Toon Hermans

Ook Gunter Lamoot eerde Hermans ooit, en wel door diens 'Snieklaas' te coveren tijdens de Crazy Comedy Cover Contest, een wedstrijd waarin acts van al dan niet bekende komieken nagespeeld worden. Lamoot won in 2005, en de editie van dit jaar, op 5 juni, presenteerde hij zelfs: op digitale zender Acht kunt u op vrijdag 13 augustus een samenvatting ervan zien. 'Hoor wie klopt daar, kinderen? Geen hond!'

"'Méésterlijke onzin'"

HUMO Waarom had je destijds gekozen voor zijn monoloog over 'dat vervelende personage met zijn schimmel'?

Gunter Lamoot «Zoals véél mensen van mijn generatie ben ik opgegroeid met het verwachtingspatroon twee keer per jaar een Toon Hermans-show op de Nederlandse televisie te zien. En die 'Snieklaas' was me daarvan altijd bijgebleven: 't lijkt heel simpel, maar het zit echt goed in elkaar.

»Over het algemeen deed hij meer cabaret, of clowneske acts, maar dit is een heel mooi stukje chagrijnige stand-up. Vooral de manier waarop hij zich - kribbig neergezakt in een stoel: het leek Dave Allen wel - constant zit op te winden over die klootzak van een Sinterklaas, dat dat één bende triestigheid was, dat hij zelf nooit iets kreeg, enzovoort. Als ik me niet vergis, voerde hij het voor het eerst op in '74 en dat blijft overeind.»

HUMO Alex Agnew over Hermans: 'Já, het was een oude lul, maar je kon er wel wat van leren.'

Lamoot «Veel mensen zagen hem in de eerste plaats als een oude rakker die iets folkloristisch deed op het podium, met een paar melige woordspelingen ertussen, maar hij heeft ook veel totale onzin voortgebracht. Méésterlijke onzin. In één van zijn sketches heeft hij bijvoorbeeld een tennisracket nodig om een verhaal te illustreren, waarop hij zijn podiumassistent Johnny bij zich roept en 'm opdraagt die te gaan halen.

»Vervolgens doet hij letterlijk niks, hij wacht gewoon samen met het publiek tot de tennisracket gearriveerd is, tien minuten lang: dat is non-humor van Andy Kauffman-proporties, en het wérkt. Of hij toonde het publiek een kwartier lang een stoel waar zijn zuster ooit op had gezeten: 'Kijk, daar zat ze dus. Hiér. Zie je het?' En dan dweilde hij met die stoel de hele zaal af.»

HUMO Zelf beweerde hij vaak dat die acts niet voorbereid waren: 'Mensen die een optreden op een intellectuele manier benaderen, alles vooraf uitkienen aan de keukentafel: dat zijn geen artiesten.'

Lamoot «Dat geloof ik best. Hij had genoeg vakmanschap en talent om te improviseren. Maar hij zei ook vaak: 'Ik doe maar wat,' en dát is natuurlijk niet waar. Misschien ging het hem heel gemakkelijk af, maar hij wist verdomme goed genoeg waar hij mee bezig was.»

HUMO Opdat het geen hagiografie zou worden: Hermans merkte ooit op dat hij alle moderne stand-up comedians maar viezeriken vond, maar op welk vlak schoot hij zélf te kort?

Lamoot «Moeilijke vraag. Maar als ik toch iéts moet zeggen: hij rekende soms iets té veel op de sympathie van het publiek. Wanneer hij voelde dat er gelach of applaus zat aan te komen, zette hij vaak al vooraf zelf de lach in. Voor een stuk was dat bewust, maar soms was het overdreven.

»In een documentaire zag ik ooit hoe hij repeteerde: hij oefende zelfs - ook al stond hij op dat moment in een hokje in zijn tuin - de twee minuten stilte om het denkbeeldige beginapplaus in ontvangst te nemen. Misschien was dat een goed gespeelde grap, maar 't kwam in elk geval zeer realistisch over.»

HUMO De Crazy Comedy Cover Contest editie 2010 wordt dus op 13 augustus door Acht uitgezonden. Wat kan de argeloze kijker verwachten?

