Docu: Into The Mind

Met stip op één: het Milgram-experiment uit 1961, een lichtjes creepy maar geniaal onderzoek dat aantoont dat iedereen met een béétje aanmoediging tot de grootste gruwelijkheden in staat is.

Michael Mosley «Stanley Milgram is geboren in New York, maar zijn ouders waren Joodse migranten uit Oost-Europa. Hij kon maar niet begrijpen hoe de Duitse soldaten actief hadden kunnen deelnemen aan de uitroeiing van zijn volk.

»Het leek hem te makkelijk om de hele machinerie van de Holocaust toe te schrijven aan een eenmalige uiting van pure boosaardigheid. En dus heeft hij het naar hem genoemde experiment op touw gezet.

»Voor de reeks heb ik met Bill Menold gepraat, één van de laatste overlevenden van het experiment: een doodgewone Amerikaanse opa in wie je nooit een beul zou vermoeden.»

Bill Menold «In 1961 was ik net afgezwaaid uit het leger. In een advertentie in de krant werden medewerkers gevraagd voor een geheugen- en leerexperiment. Wie deelnam kreeg vier dollar, dus ik dacht: waarom niet?»

Mosley «Op de plaats van afspraak ontmoette Bill een andere vrijwilliger van middelbare leeftijd. Er was ook een wetenschapper, een jongeman in witte stofjas, en die legde hen allebei een rol op: Bill zou de leraar spelen, en de oudere man de leerling.

»De leraar moest de leerling, die achter glas zat, een simpele reeks oefeningen voorleggen, zogezegd om zijn geheugen te testen. Bij een fout antwoord mocht hij de leerling een elektroshock toedienen. Als de leerling fout blééf antwoorden, moest Bill de stroomsterkte opdrijven.»

Menold «Mijn leerling bleek niet van de slimste, dus bleef ik hem elektroshocks toedienen, zoals mij was opgelegd. Ik was niet op mijn gemak, maar ik dacht: ‘Ik hou gewoon nog even vol, dan kan ik naar huis.’

»Toen ik die beslissing eenmaal genomen had, bleef ik doorgaan, hoe luid de leerling ook riep. Nadat ik hem 450 volt had toegediend, gaf hij geen reactie meer. Ik dacht dat ik hem gedood had.»

Mosley «Bill wist niet dat de wetenschapper en de andere vrijwilliger acteurs waren: het eigenlijke doel van het experiment bestond erin na te gaan hoe ver hij zélf zou gaan.

»Milgram had vooraf een rondvraag gedaan bij zijn collega’s: de meeste waren ervan overtuigd dat minder dan één procent all the way zou gaan en een fatale stroomstoot zou toedienen. Uiteindelijk bleek dat 65% te zijn.

»Milgram heeft met zijn experiment een heel oncomfortabele waarheid aan het licht gebracht: iedereen is in staat tot gruwelijkheden, en autoriteit speelt daarin een grote rol.

»Ons gedrag wordt niet alleen gedetermineerd door onze eigen persoonlijkheid, zoals we graag denken, maar ook door de rol die ons door de maatschappij wordt opgelegd.»

Bekijk een filmpje »