Docu: Into the Abyss

De drie slachtoffers legden het loodje omdat de daders hun zinnen gezet hadden op de auto’s van de familie Stotler, een rode Chevrolet Camaro en een SUV.

Drie dagen later werden ze allebei opgepakt. Perry werd ter dood veroordeeld en op 1 juli 2010 geëxecuteerd, Burkett kreeg levenslang – hij komt ten vroegste vrij in 2041.

Film- en documentairemaker Werner Herzog, een icoon van de Duitse cinema, vond bij Perry en Burkett, maar ook bij de familie van de Stotlers, het verhaal voor de gevangenisfilm die hij al sinds het begin van zijn carrière wilde draaien.

Hoewel hij zelf tegen de doodstraf is, neemt hij geen standpunt in, iets wat we niet bepaald van hem gewend zijn. Hij zegt daarover: ‘Ik vind dat een mens niet mag worden terechtgesteld, punt. Maar het laatste wat ik, een Duitser, wilde, was de Amerikanen vertellen wat ze wel en niet mochten doen.’

Herzog, die vaak (en graag) een hoofdrol vertolkt in zijn eigen documentaires, voelde instinctief aan dat dit verhaal zichzélf moest vertellen. Je hoort hem met de betrokkenen praten – zijn lijzige Duitse accent galmt exotisch door de Texaanse cellen – maar je krijgt hem niet te zien.

Hij houdt zijn mening voor zich, en geeft nauwelijks duiding. We krijgen wel het wrak van de Camaro te zien, die twee dagen na de misdaad door Perry in de prak werd gereden.

Drie lijken voor een tweedaagse joyride: de zinloosheid van de misdaad doet denken aan de brute slachtpartij die aan de basis lag van Truman Capotes beroemde true crime-boek ‘In Cold Blood’ uit 1966 – de link werd door veel critici opgepikt, en gretig geafficheerd door de distributeur.

Maar als Herzog de titel uitlegt, komt er nog een gelijkenis aan het licht. Hij noemt zijn film ‘A gaze into the abyss of the human soul’ – een blik in de peilloze diepte van de menselijke ziel. Dat uitgangspunt zorgt voor een nauwere verwantschap met het meesterwerk van Capote dan met de moderne true crime.

Groot verschil: Herzog laat de daders aan het woord, maar hij bewaart veel meer afstand dan Capote – aan het begin van zijn gesprek met Perry zegt hij letterlijk: ‘I don’t need to like you.’ En hij legt veel meer nadruk op de omgeving: je krijgt minder psychologie en meer sociologie.

Lisa Stotler getuigt hoe de executie van de moordenaar van haar moeder en broer voor een stuk de pijn wegnam. Fred Allen, een man die in de gevangenis van Huntsville, Texas jarenlang death row bestierde, vertelt in één van de meest aangrijpende momenten van de film waarom hij op een goeie dag zomaar wegwandelde van zijn job.

En Delbert Burkett, de vader van Jason die zelf een levenslange gevangenisstraf uitzit, legt uit dat zijn afwezigheid bij voorbaat een zware hypotheek legde op het leven van zijn zoon. Dankzij diezelfde speech van Delbert is Burkett vandaag nog in leven, en Perry niet.

Herzog «Elk gesprek duurde vijftig minuten, en in die korte tijdspanne moest het erop staan. Tijd om iets opnieuw te doen, camera’s te verschuiven of van positie te veranderen, was er niet. Na de getuigenissen heb ik mijn gesprekpartners nooit meer teruggezien, en ook vooraf heb ik hen niet ontmoet.»

Toch volstaan die korte ontmoetingen om een indringend beeld te schetsen van de twee jongemannen en hun grauwe omgeving, en het deksel te lichten van een onverkwikkelijk stukje americana.

Mensen als Burkett en Perry - zonder opleiding, structuur, richting of kansen - zijn in Texas bijna even talrijk als slachtvee. Op hulp van buitenaf hoeven ze niet te rekenen: niemand kijkt naar hen om, tot ze iets mispeuteren. Dat maakt de misdaad niet minder afstotelijk, maar het geeft wel te denken.

Werner Herzog noemt ‘Into the Abyss’ (ondertitel: ‘A Tale of Death, a Tale of Life’) geen film over de doodstraf, maar bekent dat het gegeven hem wel fascineert: ‘Wij weten niet wanneer en hoe we zullen sterven, maar deze mannen wel – tot in het kleinste detail.

Het doet je nadenken over hoe je eigen leven leidt, en dat je elk moment moet koesteren.’ Toch is hij bij de montage van zijn film opnieuw beginnen te roken. Een week nadat de regisseur vijftig minuten met hem mocht praten, kreeg Perry een dodelijke injectie toegediend.
 

Bekijk de trailer