null Beeld De Bezige Bij
Beeld De Bezige Bij

BOEK★★½☆☆

Alex Schulman werpt in ‘Station Malma’ boeiende vragen op, maar de uitwerking schiet jammerlijk tekort

Joachim Stoop

Waarom slaagt een schrijver er de ene keer wel in om de lezer in te palmen en de andere keer niet? ‘De overlevenden’, de eerste in het Nederlands vertaalde roman van Alex Schulman, werd twee jaar geleden alom geprezen. De Zweedse auteur deed je de lotgevallen van zijn personages beleven alsof het over je eigen vrienden ging. Nu is er de opvolger: ‘Station Malma’. Die heeft lang niet hetzelfde effect.

Toch hanteert Schulman grotendeels hetzelfde arsenaal. Opnieuw staat een afwijkend gezin centraal met familieleden die tot bloedens toe met elkaar kunnen vechten. Wederom krijgen we een heftige episode met een huisdier voorgeschoteld, en ook de kille afstandelijkheid van ouders en de mentale schade die daar het gevolg van is. Aan het begin van ‘Station Malma’ vangt Harriet een heimelijk gesprek op tussen haar ouders. Ze gaan scheiden en hun dochtertjes onder elkaar verdelen. Zowel de vader als de moeder kiest overtuigd Harriets zusje Amelia. Maar hij delft het onderspit en zal zich moeten ontfermen over Harriet. Het spreekt voor zich dat dat basistrauma een donkere schaduw werpt over haar verdere leven.

Om de causale verbanden bloot te leggen springt Schulman tussen verschillende tijdlijnen en perspectieven. De treinritten van en naar station Malma fungeren als scharniermomenten. De trein is de plek waar hoofdpersonages elkaar voor het eerst ontmoeten, waar ze terugblikken, vooruitkijken en in beweging zijn – ook om af te rekenen met het verleden. We leren er Yana kennen, het dochtertje van de volwassen Harriet en haar al even getormenteerde man Oskar. Ook Yana worstelt voortdurend met de gekmakend wisselvallige houding van haar ouders.

Schulman werpt in ‘Station Malma’ boeiende vragen op: wat is het effect van een als afwijzing ervaren afwezigheid van een ouder? Hoe onomkeerbaar ontspoor je door fouten en tekortkomingen van anderen? Waar eindigt slachtofferschap en begint eigen schuld? Maar de uitwerking schiet jammerlijk tekort. Vooral in de eerste helft is de springerige vertelstructuur te verwarrend. De kwalen en dilemma’s ogen onderling inwisselbaar. De wet van Murphy overheerst: elke herinnering en elke anekdote mondt uit in een kleine tragedie. Het lijkt wel alsof je een hoop voedsel op je bord gegooid krijgt waar je zelf een gerecht uit moet samenstellen. Is dat een bewuste zet van Schulman, een gewilde analogie met de chaos van opgroeien in een afwijkend gezin? Nou nee: ook in dat geval zou het geen geslaagde zet zijn.

Schulman excelleert wel nog altijd als scèneschrijver. Een circusbezoek dat eindigt met een dood aapje, een gearresteerde zwartrijder op de trein die de steun van de andere passagiers aanwakkert, een per ongeluk vertrappeld konijn: hij is op zijn sterkst als hij de omstandigheden op de spits drijft, de betrokkenen met elkaar confronteert en met een onvoorspelbare gebeurtenis het vuur aan de lont steekt. Voorts blijft de Zweedse tv-persoonlijkheid een meester in gebalde beeldspraak, waarmee hij secuur een karakter kan schetsen: elke conversatie met Oskar voelt ‘als praten met iemand onder water’, en Harriet is ‘het meisje van wie de remblokken zijn verwijderd’.

Wie ‘De overlevenden’ las, herinnert zich dat Schulman met scherp schoot. Er hing een gloed overheen, de seizoenen waren tastbaar, de opbouw leek onverbiddelijk. In zijn nieuwe roman tracht hij de lezer halsstarrig te raken met een salvo aan losse flodders. Een emotionele achtbaan is het zeker, maar terwijl de lezer van ‘De overlevenden’ in het karretje zat en alles zelf leek mee te maken, staat hij in ‘Station Malma’ van een veilige afstand naar de buitelingen te kijken.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234