Het onvoltooide land

JOS BOUVEROUX «We gaan niet zozeer op zoek naar de chronologie van de feiten, wel naar het antwoord op de waaromvraag. Op 7 juni zijn er verkiezingen, en we weten nu al dat de staatshervorming één van de belangrijkste thema's wordt. Ze zullen ons om de oren slaan met Brussel-Halle-Vilvoorde en de faciliteitengemeenten, maar heel veel mensen vragen zich af: 'Hoe is het eigenlijk zo ver kunnen komen?' Zestig jaar geleden was België nog een unitair land, vandaag praten sommige mensen openlijk over een onafhankelijk Vlaanderen. Hoe is dat kunnen gebeuren?»

HUMO Hopelijk komt het antwoord van het rijtje indrukwekkend slimme mensen die jullie hebben geïnterviewd.

BOUVEROUX «De rode draad door de vier afleveringen zijn de interviews met politicoloog Luc Huyse en zijn Franstalige collega Vincent de Coorebyter. Zij leggen uit waarom men indertijd een taalgrens heeft vastgelegd. En waarom België per se een federaal land moest worden. Maar we hebben ook gesproken met Wilfried Martens, Jean-Luc Dehaene en Guy Verhofstadt, drie premiers die een staatshervorming hebben gerealiseerd.»

HUMO Opmerkelijk: 'Het onvoltooide land' wordt tegelijkertijd op de RTBf uitgezonden.

BOUVEROUX (knikt) «Het is uniek dat de twee openbare omroepen over dit gevoelige thema hetzelfde programma maken. We kijken dus niet door een louter Vlaamse bril: het Waalse standpunt wordt vertolkt door Philippe Moureaux van de PS en Gérard Deprez van de MR. Ook Guy Spitaels komt aan bod, via de massa archiefbeelden die we gulzig uit het archief hebben geplukt.»

HUMO Communautaire thema's zijn niet bepaald sexy. Geen schrik dat de kijker al snel afhaakt?

BOUVEROUX «Daar hebben we heel veel aandacht aan besteed: we hebben goede televisie willen maken, en het moet allemaal bevattelijk blijven. Elke aflevering duurt maar een halfuur en er zit vaart in. Het montagetempo ligt erg hoog: we gaan bij wijze van spreken in een halfuur tijd van de repressie over de koningskwestie naar de schoolstrijd.»

HUMO Om de boel nog meer op te leuken hebben jullie ook reconstructies gedraaid.

BOUVEROUX «Elke aflevering begint met beelden van dezelfde dorpsstraat, pal op de taalgrens. In de eerste aflevering zoomen we in op de bevrijding, met Belgische vlaggen en leuzen aan elke voorgevel. Later zie je hoe de taalgrens door de straat wordt getrokken. En helemaal op het einde is het groentewinkeltje in de straat een Turkse nachtwinkel geworden. Het aanschijn van de straat verandert voortdurend, en de staat moet volgen: dat is de logica van de reeks.»

HUMO Jullie hebben de straatscènes gefilmd in het arcadische grensdorpje Westouter. Waarom?

BOUVEROUX «Omdat Westouter op de grens met Frankrijk ligt - er loopt dus écht een taalgrens dwars door de straten. En we hadden ook kasseien nodig, voor de scènes in 1944. Trouwens: bij dezen wil ik de bevolking van Westouter nog 's bedanken, alsmede de amateurtoneelverenigingen die hebben meegewerkt. Ze waren werkelijk voortreffelijke figuranten.»

HUMO Speel je zelf ook mee?

BOUVEROUX «Neen. Enfin, wanneer de geallieerden met hun tanks binnenrollen sta ik wel tussen het volk, maar dan wend ik mij plots tot de camera en doe ik mijn presentatie. Ik moet zeggen: het is een indrukwekkend schouwspel geworden. Voor het eerst zal je de bevrijding in haarscherpe high definition-beelden meemaken.»

HUMO U heeft eerder al boeken geschreven over communautaire thema's, maar ook over repressie en collaboratie. Vanwaar die fascinatie?

BOUVEROUX «Bij ons thuis werd altijd heel veel over de oorlog gesproken. Bepaalde familieleden hebben bepaalde, euh, stommiteiten uitgehaald. Mijn ouders hebben me altijd gewaarschuwd om niet in dezelfde val te lopen: 'Pas op voor Grote Ideologieën en Grote Leiders!' Ik ben opgevoed met een kritische geest: denk altijd twee keer na.»

HUMO U bent jaren aan de slag geweest als hoofdredacteur. Blij dat u nog 's zélf iets mocht maken?

BOUVEROUX «Absoluut. Ik moet wel eerlijk bekennen: ik heb het vak opnieuw moeten leren. En omdat ik totnogtoe vooral radio had gemaakt, heb ik het reusachtige VRT-beeldarchief moeten ontdekken. Als een kleine jongen, met kleine stapjes. Maar het is een fantastische ervaring geweest. Ik ben journalist geweest van het Egmontpact van '77 tot en met het Sint-Michielsakkoord van '93: je zou kunnen zeggen dat de communautaire geschiedenis van België gedeeltelijk ook mijn geschiedenis is. Het deed érg veel plezier om weer 's in het veld te staan.»