Bwana Kitoko

Tussen 1930 en 1960 leverde hij het ene na het andere prachtwerkje af - specialiteit: Congo - en werd hij zelfs reportagefilmer bij Metro Goldwyn Mayer.

Op Canvas krijgt u vandaag naast de compilatieaflevering van Rudi Vranckx' 'Bonjour Congo' ook 'Bwana Kitoko' te zien, de documentaire die Cauvin in 1955 maakte over het eerste bezoek van de 'edele heer' koning Boudewijn aan de kolonie. Zijne Majesteit werd er toen nog op z'n hartelijkst ontvangen, en sprak zelf zowaar een mondje Lingala.

Dat we de docu kunnen zien, hebben we overigens te danken aan de toenmalige BRTN: die liet het Koninklijk Filmarchief in 1992 de banden oplappen.

André Cauvin (in 1992) «Toen de film gerestaureerd werd, dacht ik: dit interesseert niemand meer. Maar toen kreeg ik het resultaat te zien, en ik was zelf helemaal ondersteboven. De schoonheid van dat land, de kleuren... Dat móét mensen wel raken, zelfs na al die jaren. Bovendien zien mensen van nu de documentaire met andere ogen.

»De blinde verontwaardiging over wat de Belgen in Congo hebben uitgevreten is wat weggeëbd: mensen zien in dat we daar ook goeie dingen gedaan hebben. In de film is heel duidelijk te zien hoe het Congolese volk Boudewijn hyperenthousiast ontvangt. Oprécht enthousiast vooral: 't was geen georkestreerde vreugde.»

Cauvin «Weet ik wel. Maar ik heb indertijd echt gepraat met de locals, en ik voelde een niet gespeelde uitbundigheid. Mensen waren blij om Boudewijn te zien.

»Ik heb die documentaire niet gemaakt met een blanke agenda. Ik wilde net aantonen dat de zwarten tot even grootse dingen in staat waren als de blanken - bijvoorbeeld in de kunst. Picasso had dat al vroeg begrepen, hè. Het ergerde me dat veel blanken op een onbehoorlijke manier met de Congolezen omgingen: altijd weer dat roepen, opdat de zwarten hun ogen zouden neerslaan en braafjes gehoorzamen.

»Eerlijk: ik heb me nooit aan die mentaliteit bezondigd. Ik wilde die andere wereld ontdekken, zoeken naar leven en liefde van de Afrikanen. Ik probeerde ook dicht bij de gewone mensen te komen. Letterlijk: ik wilde oog in oog staan, ze zien glimlachen. Ik herinner me dat ik echt ontroerd was door de schoonheid van die zwarte lichamen, die gezichten.»

Cauvin «Dat geef ik grif toe. Het was een fantastische periode. Congo bevond zich niet in de prehistorie, maar evenmin in de moderne tijd. 't Was een periode waarin ze terugblikten op het verleden en vooruitkeken naar de toekomst.

»Wie Afrika kent, houdt zielsveel van dat continent. Maar Afrika leren kennen, vergt een volledig leven. Wat zeg ik: meerdere levens.»

Cauvin «Absoluut! Ik heb zelfs nog samen met hem assisenzaken gepleit - ik ben jurist van opleiding. En ik schreef ook met Paul Delvaux, en met Dalí - z'n brieven waren al even knettergek als z'n werk. Dalí vroeg me ooit 's om een film over hem te maken. Maar hoe doe je dat in hemelsnaam? Nee, dat kon hij op z'n buik schrijven.»