Beck: Buried Alive

Beck is na Wallander wellicht de bekendste Scandinavische speurneus, en in ieder geval de Zweedse detective die al het langste meegaat: het schrijversduo Maj Sjöwall en Per Wahlöö schreef tussen 1965 en 1975 tien klassieke misdaadromans met de commissaris in de hoofdrol, en sindsdien is het personage in film- en tv-versies door een hele stoet acteurs (onder wie zelfs onze eigenste Jan Decleir - in 'De gesloten kamer' uit 1993) vertolkt. Het grote publiek zal de wat norse, melancholieke Beck echter vooral vereenzelvigen met Peter Haber, die de rol sinds 1997 in de tv-serie voor zijn rekening neemt en vanwege zijn sprekende gelijkenis met JR blij mag zijn dat 'Dallas' al een tijdje niet meer op de buis te zien is. Zo mogelijk nog beroemder in Zweden is Mikael Persbrandt, een befaamde en vanwege zijn liederlijke levenswandel ook enigszins beruchte theateracteur die Becks eigengereide, machoïde sidekick Gunvald Larsson speelt. En binnenkort als Beorn te zien is in de twee Hobbit-films.

- Hoe verklaren jullie het succes van Beck, zowel van de boeken als van de tv-serie, in het buitenland?

Peter Haber «Het heeft volgens mij veel te maken met het realisme van de films. Ze gaan over echte problemen in de Zweedse samenleving, over de veranderingen rondom ons: terrorisme, de ontsluiting van het Oostblok, problemen zoals pedofilie en kinderprostitutie... We letten er ook heel erg op om alleen maar verhalen te brengen die echt gebeurd zouden kunnen zijn. Daarom werken we heel nauw samen met de Zweedse politie. In de serie zijn trouwens vaak echte politiemensen als figuranten te zien.
»We vermengen die harde realiteit echter met humor, om de kijker af en toe wat op adem te laten komen en niet alleen maar grimmige en gruwelijke zaken te tonen. Ik weet dat niet iedereen er even enthousiast over is, maar die humoristische accenten vind ik erg belangrijk. Anders zou 'Beck' wel héél zware kost worden. Daarnaast zorgen de persoonlijke en familiale problemen van de protagonisten voor het nodige drama. En dan is er ook nog een vleugje mysterie. Wie is Gunvald Larsson eigenlijk? Hoe woont hij? Wat doet hij in zijn vrije tijd? Is er een vrouw in zijn leven? We weten eigenlijk weinig of niks over hem.»

- In de boeken wordt Larsson als antiautoritair, anarchistisch en zeer intelligent omschreven. Voor een acteur lijkt het een droom van een personage.

Mikael Persbrandt «Dat is het ook. Larsson is een uitgesproken individualist, maar dat betekent niet dat andere mensen hem onverschillig laten, integendeel.
»Het is een heel ander karakter dan Beck, maar dat maakt de interactie tussen de twee net zo boeiend. Larsson is een complex personage: impulsief, krachtdadig, brutaal en op het arrogante af zelfverzekerd. Als je aan zo'n personage gestalte geeft, moet je het ook veranderen en vernieuwen. In de loop der jaren is hij ouder en bedachtzamer geworden. Hij is zichzelf gebleven, maar hij kijkt toch een ietsje anders naar de dingen. De wereld is een vreselijke plek geworden, en in die wereld is hij politieagent. Het is nog altijd een weerbarstige kerel, maar hij is complexer geworden.»

Haber «Wat mij aanspreekt in de figuur van Martin Beck, is dat hij niet alles zwart of wit ziet, maar probeert te begrijpen waarom sommige gruwelijke dingen gebeuren. Dat hij in staat is begrip op te brengen voor de dader. Hij heeft ook een soort melancholie over zich die ik zeer mooi vind. Ik vond het een uitdaging om van die heel gewone man een interessant personage te maken. Hij is geen superheld, hij is gewoon iemand die zijn werk doet. En natuurlijk is hij wat neerslachtig. Hij ziet ook wel hoe alles naar de verdoemenis gaat.»

- Wanneer hebben jullie voor het eerst een boek van Sjöwall & Wahlöö gelezen?

Persbrandt «Ik heb ze niet gelezen in de jaren zeventig, toen de boeken in Zweden een enorme impact hadden, maar pas veel later. Toen hadden we een sociaaldemocratische regering en vroeg men zich af waar het met de samenleving, de staat en de politie naartoe moest. De boeken hebben in dat debat een zeer belangrijke rol gespeeld. Ook al waren ze gedateerd toen ik ze las, ze hebben op één of andere manier toch een grote invloed op me gehad.»

- Weten jullie wat Maj Sjöwall van de films vindt?

Haber «Ik denk wel dat ze ze goed vindt. Ze heeft sowieso vetorecht. De scenario's worden vooraf door haar nagelezen, en als ze iets niet goed vindt, bijvoorbeeld omdat Beck zoiets nooit zou zeggen, schrapt ze het er onverbiddelijk uit.
»Ik heb het ooit nog met haar gehad over het veranderde Zweden: toen zij de romans schreef, hadden we bij ons geen werkloosheid, geen drugsprobleem... Het was een heel ander land. Het grote keerpunt was de moord op Olof Palme (de Zweedse premier die in 1986 op straat werd doodgeschoten, red.). Toen zijn we onze onschuld kwijtgespeeld. Definitief, begin ik te vrezen. Zweden is niet meer het onbekommerde land uit de boeken van Astrid Lindgren. De misdaad is internationaler geworden, en Zweden zit er middenin.
»Toen we de eerste Beck-film draaiden, over pedofilie op het internet, kregen we te horen dat dat veel te vergezocht was, en dat zoiets niet bestond, en zeker niet in Zweden. Hetzelfde liedje toen het ging over kinderen die in de metro van Stockholm rondhangen. Niet veel later stonden de kranten vol met berichten over ongevallen, soms zelfs dodelijke, met kinderen in de metro. En dat internet een verzamelplek is van pedofielen, kinderhandelaars en ander gespuis weten we ondertussen ook wel. Zulke waarschuwingen hoort men natuurlijk liever niet, maar het kan nooit kwaad om sommige kwalijke ontwikkelingen te erkennen en ernstig te nemen.»

Persbrandt «Mensen zeggen soms: 'Beck' is toch wel een harde serie. Maar ik denk dat de werkelijkheid nog veel erger is dan wat wij laten zien.»