Iran en het Westen

© Stephan Peleman

Dirk Tieleman heeft de reeks al gezien en zag...

DIRK TIELEMAN «...een hele goeie samenvatting van wat ik toen zelf heb meegemaakt. Objectief, volledig, op z'n Brits. Ik heb voortdurend instemmend en herkennend zitten knikken. Het is gewoon jaloersmakend goed: een historisch document van die omvang kan je in ons land nooit maken.»

HUMO Bij welke passage zat u het heftigst te knikken?

TIELEMAN «In de documentaire vertelt een Duitse journalist over de vlucht waarmee Khomeini in 1979 uit zijn Franse ballingschap naar Teheran is teruggevlogen. Ik zat daar ook op, samen met tientallen andere westerse journalisten. Khomeini's entourage had ons dat zelf gevraagd, hoffelijk als altijd: 'Wij hebben jullie nodig: de wereld moet onze getuige zijn.' En wij gingen en masse mee: die Boeing 747 zat afgeladen vol. Dat hij ons eigenlijk als schild gebruikte, omdat hij bang was neergeschoten te worden, dat wisten we toen niet. Tot er plots, bij de Turkse grens, Iraanse straaljagers naast het vliegtuig opdoken. Achteraf bleek dat een welkomstgebaar, maar op dat moment brak er toch wel angst los in het vliegtuig.

»Khomeini heeft ons - maar ook zijn medestanders - heel die tijd misbruikt. Hij maakte ons wijs dat hij alleen maar de prediker van de revolutie was, dat hij de macht terug aan de burgers zou schenken, en wij hebben dat geslikt. Wij begrepen toen nog niks van fundamentalisme en we werden ook verblind door zijn adjudanten: hele intelligente, in het Westen opgeleide professoren en advocaten. Hun ideeën klonken heel aannemelijk: de sjah had op een autoritaire, zeg maar fascistische manier geprobeerd om in een recordtempo een industriële grootmacht van Iran te maken - in 2010 moest het de concurrentie met Duitsland, Frankrijk en Engeland aankunnen - en had al doende zijn hele land ontwricht: de maatschappij verwesterde in een veel te snel tempo, en dat kon die bevolking van boeren en herders niet volgen. Daartegen leek Khomeini zich te verzetten: hij zou Iran zijn eigenheid teruggeven en het volk van de dictatuur bevrijden. Dat steunde ik toen.

»Ik ben door die gebeurtenissen cynischer geworden. Machthebbers heb ik nooit meer vertrouwd, want ze zijn per definitie doortrapt.»