Docureeks: De Patat

'De patat' neemt u mee naar Spanje, Ierland, België, Frankrijk en Wit-Rusland, maar begint en eindigt in Peru.

Jeroen Meus «Ah ja: daar is de eerste aardappel uit de grond gekomen. Voor de Inca’s is dat de schat van Pachamama, Moeder Aarde.

»We zijn mee aardappels gaan oogsten in de hoogvlakten van de Andes, en ik heb van verschillende variëteiten geproefd: er zijn sappige soorten, drogere soorten, soorten die rijk of juist heel arm zijn aan zetmeel… Maar het zijn allemaal varianten van de patata nativa.

»Alle aardappels die wij in Europa kennen, zijn kruisingen van kruisingen van kruisingen van die oeraardappel. En echt een goei patat! Mochten ze worden geleverd in Europa, ik zou er onmiddellijk mee werken. Maar in de Andes leven en oogsten ze in gemeenschap: dat blijft dus eigenlijk een beetje van hen alleen.»

HUMO Beschouwden ze jullie dan niet als indringers?

Meus «Integendeel, ze zouden je de broek van hun gat geven! Hun manier van leven vond ik eigenlijk wel bevrijdend: ze hebben geen geld nodig, want ze doen toch alles samen. Als ze twintig kilo patatten oogsten, dan verdelen ze die onder twintig families. Heel logisch allemaal. Al neigt dat ook een beetje naar communisme, en dat is ook niet helemaal juist.

»Fysiek was het wel zwaar. We hebben daar op vierduizend meter en een sjiek geslapen in ’t hooi – ijskoud! Maar die mensen zelf geven geen kik. Enorm confronterend: voor hen is de oogst een gevecht, en wij kopen onze aardappels gewoon in de winkel.»

HUMO En maken er frieten mee. Is dat nu eigenlijk een Belgische of een Franse uitvinding?

Meus «Iedereen kent de term French fries, maar ken je de aardappelvisjes van Dinant en Namen? Vroeger frituurden ze daar visjes uit de Maas, maar toen kwam er een uiterst strenge winter waarin de Maas dichtvroor en ze dus niet meer konden vissen.

»Van ellende zouden ze toen visvormpjes uit aardappels hebben gesneden en die in het frietvet gegooid. Wij hebben onderzocht of dat verhaal klopt, en we zijn op heel veel historisch materiaal gestoten. Meer zeg ik niet!»

HUMO Maar niet elk land heeft zulke goeie herinneringen aan de aardappel. Neem nu Ierland, waar je ook bent geweest.

Meus «In de negentiende eeuw at een groot deel van de Ierse bevolking vrijwel alleen maar aardappelen. Maar in de jaren 1840 werd de oogst getroffen door een schimmel, de Potato Blight, met desastreuze gevolgen: de Great Famine, de Grote Hongersnood. 1 miljoen Ieren stierven, nog eens 1 miljoen emigreerden.

»De Ieren noemen dat nog altijd een georganiseerde genocide. Die massale emigratie is trouwens de reden waarom er overal ter wereld zoveel Ierse pubs zijn. Straf toch, dat een patat de geschiedenis zo beïnvloed heeft?»

HUMO Zeer straf. Kijk je nu anders naar dit sympathieke knolgewas?

Meus «Ik vind het frappant dat de aardappel zo geïntegreerd is geraakt in ons voedingspatroon, want eigenlijk is dat maar een gewone knol, hè. Ik eet ze zelf niet elke dag, maar ik weet nog goed dat, als mijn moeder vroeger thuiskwam van haar werk, ze als een robot patatten begon te schillen. En mijn grootouders vonden spaghetti bolognaise geen eten, want daar zaten geen patatten in (lacht).

»Ik heb onlangs de eerste aflevering op een bende kritische vrienden losgelaten, en die zeiden: ‘Volgende keer ga ik toch op een andere manier naar een aardappel kijken.’ Het mooiste compliment dat ze me konden geven.»