The Last Days of Shishmaref

JAN LOUTER «'t Is een drama van jewelste. Op dat eiland leven al vierduizend jaar Inupiaqs, maar over tien jaar zal het voorgoed door de zee verzwolgen zijn. Telkens wanneer het stormseizoen aanvangt - oktober, begin november - worden er weer enkele meters van het eiland weggeslagen. Men heeft noodgedwongen al 17 huizen verplaatst die anders gewoon in de zee zouden zijn gevallen. Eén van de hoofdpersonen in de film zegt: 'Toen mijn moeder hier als kind op het eiland woonde, moest je 1,5 kilometer over het strand wandelen om de zee te bereiken. Nu staat het water aan ieders voordeur.' Dit is dus al 50 jaar aan de gang, maar vooral de laatste jaren gebeurt het in een sneltreinvaart.

»'t Gemakkelijkste zou natuurlijk zijn om de 500 à 600 mensen van die gemeenschap naar de dichtstbijzijnde stadjes te verhuizen, alleen: de Inupiaqs leven zo enorm geïsoleerd dat ze nooit zouden kunnen wennen aan het stadsleven en er uiteindelijk aan ten onder zouden gaan. Neem nu alcohol: net als de indianen in Noord-Amerika en de aboriginals in Australië missen ze een bepaald enzym, waardoor ze heel slecht tegen de drank kunnen en er in korte tijd volstrekt laveloos van zijn. Op hun eiland is het niet te verkrijgen - dat hebben ze ooit zo beslist toen bleek dat alcohol bij hen alleen maar geweld en huiselijke ellende veroorzaakte - maar in een stad zou het niet te ontlopen zijn.

»De oplossing is: op 75 kilometer afstand van Shishmaref, waar nu één grote, lege toendravlakte ligt, het hele dorp gewoon opnieuw opbouwen. Iedereen is het daarover eens, alleen is dat een gigantische operatie - er moet onder meer een klein vliegveldje en een school komen - die ongeveer 100 miljoen dollar zou kosten. En de overheid heeft nog niet laten blijken dat ze dat willen ophoesten. »Daarom ben ik ook zo blij dat deze film het goed doet op festivals - onlangs kregen we zelfs nog een eervolle juryvermelding op het prestigieuze festival van de American Film Institute in Los Angeles. Dat heeft er mede toe geleid dat we nu een Amerikaanse distributeur hebben gevonden, en hoe meer aandacht voor hun penibele situatie, hoe meer kans dat ze misschien zullen kunnen verhuizen.

»Tegelijk speelt er zich in hun gemeenschap trouwens nog een ander drama af. Hun aloude eskimocultuur wordt de laatste jaren ook nog eens compleet overwoekerd door de Westerse cultuur. De oudere generaties zien met lede ogen aan hoe de jeugd niets meer van hun tradities moet weten. Behalve van global warming is Shishmaref ook nog eens het slachtoffer van het fenomeen global village.

»In tegenstelling tot Al Gore - die zijn film over de klimaatverandering met wetenschappers en cijfers vulde - heb ik vooral gefocust op de mensen. Hoe reageren ze op die ramp? Wat gebeurt er met hun gemeenschap? Als kijker kan je je perfect identificeren met hen. Je kan erdoor geroerd raken, wellicht een vorm van medeleven ervaren. En, wie weet, al eens stilstaan bij het gegeven dat dit in de verre toekomst ook ons kan overkomen.»

• Ga naar de website van \'The Last Days of Shishmaref\'