AVRO Close Up: James Ensor

Herr Seele «Je vergeet in je inleiding nog een andere gelijkenis tussen Ensor en mezelf: we zijn allebei op dezelfde datum geboren, de dertiende april. Bovendien is onze thematiek gelijklopend: net als ik is Ensor een tekenaar van onnozele mannetjes, met grote neuzen en zo meer. Die vtm-dame die nu aan new age doet, Ingeborg, wist me ooit te vertellen dat ik de reïncarnatie van James Ensor ben, maar dat geloof ik nu ook weer niet. Oostende is goddelozer dan het CVP-nest Torhout, waar ik oorspronkelijk vandaan kom, met als gevolg dat ik meer classicisme in me draag dan Ensor. Ik hou van de pure, klassieke held, die ethiek hoog in het vaandel draagt - Cowboy Henk, met andere woorden. Ensor was nihilistischer, en dus minder ethisch geïnteresseerd.

»Maar Ensor was dus een Ram, en bijgevolg een Vernietiger. De Ram is namelijk het eerste teken van de lente, het seizoen dat de winter vernietigt en er nieuw leven voor in de plaats brengt. Die grond moet open worden gebroken, zie je, en dat plantje moet eruit schieten. Zo heeft Ensor op brute wijze komaf gemaakt met de burgerlijke kunst van de negentiende eeuw; met de kitscherige, sentimentele schilderijtjes, die mooi waren om tegen de muur te hangen. Ensor wilde schilderijen maken die geen zinnig mens tegen zijn muur zou hangen, en daar is hij goed in geslaagd. Kunst als kaakslag: dat was zijn ideaal.

»Nu, in die AVRO-documentaire laat men de Oostendse Ensor-kenner Xavier Tricot aan het woord, en met zijn visie op Ensor ben ik het niet eens. Tricot maakt er smaak van, terwijl het eigenlijk wansmaak is. Ensor is geen kunst met de grote K. Integendeel: 't is punk, 't is experimentele humor. Eigenlijk zijn het kindertekeningen, let's face it. In die zin ben ik meer gecharmeerd van Ensors vroege periode, toen hij nog stillevens en zeezichten schilderde. Dat werk was veel volwassener dan zijn latere, bekendere werk. Al die maskers en skeletten, en zo'n schilderij als de 'Intrede van Christus te Brussel', ik vind dat eigenlijk niet zo geweldig. Nogmaals: 't zijn kindertekeningen, en daar hou ik niet van, ook al omdat ik kinderen haat. Zelf ben ik meer in volwassenheid geïnteresseerd, en in de ernst en het plichtsbesef die daarmee samenhangen.

»Dat gezegd zijnde: ik vind grappen nog altijd stukken interessanter dan kunst. En wat dat betreft staan Kama en ik toch een trapje hoger dan Ensor, al zeg ik het zelf. Wij maken tenminste moppen aan de lopende band! En ze zijn nog beter ook. Zeg nu zelf, zo'n Cowboy Henk-strip als die van deze week, dat is toch om je te bescheuren? Niet voor niks is Cowboy Henk de oudste Humo-pagina, met afstand. Dertig jaar, meneer! Dat die James Ensor daar eens een punt aan zuigt!»