'Sprakeloos' er nog eens bij.

Quote

'En dit is het relaas van een beroerte, vernietigend als een inwendige blikseminslag, en van de tergende aftakeling die zich daarna twee jaar voltrok aan een vijfvoudig moederdier en amateuractrice eerste klas.' En dat is nog maar de eerste zin van het onterecht onbekroondste boek van 2010.