Docu: VPRO Tegenlicht: Evgeny Morozov

Het is één van de grote clichés van onze tijd, een standpunt waar een verstandig mens het onmogelijk mee oneens kan zijn, en toch is dat precies wat Evgeny Morozov doet. Volgens Morozov (27), internetwetenschapper (ja hoor, het bestaat) en schrijver van het eerder dit jaar verschenen 'The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom', wordt het internet in autoritaire landen net zo goed gebruikt om opstanden de kop in te drukken.

Het reportageprogramma 'Tegenlicht' plaatst de Wit-Russische cyberscepticus vanavond in een multimediale arena, waarin hij zich verdedigt tegen quotes en dilemma's die via negen videoschermen op hem worden afgevuurd.

Evgeny Morozov «Begrijp me niet verkeerd: dankzij Twitter en Facebook zijn er de laatste tijd veel goede dingen gebeurd - de Arabische omwentelingen blijven daar een goed voorbeeld van. Het probleem is dat we ons al te makkelijk laten verblinden door al die positieve verhalen, en in alle euforie de gevaren niet meer zien.

»En die zijn er wel degelijk. Het internet wordt niet alleen gebruikt door dissidenten die strijden voor democratie, maar ook door de dictatoriale regimes van deze wereld, én hun veiligheidsdiensten. En met succes. Tijdens de protesten in Iran in 2009 werden Facebook, Twitter en YouTube gebruikt om netwerken van activisten te volgen en bloot te leggen.

»En nog tijdens de recente opstanden in Egypte liet het regime van Moebarak spionagesoftware van het Britse bedrijf Gamma International installeren, waarmee het de vele Skype-gesprekken van de demonstranten kon afluisteren.»

Morozov «Ik beken: ten tijde van de Moldavische protesten in 2009 heb ik zelf de term 'Twitterrevolutie' gelanceerd. Ik was jong, en het was moeilijk om níét enthousiast te worden over de emancipatorische kracht van het web.

»Ik kom zelf uit Wit-Rusland, een land dat wel de laatste dictatuur van Europa wordt genoemd, en ik was er oprecht van overtuigd dat Twitter en andere internettoepassingen een verschil konden maken. Ik ging ervan uit dat repressieve regimes niets méér deden dan ongewenste informatie op het web opsporen en verwijderen. Inmiddels zijn ze veel slimmer geworden, heb ik gemerkt.

»Wat ook speelt: internettoegang is vaak een vorm van opium voor het volk. Landen met autoritaire regimes zijn doorgaans erg grauwe en mistroostige plekken. Het internet, met zijn schier eindeloze mogelijkheden tot verstrooiing, biedt de mensen een tijdelijke uitweg uit dat deprimerende bestaan. Dat zie je heel goed in Rusland.

»Het Kremlin heeft wel een aantal websites geblokkeerd, maar er bestaat geen internetcensuur zoals in China. Véél slimmer, als je het mij vraagt: Russische youngsters gebruiken het net tegenwoordig bijna uitsluitend om filmpjes te downloaden, spelletjes te spelen enzovoort. Ze hebben het veel te druk met geëntertaind te worden om Che Guevara achterna te gaan.»