Docu: Tegenlicht: de macht van de rating agencies

© Marco Mertens

Met een paar lettertjes (van AAA of uitstekend tot DDD, failliet) bepalen de ratingbureaus hoe kredietwaardig een land is. Hoe verder een land opschuift in dat alfabet, hoe meer interest het moet betalen als het geld wil lenen om de overheidsschuld te financieren. Half januari haalde S&P het zware geschut boven: in één klap kregen negen EU-landen een lagere rating aangesmeerd. Politici verdrongen zich voor de camera's om de verlaging te relativeren en... te sakkeren op de ratingbureaus. Niet helemaal onterecht, vindt econoom Paul De Grauwe.

HUMO Hebben de ratingbureaus te veel macht?

Paul De Grauwe «Ja. Ze sturen op dit moment voor een deel het economische beleid, zeker in de eurolanden.»

HUMO Hoe komt dat? Het zijn toch maar drie privébedrijven?

De Grauwe «Ze hebben hun macht op een presenteerblaadje gekregen van de overheden. In allerlei wetten en reglementen wordt naar die ratingbureaus verwezen. Pensioenfondsen zijn bijvoorbeeld wettelijk verplicht om obligaties te verkopen als die onder een bepaald ratingniveau dalen. Ook de nieuwe regels voor de banken, de zogenaamde Basel III-regels, verwijzen expliciet naar de ratingbureaus. Als de overheid een deel van haar beleid uitbesteedt aan privébedrijven, moet ze achteraf niet komen klagen dat die te veel macht hebben.»

HUMO Afschaffen, die handel?

De Grauwe «Dat zal niet lukken. Je kunt niemand verbieden, ook een bedrijf niet, om zijn mening over de kredietwaardigheid van een land of bedrijf te geven. Dat is nu eenmaal vrije meningsuiting. Wat je als overheid wel kunt doen, is alle verwijzingen naar ratingbureaus in wetten en regels schrappen. Dat zou hun macht flink inperken, maar dan moet de overheid zélf haar huiswerk maken en degelijke beleidsanalyses maken.»

HUMO De ratingbureaus hebben de voorbije decennia de blunders opgestapeld. Ze hebben geen enkele financiële of economische crisis zien aankomen.

De Grauwe «Klopt. Ze zagen niet alleen de financiële crisis van 2008 niet aankomen, ze moedigden bedrijven, banken en overheden ook aan om steeds meer risico te nemen door allerlei financiële rommelproducten een hoge rating te geven. Een bedrijf dat dat soort fouten maakt, gaat in een normaal functionerende vrije markt op de fles, maar de ratingbureaus konden blijven bestaan bij de gratie van de overheden.»

HUMO Bent u zelf ooit benaderd door zo’n ratingbureau?

De Grauwe «Een paar jaar geleden schreef ik in The Financial Times een artikel waarin ik de ratingbureaus aanwreef dat ze vóór de financiële crisis blind waren voor de risico’s. Na het losbarsten van de crisis zagen ze plots overál risico’s, ook als die er helemaal niet waren. Daarop hebben ze contact met me opgenomen om me van hun gelijk te proberen overtuigen.

»Uiteindelijk volgen die bureaus gewoon de markt. Toen België eind vorig jaar een lagere rating kreeg, was de rente op overheidsobligaties al aan het stijgen. De ratingbureaus lopen in de helft van de gevallen gewoon achter de feiten aan.»

HUMO Ze hebben u toen geen lucratief baantje als expert aangeboden?

De Grauwe (lacht) «Nee, en als ze dat wel hadden gedaan, was ik er zeker niet op ingegaan.»