Reportage: Koppen XL: leven na de dood

Van Lommel deed de voorbije twintig jaar onderzoek naar bde's bij patiënten die een hartstilstand hadden overleefd, publiceerde zijn resultaten in het gerenommeerde medische tijdschrift The Lancet en schreef er de bestseller ‘Eindeloos bewustzijn’ over. Hij was voor het eerst getuige van een bde in 1969, toen hij als arts-assistent cardiologie stage liep.

Pim van Lommel «De eerste hartbewakingsafdelingen in Nederland waren net opgericht – we vergeten weleens dat mensen voordien doodgingen aan een hartstilstand. We hadden met succes een patiënt gedefibrilleerd die vier minuten klinisch dood was geweest, en waren natuurlijk ontzettend opgelucht. Maar die man zelf was teleurgesteld, omdat hij net een prachtige ervaring had gehad, die wij hadden afgebroken.

»Dat maakte een diepe indruk op me, maar het heeft nog tot ’86 geduurd – toen ik  George Ritchies ‘Terugkeer uit de dood’ las – voor ik me echt in het onderwerp ben gaan verdiepen. Toen heb ik in twee jaar tijd vijftig patiënten ondervraagd die een hartstilstand overleefd hadden: twaalf ervan hadden een bde gehad. Dat was de aanleiding voor mijn onderzoek. In tien Nederlandse ziekenhuizen hebben we 344 gereanimeerde patiënten gevraagd of ze zich iets konden herinneren: 62 patiënten zeiden van wel.»

HUMO Stond u daar niet argwanend tegenover, als arts?

Van Lommel «Uiteraard. Volgens de materialistische wetenschap kon dit niet: we hebben altijd geleerd dat het volstrekt onmogelijk is om helder na te denken, emoties te voelen of herinneringen te hebben wanneer je hersenfunctie uitvalt.

»Maar het maakte mij ook nieuwsgierig: hoe kunnen we dan verklaren dat verschillende patiënten dezelfde ervaring hebben? Want een bde is universeel: religie, opvoeding of opleiding spelen geen rol. Mensen melden altijd dezelfde elementen: de pijn die plots verdwijnt, het buiten het lichaam treden en beseffen dat je dood bent, terechtkomen in een niet-wereldse omgeving vol prachtige kleuren, waar je een absoluut gevoel van liefde en acceptatie ervaart en overleden dierbaren terugziet, of waar je een terugblik krijgt op je leven.

»Daarna terug in je lichaam komen, met alle pijn en beperkingen die erbij horen: dat is een ramp, hoor.»

HUMO Volgens u is een bde geen product van onze hersenen. Hoe verklaart u het dan?

Van Lommel «Als je klinisch dood bent, kunnen je hersenen geen controleerbare feiten produceren, en toch kunnen sommige patiënten zich na die paar minuten bewusteloosheid nog precieze details herinneren. Volgens mij kan dat maar één ding betekenen: ons bewustzijn is niet lokaal, maar alomtegenwoordig. De hersenen functioneren louter als een ontvanger.

»Je kunt het vergelijken met een laptop: daar kun je een miljard websites op ontvangen, waar je hem ook neerzet. Die websites zijn overal aanwezig, maar ze zitten niet in je laptop.

»De hersenen hebben in mijn ogen geen producerende, maar een faciliterende functie: we hebben ze wel nodig om ons bewustzijn te ervaren, maar niet om het te produceren.»
HUMO
Het is dus het bewustzijn dat na de dood blijft voortleven?
Van Lommel
«Ja. Je gaat mij nooit horen praten over ‘leven na de dood’, maar over de continuïteit van het bewustzijn. Het leven is een biologisch proces: je lichaam verandert voortdurend op het allerkleinste niveau – elke dag sterven er vijftig miljard cellen af, en worden ze vervangen. Maar je bewustzijn is altijd aanwezig.

»Mijn angst voor de dood is dan ook zo goed als verdwenen. Ik denk dat we na de dood allemaal zullen merken dat ons bewustzijn voortleeft, alleen kan dat niet wetenschappelijk bewezen worden. Het blijft een mysterie.»