De jacht op jongetjes

'The dancing boys of Afghanistan' gaat over de zogenaamde 'bachi bazi', een in het inmiddels volledig stukgeschoten land wijdverspreide praktijk waarbij jongetjes, meestal verkleed als meisjes, een uitsluitend mannelijk publiek met zang en dans moeten entertainen. Voor u aan 'De Mini-playbackshow' denkt: het is iets minder onschuldig dan dat.

Jamie Doran (producer) «Bachi bazi' betekent letterlijk 'spelen met kinderen'. De jongetjes in het circuit worden meestal gekocht van de ouders. In Afghanistan heerst bittere armoede, op het platteland nog meer dan in de steden, en mensen verkopen hun kind nog liever dan het voor hun ogen te zien verhongeren.

»Maar even vaak worden de jongetjes ook gewoon ontvoerd. De kinderen worden ook op hun uiterlijk geselecteerd. Hoe engelachtiger ze eruitzien, hoe beter. Voor ze aan de slag gaan, krijgen ze een eerst nog een opleiding: een speciale trainer leert hen dansen, zingen en muziek spelen.

»Dat klinkt nog allemaal redelijk onschuldig, maar 'bachi bazi' heeft ook een heel smerige kant: na het dansen en zingen, vindt er een soort veiling plaats en wordt het jongetje verkracht, meestal door meerdere mannen tegelijk. Over wie als eerste mag, wordt vooraf duchtig gediscussieerd.

»Je kan het niet anders omschrijven dan een verkapt, oogluikend toegelaten pedofiel netwerk. Met homoseksualiteit heeft het overigens niks te maken, maar wel met macht. Het is een teken van status en rijkdom: als je iets voorstelt in de Afghaanse samenleving, of wat er nog van overblijft, ben je haast verplicht eraan deel te nemen. In het circuit zitten dan ook veel oud-krijgsheren, militaire leiders en gefortuneerde zakenlui.»

Doran «Meisjes en vrouwen leiden in Afghanistan een bijna verborgen bestaan. Ze worden enorm afgeschermd. Aan een meisje raken, wordt als een verschrikkelijke misdaad beschouwd. In het verkrachten van jongetjes zien ze dan weer helemaal geen graten. Zoals één man in de documentaire zegt: 'Ach, 't is een jongen. Hij komt er wel weer bovenop.' 't Is een bizarre cultuur.»

Doran «Dat is elementaire psychologie: de misbruikte die de misbruiker wordt. Heel triest, maar je ziet het wel vaker. Die jongens zijn ook een bepaald soort levensstijl gewend. Dankzij 'bachi bazi' hebben ze een inkomen, een zekere status zelfs. Als ze te oud worden - meestal rond hun achttiende - hebben ze geen zin om weer terug te keren naar de extreme armoede waarin ze zijn opgegroeid.»

Doran «Het gebruik van jongetjes als lustobject is natuurlijk heel oud: kijk maar naar de Oude Grieken. In het grootste deel van de wereld is het inmiddels verdwenen, maar in Afghanistan is het op de een of andere manier blijven voortbestaan. Het heeft ook met de oorlog te maken: de moedjaheddin werden in het noorden door de Russen de bergen ingedreven en zijn er daar weer mee begonnen. Van daaruit heeft het zich dan over het hele land verspreid.

»Maar hoe het precies is ontstaan, weet niemand: het is in Afghanistan zo'n taboe dat niemand erover wil spreken en er is zelfs nooit onderzoek naar gedaan. Men doet gewoon nog het liefst alsof het niet bestaat. Bacha bazi is officieel verboden, maar de autoriteiten doen er niks aan. Een speciale gezante van de Verenigde Naties die president Karzai er ooit over aansprak, kreeg te horen dat ze eerst de oorlog willen afhandelen voor ze zich met andere zaken kunnen bezighouden. Tja.»

Doran «Ook die kijken de andere kant op. De Afghanen zijn onze bondgenoten en wij hebben ons niet met hun cultuur te bemoeien, luidt de redenering.

»Vreemd genoeg heeft onze documentaire wél één en ander in beweging gezet. De film is op de Afghaanse televisie getoond en dat heeft een enorme schok veroorzaakt. Vooral in de steden, want op het platteland hebben maar heel weinig mensen tv. Eén dag na de uitzending hebben militairen uit Kaboel in de streek waar wij de reportage hebben gedraaid een aantal mensen opgepakt.

»Ze moesten daarvoor overigens een legereenheid van buiten de regio inschakelen, want de lokale politie zit er zélf tot de nek in. Een politieman die we de ene dag interviewden en getuigde dat 'bachi bazi' een walgelijke praktijk is die met alle mogelijke middelen moet worden bestreden, filmden we amper een dag later terwijl hij zélf met zijn tengels aan de jongetjes zat.

»Maar de reacties op onze film logen er niet om: iedereen in Afghanistan weet het nu, en de schaamte en de afschuw zijn groot. Of het écht tot verandering zal leiden, is maar de vraag: zolang de regering niks onderneemt, zal het gewoon blijven bestaan. We hebben het bovendien over een land dat volledig in puin ligt en waar de regering geen enkele vat op heeft.

»Tijdens het draaien moesten we sommige dorpen vóór zes uur 's avonds verlaten, omdat dan de Taliban arriveerde om de boel over te nemen. Tot acht uur 's ochtends: dan verdwenen ze weer, en konden wij samen met de lokale politie terugkeren.

»Krankzinnige toestanden.»

Doran «Dat heeft te maken met een andere film die we in Afghanistan hebben gedraaid. Toen hadden we alle gezichten van onze getuigen onherkenbaar gemaakt, ook al hadden ze daar niet om gevraagd. We vreesden dat hun leven anders in gevaar zou zijn. Kort daarna werden ze in opdracht van een krijgsheer toch allemaal gruwelijk gefolterd en vermoord.

»Het leek ons daarom het veiligste de gezichten van de jongens wel te tonen: als je een gezicht hebt, ben je ook iemand, en kan je niet zo makkelijk uit de weg worden geruimd. In Afghanistan is een leven nu eenmaal niet veel waard.

»Shafiq hebben we uiteindelijk uit het circuit kunnen redden. Als reportagemaker moet je altijd een kritische afstand bewaren, maar door een opeenvolging van dramatische gebeurtenissen die ik niet ga verklappen - daarvoor moeten de mensen maar naar de film kijken - waren we wel verplicht om iets te doen. Alleen al als mens. Maar je wil niet weten hoeveel moeite het heeft gekost of Shafiq los te krijgen.»

Doran «Goed. Hij zit nu op een veilige plek, ver weg van de lui die het niet al te best met hem voorhadden, en we hebben er ook voor gezorgd dat hij naar school kan.»

Doran «Een Afghaanse vriend zei me een paar weken geleden: 'Jamie, mijn land is dood.' Dat vond ik echt hartverscheurend. Maar ik begrijp hem wel. Het is een heel mooi land en een schitterend volk, maar al sinds mensenheugnis zit het in oorlogen verwikkeld. Zolang alle buitenlandse legermachten - de onze, maar ook die van de Taliban, Pakistan en Iran - niet uit het land wegtrekken, is er geen enkele hoop op verbetering.

»Maar dat zal niet snel gebeuren, omdat het strategisch zo'n belangrijke regio is. Eerlijk: ik zie het zeer somber in.»

• Canvas