Koppen XL: De ijsman

© Belga

Zijn doel is niet zoveel mogelijk in het Guinness Book of Records komen, maar aandacht vragen voor het klimaat. Draai uw thermostaat gerust een graadje warmer terwijl u hem vanavond aan het werk ziet in 'Koppen XL'.

"'Vermijd pinguïns'"

Lewis Gordon Pugh «In 2006 verwezenlijkte ik mijn grote droom: ik werd de eerste mens op aarde om in alle vijf de oceanen een lange afstand te hebben gezwommen. Daarvoor kwam ik op plekken die enorm te lijden hebben onder de klimaatsverandering. Ik heb met eigen ogen gezien hoe de gletsjers wegsmelten, het zee-ijs verdwijnt, de koraalriffen verbleken, en de dieren op zoek moeten naar koudere oorden. Besef goed: vijf jaar geleden was het nog onmogelijk om in de Noordelijke IJszee te zwemmen - het was er gewoonweg te koud. Eigenlijk is het dus ronduit dramatisch dat ik geslaagd ben in mijn opzet.

»Nu probeer ik mijn buitengewone talent te gebruiken om mijn ecologische boodschap uit te dragen. Over een paar maanden zal ik bijvoorbeeld een duik nemen in het meer van de Khumbu-gletsjer op Mount Everest. Ik zal er één kilometer zwemmen in de vrieskou om aandacht te vragen voor de gletsjers van de Himalaya, die één vijfde van de wereldbevolking van zoet water voorzien, maar nu in sneltempo wegsmelten.»

- Hoe komt het eigenlijk dat jij watertemperaturen verdraagt die andere mensen het leven zouden kosten?

Pugh «Dat dank ik aan een buitengewone eigenschap die anticipatory thermo-genesis heet. Het komt erop neer dat ik, voor ik een duik neem in ijswater, mijn lichaamstemperatuur met bijna twee graden Celsius kan doen stijgen tot 38,4 graden. Dat doe ik zonder te bewegen, een beetje als een menselijke kachel. Tot nu toe ben ik de enige ter wereld van wie bekend is dat-ie dat kan. Dat verschil van twee graden klinkt misschien niet spectaculair, maar om het water aan de poolkappen te overleven, maakt het wel degelijk een enorm verschil.»

- Voor wij 's zomers het zwembad in duiken, sturen we altijd even onze grote teen vooruit, om te checken of het water wel warm genoeg is.

Pugh «Dat doe ik nooit! Dan zou ik gegarandeerd meteen afhaken. Vlak voor ik het water in plons, pep ik mezelf op alsof ik op oorlogspad trek: ik luister naar opruiende muziek en word zelfs een tikje agressief. Zodra ik in het water zit, prent ik mezelf in het hoofd dat ik maar op één plek weer aan land ga: de eindmeet. En tijdens het zwemmen probeer ik zoveel mogelijk aan iets anders te denken. Als je alleen maar gefocust bent op de kou, word je knettergek. Ik doe bijvoorbeeld wiskundeoefeningen om me bezig te houden.

»Wanneer ik aan het trainen ben voor een ijskoude zwemtocht, mest ik mezelf lekker vet. Ik zorg ervoor dat ik toch een kilo of 15 boven mijn normale gewicht zit. Dat vet heb je nodig: heb jij al ooit een mager dier zien zwemmen in ijskoud water? Van walrussen tot ijsberen, allemaal beschikken ze over een goed isolerende vetlaag.

»Het komt er ook op aan je verbeelding aan te spreken. Tijdens mijn voorbereidingen overloop ik iedere seconde van mijn zwemtocht in mijn hoofd, tot in de kleinste details: tot en met de kleur van het water en de smaak van het zout in mijn mond. Ik visualiseer iedere zwemslag. Ik wist bijvoorbeeld dat mijn zwemtocht door het ijskoude water van de Zuidelijke Oceaan dertig minuten zou duren: iedere minuut daarvan heb ik ettelijk keren overlopen in mijn hoofd, inclusief de ijsbergen waar ik langs zou zwemmen.

»Die Zuidelijke Oceaan was trouwens een ploeterbadje in vergelijking met de Noordelijke IJszee. Daar heb ik pas afgezien! Ik had het gevoel dat ik het Grote Zwarte Niks moest induiken: onder me bevond zich alleen een eindeloze, pikdonkere leegte. Echt griezelig. En intussen hoorde ik het ijs rondom me vervaarlijk schuiven en kraken.

»De eerste ogenblikken staat je huid in brand. Je begint ook serieus te hyperventileren. Dat maakt het moeilijk om je ademhaling en je zwemslag op elkaar af te stemmen. Na vijf of tien minuten verlies je alle gevoel in je vingers en tenen. Langzaam voel je hoe die verlammende koude zich verspreidt naar je armen en benen, en kan je nog amper normaal zwemmen. Nog wat later besluipt je een miserabel gevoel van pijnlijke kou diep in je binnenste. Dan is het tijd om uit het water te komen.

»Voor ik het water inga, bedraagt mijn lichaamstemperatuur 38 graden Celsius; meteen erna nog 36. Dat komt omdat in het koude water het bloed van je ledematen naar het binnenste van je lichaam trekt, om zo je hart, longen, nieren, lever en hersenen te beschermen. Zodra je uit het water stapt, vloeit het terug naar je armen en benen, waar het de koude absorbeert. Daardoor daalt je temperatuur nog verder tot 33 graden Celsius. Het is dan een kwestie van zo snel mogelijk je temperatuur weer naar boven te krijgen. Ik doe dat door meteen onder een hete douche te springen. Pas dan begin ik de effecten van de onderkoeling ten volle te voelen: ik raak totaal gedesoriënteerd. Maar een halfuur later ben ik er weer helemaal bovenop.»

- Heb je nog tips voor wie in je voetsporen wil treden?

Pugh «Vermijd pinguïns (lacht). Zeeluipaarden zijn erop verlekkerd en van alle dieren boezemen zeeluipaarden me het meeste angst in, zelfs méér dan de witte haai. Het zijn echte killers. Zodra mijn team een zeeluipaard in het vizier krijgt, trekken ze me het water uit.

»Je verklaart me misschien gek, maar ik beschouw mezelf niet als iemand die uitzonderlijke risico's neemt. Het zit 'm allemaal in de voorbereiding. Ik noem het de P-factor: proper planning and preparation prevent a piss-poor performance. Met een goed plan kán er niks misgaan.»