Lamoot «In de ongelooflijk gezellige Minardschouwburg komen een stuk of acht komieken samen om een act of sketch van een andere komiek na te spelen. De kandidaten worden daar niet voor betaald: iedereen speelt voor de eer, maar doet wel ongelooflijk zijn best om er iets speciaals van te maken.

»Er is daar in de loop der jaren al geweldig veel gepasseerd: Philippe Geubels die Freddy De Vadder imiteerde, bijvoorbeeld - gewoon visueel was dat al grappig, hij hoefde nog niet eens iets te zeggen om de zaal mee te krijgen. En Arnout Van den Bossche - de laatste winnaar van Humo's Comedy Cup - heeft dit jaar Bill Cosby gecoverd: dat was op zijn minst bizar te noemen. Maar chapeau: hij heeft wel de moeite genomen om zich helemaal zwart te schminken en een negerpruik op te zetten. Enfin, eigenlijk was het meer een afro: het klopte dus niet helemáál, maar dat doet er niet toe.»

HUMO Vorige maand kwam je plots op een andere manier in de aandacht: om een grap tijdens de Gentse Feesten, en de fall-out daarvan in de vaderlandse media.

Lamoot «Dat was iets van vzw cirQ. De laatste tien jaar doet die altijd wel iéts op de Gentse Feesten: de voorbije drie jaar heette dat spel Bataclan, nu was het voor de gelegenheid Batakamp gedoopt. Dat is elk jaar een succes, maar wel steeds op kleine schaal. En nu haalde dat plots de nationale pers, door dat Cirkus Vangheluwe.

»Cirkus Vangheluwe: dat was een beetje spelen met vertrouwen. 't Had iets weg van het Peperkoeken Huisje van Hans en Grietje, of anders wel de Chocoladefabriek van Willy Wonka: heel aantrekkelijk voor kinderen, maar volwassenen mochten er écht niet binnen. De kinderen hebben we nog een document laten ondertekenen dat ze achteraf niets mochten verklappen - een verwijzing naar de doofpotaffaires, naar hoe die pedofiliezaken binnenskamers werden gehouden. Ik heb respect voor mensen die daar niet in mee willen gaan, maar als je een beetje gezond verstand hebt, moet je wel toegeven dat het een goede grap was.»

HUMO> Dat hele Batakamp moest interessant genoeg ook een parodie op het totalitaire regime verzinnebeelden.

Lamoot «Met een geheel eigen setje wetten en regels, ja. Je kwam er bijvoorbeeld niet in als je geen witte tenniskousen droeg. En als je er toevallig geen bij je had, kon je die wel kopen aan de entree. Allez, niet echt áán de entree - het was zo'n vijftig meter verder. Veel mensen moesten dus een eind terugwandelen, wat ik op zich al grappig vond.

»Wie geen witte sokken droeg, werd door de rest van het Batakamp uitgejouwd. Rasta's werden gedesinfecteerd. Mensen die hun eigen drank meebrachten werden gedeporteerd - dat wil zeggen: op een bootje gezet naar, bij wijze van spreken, de andere kant van Gent. Ik moet zeggen: ik keek er toch van op dat iedereen daar zo snel in meeging.

»Eigenlijk was er maar één die niet mee wou doen: een vrouw van middelbare leeftijd die al schreeuwend naar buiten is gerend - naar verluidt gaf het haar visioenen van nazi-Duitsland, terwijl ze er toch te jong uitzag om die tijd te hebben meegemaakt. Anderzijds was het misschien niet geheel toevallig, gezien onze typografie en de grote rood-wit-zwarte vlaggen die er hingen. Maar zij was dus een uitzondering: voor de rest leek iedereen zich er goed te amuseren.»

HUMO Samengevat: totalitaire regimes zijn tof?

Lamoot «Welja. Zolang mensen niet écht een kogel door het hoofd krijgen, of hun kinderen voor hun ogen verkracht zien worden, is er geen vuiltje aan de lucht. Totalitarisme kán, maar hou de sancties gezellig. Dan kom je al een heel eind ver.»

• Nederland 2