TV-review: Tegenlicht: De Wikileaks code (Ned 2, maandag, 21 u)

 WikiLeakers van het eerste uur blikken terug op hun samenwerking met Julian Assange, half albino, half held.

Met

Internetguerrilla's Herbert Snorrason, Kristinn Hrafnsson, Birgitta Jónsdóttir, Rop Gonggrijp, Smári McCarthy.

De documentaire was duidelijk gericht op kijkers die nauwlettend in de gaten houden wat er zich op het WikiLeaks-front afspeelt. We kunnen ons dan ook voorstellen dat WikiLeaks-leken zich af en toe in de haren krabden bij het onvolledige beeld dat geschetst werd. Of wilden de makers per se beelden tonen die niet aan bod kwamen in de uitstekende Zweedse documentaire 'WikiRebels'?

De eerste twintig minuten van de documentaire waren gewijd aan het lek over het failliet van de IJslandse bank Kaupthing. We zagen hoe nieuwslezer Bogi Augustsson het gerechtelijke verbod op uitbrengen van het verhaal handig wist te omzeilen met de woorden: 'Vanavond wilden we berichten over de enorme leningen van Kaupthing aan bedrijven van de bankeigenaars. Maar dat kan helaas niet. U vindt alles op WikiLeaks.org.'

De bal gaat aan het rollen, hacker Snorrason komt in een chatroom terecht waarin ook Assange en voormalig WikiLeaks-woordvoerder Daniel Domscheit-Berg online zijn en nodigt hen uit voor een congres in IJsland. Er komt een samenwerking tot stand tussen Assange, Snorrason, Jónsdóttir, Gonggrijp en McCarthy: op vijf uur tijd werken ze onder de naam Icelandic Modern Media Initiative een wetsvoorstel uit om van IJsland een toevluchtsoord te maken waar vrijheid van informatie hoog in het vaandel gedragen wordt.

Zonder meer interessant, maar twintig minuten - zo goed als de helft van de documentaire - is wel erg lang. Zeker als er daarbij andere zaken onbelicht blijven: de kijker komt niet te weten of het wetsvoorstel aanvaard werd. Wat wel degelijk het geval is: de parlementsleden stemden anoniem met het voorstel in en eind juni 2011 wordt de wetgeving aangepast. Toch geen onbelangrijk detail.

Daarna kregen we de 'bunker' in IJsland te zien waar de Collateral Murder-video gemonteerd werd. We kregen enkel de gevel te zien, waardoor Jónsdóttir genoodzaakt was over de video te vertellen terwijl ze op de stoep voor het huis stond.

Er zijn redenen genoeg te bedenken waarom er binnen niet gefilmd mocht worden, maar toch: nu kunnen we enkel uit de beelden afleiden dat er, terwijl er binnen geschiedenis geschreven werd, een porseleinen kat op de vensterbank stond. Kwestie van inlichtingendiensten op een afstand te houden.

Er wordt overigens met geen woord gerept over Bradley Manning, de Amerikaanse soldaat die ervan verdacht wordt de video-opname van de helikopteraanval in Bagdad te lekken en door Adrian Lamo verklikt werd.

En die ondertussen al maanden verkommert in een cel in Virginia en nog steeds wacht op de 50.000 dollar, de helft van zijn legale kosten, die WikiLeaks beloofde te betalen om hem vrij te krijgen.

Ook tijdens de interviews met Gonggrijp, co-producer van de Collateral Muder-video, werd niet vermeld dat de gegevens van de Nederlander ondertussen door de Amerikaanse justitie bij Twitter werden opgeëist. Zelfs niet door een voice-over.

Tot slot kregen we te horen hoe Assange's gedrag voor discussies zorgde en tot de splitsing WikiLeaks - OpenLeaks leidde.

WikiLeaks-freaks konden dus hun kennis aanscherpen, maar het is toch vreemd dat bepaalde ontwikkelingen niet vermeld werden. Zeker in een documentaire die WikiLeaks en de strijd voor transparante informatie als onderwerp heeft.

'Om de een of andere reden draaide ik 'Who's next?' van Tom Lehrer. Vier van de vijf leden begonnen mee te zingen. Toen wist ik dat dit een ietwat ongewone groep mensen was.' - McCarthy blikt terug op de omstandigheden in het hotel waarin het IMMI hun wetsvoorstel ontwierp.