Verdwaald in het geheugenpaleis

Ze was er zo door ontroerd dat ze besloot dat het onderwerp meer verdiende dan een filmpje van vijf minuten. Maar de directie van Huis Perrekes haakte af voor een grootschalig project, en uiteindelijk belandde Van Es in Iduna, een leefgroep van wooncentrum De Bijster in Essen, waar acht bewoners met beginnende dementie lief en leed deelden. Het resultaat, 'Verdwaald in het geheugenpaleis', is nu al de meest succesvolle Vlaamse documentaire ooit gemaakt: in Vlaanderen en Nederland samen lokte hij 40.000 toeschouwers. Vanavond toont 'Holland Doc' de ingekorte versie, maar zondag kunt u in 'Lichtpunt' de integrale film bekijken. En wie 'm liever in de bioscoop ziet, moet op 20 september naar een nabijgelegen Kinepolis-complex afzakken.

Klara Van Es «Een jaar voor ik begon te filmen, ben ik gestart met vrijwilligerswerk: eenmaal per week ging ik meehelpen in de flat, zodat ik de bewoners echt leerde kennen. Na dat jaar nam ik tijdens m'n bezoeken de camera mee, en toen de opnames achter de rug waren ben ik hen nog tot aan de première - september 2010 - blijven opzoeken. Uiteindelijk ben ik dus drie jaar lang wekelijks naar Iduna getrokken.

 »Het is misschien raar om te zeggen, maar ik heb mij daar het gros van de tijd geamuseerd. De bewoners zelf vonden het geweldig: een bezoek van de opnameploeg stond garant voor ambiance. Dementie is een trage ziekte: die mensen zaten niet te kwijlen in een rolstoel met een blik op oneindig. Je kunt perfect gesprekken met ze voeren, alleen merk je dat ze zichzelf veel herhalen. Maar er waren ook bewoners die m'n naam hadden onthouden toen ik voor de tweede keer kwam. Het ging eigenlijk allemaal vanzelf.»

HUMO Waren er dan nooit moeilijke momenten?

Van Es «Ik heb toch een paar keer moeten slikken, ja. Naarmate ik meer las over de ziekte, begon ik meer dingen te herkennen. Louise zag ik bijvoorbeeld snel achteruitgaan: dan werd het plots een knoeiboel aan tafel. Dan weet je: de overplaatsing naar De Bijster zelf is onvermijdelijk. Dat is het verschil met Huis Perrekes: daar kun je tot het einde blijven, maar wanneer je in Iduna de tweede fase van dementie bereikt hebt, word je overgeplaatst. De reactie van de andere bewoners is dan dubbel: ze zien dat er iemand aftakelt, en dat irriteert hen mateloos. Maar wanneer het moment van overplaatsing aanbreekt, wensen ze hardop: 'Als ik de volgende maar niet word.' Ze zijn daar echt bang voor: in hun ogen is dat de start van de definitieve aftakeling.

 »'Iduna' is overigens de godin van de eeuwige jeugd: ik heb toch een dubbel gevoel bij die naam.»

HUMO Hebben de bewoners de film zelf gezien?

Van Es «We hebben 'm samen bekeken voor hij in de zalen kwam, en achteraf was ik boos op mezelf dat ik geen camera bij me had: hun reacties tijdens het kijken waren namelijk identiek aan de reacties tijdens het filmen zelf. Wanneer er in de documentaire gezongen werd, zaten ze in de living opnieuw allemaal mee te zingen. Louise was toen al geruime tijd overgeplaatst, en je zag dat ze er niet meer zoveel van opstak.

 »Van de acht bewoners uit de documentaire wonen enkel Anita en Marieke nog in Iduna, maar ik heb van de verzorgers gehoord dat Marieke al fel achteruitgegaan is. In september ga ik ze nog eens allemaal opzoeken.»

Deze documentaire wordt zowel uitgezonden op donderdag 18 augustus (Ned. 2, 23.15u) als op zondag 21 augustus (Canvas, 23.20u)

Bekijk de trailer: