Dutch correspondent Geert Groot Koerkamp poses in downtown Moscow on October 27, 2022. (Photo by ALEXANDER UTKIN / AFP) Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP
Dutch correspondent Geert Groot Koerkamp poses in downtown Moscow on October 27, 2022. (Photo by ALEXANDER UTKIN / AFP)Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP

Oorlog in Oekraïne

Correspondent Geert Groot Koerkamp over de situatie in Rusland: ‘De bodybags komen binnen, maar vooralsnog leidt dat niet tot grootschalig verzet’

‘Rusland is een weg ingeslagen waar voor henzelf geen goed einde aan kon komen.’ Dertig jaar woont en werkt Geert Groot Koerkamp nu in Moskou, en de balans die de correspondent ervan opmaakt is niet rooskleurig. ‘Het land staat weer bij af. Dat is heel bitter voor de bevolking.’

Ann Van den Broek

Rusland lijkt zich in te graven in Cherson. Onrust in Noorwegen over mogelijke spionage door Russen. Regio’s Kiev en Zaporizja in de nacht aangevallen. Rusland legt antitankgordel aan in de Donbas. Oekraïne stuurt versterkingen naar grens met Wit-Rusland.

Knipper even met de ogen en er zijn weer ­zeven verontrustende nieuwsberichten ­verschenen over de oorlog die sinds 24 februari woedt in de achtertuin van Europa. Maar ­wanneer u al eens even zucht dat het allemaal niet meer bij te houden is, bedenk dan hoe het leven van een correspondent in Moskou er al acht maanden uitziet.

“Het is zwaar om in een situatie te leven waar alles wordt gedomineerd door wat er aan de gang is in Oekraïne”, geeft Geert Groot Koerkamp grif toe. Al dertig jaar woont en werkt hij in de Russische hoofdstad, als correspondent voor NOS en De Morgen. En dat is een heel mooie job, doorgaans, zegt hij.

“Je bent een manusje-van-alles. In Brussel heb je een politieke redactie, een economische, een cultuurredactie en een sportredactie. Maar een correspondent, die covert alles. Alleen: je kunt vandaag niet met goed fatsoen een reportage gaan maken over een nieuwe tentoonstelling in de Hermitage (museum in Sint-Petersburg, AVDB). Terwijl het wel fijn is natuurlijk om ook mooie dingen te belichten. Dat dat allemaal wegvalt, is best een hard gelag.

“Je staat op met het nieuws en je gaat naar bed met het nieuws. Ik ken ook veel niet-journalisten die zo leven nu: de tijd waarin je ­anders een leuke roman las, of een film ­bekeek, die gaat nu op aan nieuws. Het is ook zo moeilijk om die knop om te draaien, want het gaat allemaal zo snel, er gebeurt zoveel, voor je het weet mis je weer een heleboel dingen. Maar dat is natuurlijk niet alles: je leeft ook mee, je voelt je heel betrokken bij wat er gebeurt, waardoor je voortdurend op de hoogte wilt zijn.”

Ook op het moment dat we een Skypeverbinding weten te leggen die de 2.500 kilometer tussen onze beide werkkamers weet te overbruggen, valt er weinig rooskleurigs te melden. Houdt de wereld op dat ogenblik in de ban: de speculatie over een Oekraïense ‘vuile bom’.

Volgens Rusland wil Oekraïne zulke vuile bommen met radioactief materiaal in de strijd gooien, en dat op het eigen grond­gebied, om vervolgens de schuld in Russische schoenen te schuiven. Hoe serieus moeten we dat verhaal nemen?

GEERT GROOT KOERKAMP «Ik denk dat we alles serieus moeten nemen wat gezegd wordt. Dat bewijst het hele conflict wel: er was afgelopen winter de voortdurende dreiging dat Rusland Oekraïne zou willen binnenvallen, maar dat werd door velen weinig waarschijnlijk geacht. Mensen die van de hoed en de rand weten, konden je zo zeggen dat het geen makkelijk verhaal zou worden. En toch is het gebeurd. Je weet dus nooit wat er in de hoofden van die paar mensen in het Kremlin afspeelt.»

Gelooft u dat Oekraïne werkelijk zo’n bom aan het maken is?

KOERKAMP «Nee, dat geloof ik niet. Daar is geen enkele aanwijzing voor. Die verhalen komen alleen maar uit Moskou. Oekraïne bezit geen kern­wapens. ­Bovendien: welk belang zouden zij daar nu bij hebben om zo’n bom in te zetten op eigen grondgebied? De eerste slachtoffers zouden de eigen mensen zijn.

«Maar de voorgeschiedenis leert ons dus dat je alles wat wordt gezegd serieus moet nemen. ­Volgens Oekraïne kan Rusland het verhaal wel aangrijpen om eigen nietsontziende acties te rechtvaardigen. Waar of niet, dat baart natuurlijk onrust.»

BIO
• geboren in 1964 in Diepenveen, Nederland
• studeerde journalistiek en vervolgens Russisch en Ruslandkunde
• woont en werkt sinds begin jaren negentig in Moskou
• is correspondent voor onder meer NOS, VRT, de Volkskrant en De Morgen
• is getrouwd en heeft drie kinderen

Is een nucleaire dreiging vanuit Rusland ­reëel?

KOERKAMP «Rusland benadrukt in ieder geval graag waartoe het in staat is. In de week na 24 februari zei Poetin voor het oog van de camera: we brengen onze strategische strijdkrachten in verhoogde staat van paraatheid. Een paar weken geleden herhaalde hij dat en zei hij: we zijn vastbesloten om ons grondgebied met alle middelen die ons ter beschikking staan te verdedigen, en dat is geen bluf.

«Als je rationeel redeneert zeg je: een nucleair wapen keert zich tegen iedereen, daar heeft dus niemand baat bij. Maar we hebben nu al wel ­vaker gezien dat ratio niet altijd bepalend is voor wat de Russen daadwerkelijk doen. Dingen kunnen altijd uit de hand lopen.»

We zijn precies acht maanden na de invasie van Rusland in Oekraïne. Hoe analyseert iemand die in Rusland woont de situatie nu?

KOERKAMP «Eigenlijk was acht maanden geleden al duidelijk waar we vandaag zouden staan: op een doodlopende weg. Rusland is een weg ingeslagen waar voor Rusland geen goed einde aan kon komen.»

Waarom eigenlijk niet? Rusland is toch zoveel groter en machtiger dan Oekraïne?

KOERKAMP «Oekraïne is een groot land met een formidabel leger en een eigen defensie-industrie. Met een leger en bevolking die heel gemotiveerd zijn om zich te verzetten. Dat geldt ook voor de Russisch­sprekende delen van Oekraïne. Begin 2014, nog voordat Rusland de Krim annexeerde, bleek uit opiniepeilingen dat zelfs in de hoofdzakelijk Russisch sprekende regio’s ­Donetsk en Loehansk het animo om toe te ­treden tot Rusland niet groter te zijn dan 25 procent. De meerderheid wilde gewoon bij Oekraïne blijven. Die wilden geen Russen worden.

«Dus toen Rusland onder het voorwendsel van Oekraïne te willen demilitariseren en denazificeren het land binnenviel, wist je meteen: dit wordt een enorm drama. Dat is intussen helemaal bevestigd. De afgelopen maanden heeft het Russische leger vrijwel alleen maar terrein verloren. Tegelijk zie je dat Rusland steeds meer problemen heeft om het eigen wapenarsenaal op peil te houden. Door de westerse sancties ontbreekt het hun aan veel noodzakelijke componenten om modern wapentuig te produceren. Ze zouden dat kunnen aanvullen door import vanuit bijvoorbeeld China, maar Chinese bedrijven zijn er ook niet erg happig op om onder westerse sancties te vallen.»

In Moskou lijkt het leven grotendeels zijn gang te gaan. Geert Groot Koerkamp: ‘De bodybags komen binnen, maar voorlopig leidt dat niet tot grootschalig verzet. Ook na de oorlogen in Tsjetsjenië waren er geen brede protesten.’ Beeld AFP
In Moskou lijkt het leven grotendeels zijn gang te gaan. Geert Groot Koerkamp: ‘De bodybags komen binnen, maar voorlopig leidt dat niet tot grootschalig verzet. Ook na de oorlogen in Tsjetsjenië waren er geen brede protesten.’Beeld AFP

Dat Poetin steeds meer een beroep doet op de privémilities van Wagner, versterkt ook niet meteen het beeld dat hij alles nog in de hand heeft.

KOERKAMP «Dat is een van de signalen dat de dingen niet gaan zoals ze hadden moeten gaan voor het Kremlin. Het feit ook dat die Wagnergroep mensen ronselt die gevangen zitten, wat volgens de Russische wet helemaal niet kan. Achter de rug van de rechter om wordt dan afgesproken dat ze gratie kunnen krijgen wanneer ze een half jaar aan het front gediend hebben.

«De mobilisatie die in september is afgekondigd heeft ook onrust veroorzaakt. We weten niet waar die toe kan leiden, maar je ziet wel dat mensen begrijpen dat de dingen niet gaan zoals hun lang is voorgehouden op televisie. Dat beeld begint door de mobilisatie en de terug­kerende bodybags heel snel af te brokkelen. Het zijn allemaal haarscheurtjes die steeds groter worden. En die op termijn wellicht een sociaal effect zullen gaan hebben.»

Moeders verliezen wel nu al massaal hun zonen. Wil de oorlogswijsheid niet: wanneer de moeders zich beginnen te roeren, is het einde nabij?

KOERKAMP «De bodybags komen binnen, maar vooralsnog leidt dat toch niet tot grootschalig verzet. In de jaren 1990 hebben we twee oorlogen in Tsje­tsjenië gehad. Daar zijn duizenden en duizenden Russische militairen bij omgekomen. Ik heb vaak met de moeders van die jongens gepraat, die ­natuurlijk helemaal verteerd werden door hun eigen verdriet. Maar zelfs toen zijn er geen grootschalige protesten geweest.

«Rusland is natuurlijk ook een gigantisch land. In een land zo groot als België zou dat nog allemaal behapbaar zijn: in een paar uur tijd staat ­iedereen vanuit alle uithoeken van het land in de hoofdstad. Dan kan verzet gekanaliseerd en georganiseerd worden en mensen vinden elkaar makkelijk. Maar in een land als Rusland is dat andere koek. En vergeet ook niet dat het riskant blijft om je uit te spreken. Protesteren wordt hard aangepakt. Het is vandaag nog moeilijker dan het ooit is geweest.»

Vanuit het Westen is het toch moeilijk te begrijpen dat de positie van Poetin ondanks alles toch niet gaat wankelen.

KOERKAMP «Je moet goed begrijpen dat Rusland een land is waar het voeren van oppositie al heel lang onmogelijk gemaakt is. Het parlement in Rusland is een façade. Er zit een regeringspartij en enkele loyale ‘oppositiepartijen’, maar van echte oppositie is geen sprake, er wordt heel vaak unaniem ­gestemd. Er is politiek gewoon geen tegenspraak. Er waren al jaren nauwelijks nog vrije media. ­Degene die er nog waren, werden als een soort vijgenblad gebruikt: zie je wel dat ze er zijn! De radiozender Echo van Moskou, bijvoorbeeld. ­Novaja Gazeta ook, de krant van Anna Politkovskaja en andere journalisten die door de jaren ­vermoord zijn.

«Maar voor de meeste Russen blijft tv de belangrijkste informatiebron. De meeste mensen geloven wat ze daar zien. Dat maakt dat wanneer je de televisie beheerst, je ook bepaalt wat mensen wel en niet te zien en horen krijgen.

«Er is dus geen enkel corrigerend mechanisme, zoals in westerse landen. In alle regeringen komen goede en slechte mensen, maar in een open samenleving zijn er altijd media die alarm slaan wanneer het niet goed gaat, er is een parlement dat de macht controleert. We hebben er pas nog een voorbeeld van gezien in Groot-Brittannië. In Rusland is alles heel star en rigide en is er geen mogelijkheid om dat van onderaf te doorbreken.»

Grote posterpanelen in Moskou eren militairen die dienen in het Russische leger. ‘Mogelijk werden al 500.000 mannen gemobiliseerd.’ Beeld AFP
Grote posterpanelen in Moskou eren militairen die dienen in het Russische leger. ‘Mogelijk werden al 500.000 mannen gemobiliseerd.’Beeld AFP

Is Poetin echt nog populair?

KOERKAMP «De peilingen wijzen aan van wel. Maar in feite moet je constateren dat je dat niet kunt weten, omdat er geen normale manier van politiek ­bedrijven mogelijk is. Er is geen normale manier van informatie-uitwisseling. Je weet niet hoe ­populair Poetin zou zijn als er wel debatten zouden kunnen plaatsvinden.

«Poetin is 22 jaar aan de macht, en nooit heeft hij een politiek debat gevoerd met een politieke tegenstander waarbij hij zich moet verdedigen. Er is alleen die jaarlijkse persconferentie met ­duizend journalisten, van wie enkele tientallen een vraag mogen stellen, maar ook nooit een ­wedervraag. Er is nooit discussie mogelijk. Dat maakt dat mensen nooit kunnen constateren hoe iemand werkelijk is.»

U heeft hem wel zien veranderen tot een eenzaam man, zei u al. Hoe merkt u dat?

KOERKAMP «Poetin lijkt in een cocon te zitten, of in het Kremlin of in zijn residentie in Sotsji. Hij is omringd door mensen die hem voorzien van informatie en van hen is hij klaarblijkelijk heel afhankelijk. Dat toont Oekraïne ook aan. Als iemand echt gedacht heeft dat die campagne een eitje zou worden, dan moet je heel erg vrezen voor de manier waarop zo iemand aan zijn informatie komt. Dat kan je mede toeschrijven aan het isolement waarin hij verkeert.»

We hebben nochtans het idee van Poetin dat hij een strategische mastermind is, die constant plannetjes zit te bedisselen en dat het Westen blindelings in zijn opgezette vallen loopt. Geven we hem te veel krediet?

KOERKAMP «Dat denk ik wel, ja. Ik denk niet dat hij die geweldige mastermind is. Maar hij heeft al lang veel macht. Hij heeft al veel presidenten en premiers in andere landen zien komen en gaan. Hij kan ook besluiten nemen die in een West-Europees land niet door een parlement zouden passeren. Soms impulsieve acties, zoals de annexatie van de Krim. Hij neemt vaak besluiten die strategisch niet erg onderbouwd zijn.

«Neem nu 2014: de annexatie van de Krim en het begin van de oorlog in de Donbas. Toen kwamen er westerse sancties en hoorde je Poetin zeggen: nou, als Europa onze energie niet wil, dan gaan we wel naar China. Hij tekende toen een akkoord met China zelfs over gasleveringen. Ik kan me nog herinneren dat westerse media dat toen een heel slimme zet vonden. Er was ontzag voor zijn handelen.

«Maar uiteindelijk ging het over erg kleine hoeveelheden gas, niet te vergelijken met wat naar Europa geëxporteerd werd. Bovendien was het helemaal niet lucratief voor Rusland: China had dat Russische gas helemaal niet zo fel nodig en heeft Rusland zelf die pijpleidingen doen aanleggen. Het leek dus een slimme zet van Poetin, maar uiteindelijk was het er een die Rusland vooral heel veel geld heeft gekost.»

‘Voor de meeste Russen blijft tv de belangrijkste informatiebron. De meeste mensen geloven wat ze daar zien. Dat maakt dat wanneer je de televisie beheerst, je ook bepaalt wat mensen wel en niet te zien en horen krijgen.’ Beeld AFP
‘Voor de meeste Russen blijft tv de belangrijkste informatiebron. De meeste mensen geloven wat ze daar zien. Dat maakt dat wanneer je de televisie beheerst, je ook bepaalt wat mensen wel en niet te zien en horen krijgen.’Beeld AFP

Hanteert hij het adagium van Lodewijk XV, après moi le déluge?

KOERKAMP «Zijn handelen heeft soms wel wat van een wanhoopsdaad. Er zijn nu honderdduizenden mannen gemobiliseerd. Aanvankelijk werd gesproken van 300.000, maar een van de Russische nieuwssites in ballingschap heeft een schatting gemaakt op basis van het aantal huwelijken dat sinds de afkondiging van de mobilisatie omhoog is geschoten, door jongens die naar het front moesten vertrekken en nog snel getrouwd zijn. Dat zijn interessante statistische gegevens die laten zien dat het aantal gemobiliseerden mogelijk al de 500.000 nadert.

«Je zit dus nu met een strijdmacht die heel slecht is voorbereid, van mensen die veel risico lopen en van wie er ongetwijfeld ook veel gewond zullen raken of zullen omkomen. En als deze fase dan voorbij is, hoe ga je dan weer verder? Het wordt steeds moeilijker voor Rusland om die militaire inspanningen vol te houden.»

Gelooft u nog in een onderhandelde vrede?

KOERKAMP (zucht) «In het begin had je nog pogingen om te praten. Maar dan eerst en vooral voor een staakt-het-vuren, om te voorkomen dat er meer mensen omkwamen. Maar nu? Er is geen perspectief dat Oekraïne akkoord zal gaan met het verlies van bepaalde gebiedsdelen. Niet na de verschrikkingen van de afgelopen maanden.»

Met andere woorden: Rusland moet zich overgeven?

KOERKAMP «Er is geen peil op te trekken wat zal gebeuren. Allerlei scenario’s zijn mogelijk. Gaat het Kremlin op een bepaald punt inzien dat het een vergissing begaan heeft en de troepen weer naar huis halen? Uiteindelijk heeft Gorbatsjov dat gedaan in 1989, door het Sovjetleger terug te trekken uit Afghanistan. Dat is een van zijn beste beslissingen geweest.»

Ziet u Poetin dat doen?

KOERKAMP «Theoretisch zou het kunnen, maar het valt moeilijk voor te stellen hoe hij dat zou doen. Het is natuurlijk zonneklaar dat het niet zonder gevolgen kan blijven voor Poetin zelf en zijn regime.»

Gorbatsjov kwam er wel mee weg.

KOERKAMP «Dat was natuurlijk een andere tijd. Twee jaar later bestond het land waarvan hij de leider was bovendien niet meer. Hij heeft dan zelf een stap opzij gezet. Heel bijzonder in de Russische geschiedenis.

«Het enige wat je vandaag met zekerheid kunt zeggen is: wat gebeurd is, is dramatisch, en wat nog zal gebeuren, zal in heel veel opzichten ook dramatisch zijn. Maar het is heel erg moeilijk om in te schatten waar we over een jaar of zelfs een maand zullen staan.»

Volgens economen trekt Rusland deze oorlog in elk geval financieel geen jaren meer.

KOERKAMP «Dat hoeft niet zo te zijn. Rusland heeft nog steeds veel geld in kas, het heeft ook veel verdiend aan de export van olie en gas door de hele hoge energieprijzen. Ze kunnen dat geld spenderen aan het vervaardigen van wapens.

«Het is zoals met die grap van de vader die aan de drank is en financieel aan de grond zit, en wiens zoon vraagt: vader, ga je nu minder drinken? Waarop de vader zegt: nee zoon, jij gaat nu minder eten. Rusland kan heel makkelijk beknibbelen op de rest van de economie, bij pakweg de pensioenen, om die militaire uitgaven op peil te houden.

«De Russische economie stort niet in elkaar, maar komt wel op een steeds primitiever niveau terecht. Veel import is weggevallen. De ontwikkeling in de olie- en gaswinning zal moeten worden teruggeschroefd. Straks krijgen we in december het Europese embargo op Russische olie, en daarna het embargo op Russische olieproducten. Dat zal ongetwijfeld ertoe leiden dat Rusland minder olie gaat produceren. Door dat alles zal de kloof tussen de westerse en de Russische economie, die er altijd al was, nog groter worden.»

'Rusland kan heel makkelijk beknibbelen op de rest van de economie, bij pakweg de pensioenen, om die militaire uitgaven op peil te houden.' Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP
'Rusland kan heel makkelijk beknibbelen op de rest van de economie, bij pakweg de pensioenen, om die militaire uitgaven op peil te houden.'Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP

Merkt u in het dagelijkse leven iets van de economische sancties?

KOERKAMP «Dat valt heel erg mee, in Moskou althans. Bepaalde geïmporteerde producten zijn nu wel verdwenen uit de schappen, de variatie is iets minder geworden en bepaalde westerse winkelketens zijn verdwenen uit het straatbeeld. Maar voor het niet-geoefende oog is er niet veel veranderd. Er zijn veel mensen op straat, de terrassen zitten aardig vol, de winkels zijn open.

«Op de markt zie je groenten en fruit die absoluut uitheems zijn. Peren zag ik van de week, die moeten uit België of Nederland komen. En van bosjes bloemen zag ik op het etiket dat ze uit Nederland kwamen. Die vallen niet onder de sancties, maar het is wel interessant om na te gaan hoe die dan wel in Rusland komen. Er is namelijk geen rechtstreeks vliegverkeer meer mogelijk tussen Rusland en Europa. Dat is misschien wel het grootst merkbare gevolg voor honderdduizenden Russen. Als je naar het Westen wil, dan moet je daar allerlei interessante routes voor gaan bedenken.»

U was begin deze maand in Nederland. Hoe bent u daar geraakt?

KOERKAMP «Ik ben met de bus naar Noorwegen gereisd en ben van daar gevlogen. Je kunt wel nog met het vliegtuig naar Istanbul, of Dubai. Ik hoorde vorige week een Russische vrouw die naar Duitsland was gereisd: ze was eerst naar Tasjkent in Oezbekistan gevlogen, duizenden kilometers naar het oosten, om vervolgens weer westwaarts door het luchtruim boven Moskou naar Frankfurt te vliegen.

«Maar voor de rest doet hier quasi niets vermoeden dat amper 600 kilometer verder in Charkiv − dat is even ver als van Moskou naar Sint-Petersburg − raketten inslaan.»

Heel wat journalisten zijn het land ontvlucht, ook westerse. Heeft u dat overwogen?

KOERKAMP «Nee. Ik woon en werk hier al zo lang, weggaan zou veel lastiger zijn dan blijven. En zolang het werken niet onmogelijk gemaakt wordt, is er ook geen reden om te vertrekken. Voor Russische journalisten ligt dat anders. Diverse media zijn verboden of tot buitenlandse agent verklaard, ook veel individuele journalisten hebben die status gekregen.

«De redactieleden van de krant Novaja Gazeta besloten dat het voor hen zo goed als onmogelijk was in Rusland, in het Russisch, voor een Russisch publiek hun werk normaal te doen. Ze mogen bepaalde woorden niet gebruiken, bepaalde mensen niet interviewen. Zo mag het Russische optreden in Oekraïne hier geen oorlog genoemd worden en moet daarvoor de term ‘speciale militaire operatie’ worden gebruikt.

«Er zijn al Russen vervolgd omdat ze die regel publiekelijk naast zich neer legden. Daarom ook heeft de Novaja Gazeta zelf de stekker uit de krant getrokken: omdat ze niet verboden wilden worden. Enkele redactieleden hebben nu in het buitenland een nieuwe nieuwssite opgezet. In Rusland is inmiddels ook de licentie van Novaja Gazeta ingetrokken.»

Hoe komt het dat u uw werk wel kan doen? U bericht kritisch over Rusland, vanuit Moskou.

KOERKAMP «Buitenlandse journalisten werken niet voor een Russisch publiek. Dat is al een belangrijk onderscheid. Het grootste probleem waar wij op stoten is dat mensen veel huiveriger geworden zijn om hun verhaal aan ons te doen. Ze zijn zo bang voor de gevolgen, dat ze soms zelfs hun voornaam niet meer willen zeggen. Ook al zijn er honderdduizenden Ivans in Rusland.»

Heeft u het gevoel dat uw werk in de gaten gehouden wordt?

KOERKAMP «Dat zal best wel zo zijn, maar dat is wellicht altijd zo geweest. Ik ben er in ieder geval nog nooit op aangesproken.»

U woont al dertig jaar in Moskou. Is uw blik op Rusland in al die jaren veranderd?

KOERKAMP «Er is in dertig jaar tijd veel hetzelfde gebleven, maar tegelijk veel veranderd. Eind jaren 1980, toen ik Russisch ging studeren, dat was een periode van enorme hoop, de hoogdagen van glasnost en perestrojka. In de jaren 1990 had Rusland de mogelijkheid om zich te ontwikkelen tot een democratisch land. Er was veel samenwerking met het Westen, economisch, wetenschappelijk, op het vlak van onderwijs en technologie. Ook al waren het economisch heel zware jaren voor miljoenen Russen, was er oorlog in Tsje­tsjenië en enorm veel criminaliteit, bij veel mensen leefde desondanks het idee: we hebben het nu wel zwaar, maar we gaan wel een bepaalde kant op.

«We zijn nu dertig jaar verder en in feite is Rusland terug bij af. Dat perspectief is er niet meer, het Westen heeft zich afgekeerd van Rusland, de samenwerking die er op allerlei vlakken was, is weg. Het is ook moeilijk voor te stellen hoe die weer tot stand zal komen. Er moet weer helemaal opnieuw begonnen worden om het land weer op poten te zetten en een toekomstvisie te krijgen. Dat is heel bitter voor de Russische bevolking.»

‘Ik ben hier al zo lang. Weggaan is veel lastiger dan blijven. zolang het werken niet onmogelijk wordt, is er geen reden om te vertrekken.’ Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP
‘Ik ben hier al zo lang. Weggaan is veel lastiger dan blijven. zolang het werken niet onmogelijk wordt, is er geen reden om te vertrekken.’Beeld ALEXANDER UTKIN / AFP

Staat Rusland er slechter voor dan Oekraïne?

KOERKAMP «Kijk, Oekraïne is natuurlijk het grootste slachtoffer in deze hele situatie. Daar komen mensen om, daar zijn steden verwoest en het land wordt gebombardeerd. Daar vinden verschrikkelijke dingen plaats. Maar Oekraïne heeft een perspectief. Zij weten dat de wereld klaar staat om te helpen bij de wederopbouw van het land. De banden met Europa zijn enorm aangehaald. Het gros van de miljoenen Oekraïense vluchtelingen die nu verspreid zitten over Europa gaat bovendien vroeg of laat weer naar huis, en zal daar ook de ervaring en kennis die ze nu opdoen meebrengen naar hun thuisland. Oekraïne zit in een donkere tunnel, maar er gloort wel licht aan de einder.

«In Rusland niet. Hier is geen licht te bespeuren. Er is geen enkele positieve uitkomst voor Rusland mogelijk. Theoretisch zou je nog kunnen uitgaan van een scenario waarin Rusland dit conflict wint − wat winnen dan ook zou mogen inhouden. Maar het zou door de rest van de wereld wel voor de lengte der jaren met de nek worden aangekeken. De situatie die het Kremlin gecreëerd heeft, kan Rusland geen enkel voordeel bieden. Dat creëert ook een heel onzeker toekomstperspectief. Russen van twintig hebben het heel moeilijk om zich voor te stellen hoe hun toekomst eruit zal zien, welk perspectief ze hebben.»

Beseffen de Russen dat zelf al?

KOERKAMP «Nee. Mensen begrijpen heel slecht wat er werkelijk gebeurt. 75 procent van de Russen is nooit in het buitenland geweest. Dat vertekend beeld van de realiteit is een heel groot probleem. Dat betekent dat als de situatie in Rusland vroeg of laat verandert, er enorm veel tijd nodig zal zijn om mensen bij te brengen wat er is gebeurd. Er staan Rusland dus niet alleen economisch, maar ook emotioneel heel erg moeilijke jaren te wachten. Rusland zal met zichzelf in het reine moeten komen over wat er de afgelopen acht jaar gebeurd is.»

Kunt u nog van het land houden?

KOERKAMP «Van het land op zich wel. Omdat het ook een land is waar je mededogen mee moet hebben. De meeste Russen met wie ik zelf omga, beseffen perfect wat er aan de hand is, informeren zich volop en zijn ook heel fel tegen het conflict. Met hen kan ik vrijuit praten over alles wat er gebeurt. In hoeverre die mensen representatief zijn, hoe groot die groep is, is moeilijk te zeggen, maar het zijn er niet weinig.

«Dat is de paradox van de tijd waarin we leven. Met een paar drukken op de knop kun je op het internet heel goed inzicht krijgen, wanneer je dat wilt. De realiteit leert dat het voor heel veel mensen toch moeilijk is. Je ziet dus aan heel veel mensen die absoluut geen kwaad in de zin hebben, dat die slecht begrijpen in wat voor land ze leven en wat er precies gebeurt. En dat is ook een les: je kunt dan wel kwaad zijn op Rusland om alles wat er nu gebeurt, en dat is heel terecht. Maar je moet ook mededogen hebben met miljoenen mensen in Rusland die in deze situatie leven, waar ze niet zelf voor gekozen hebben.»

Kunt u de oorlog nog wel ooit van u afzetten?

KOERKAMP «Af en toe moet je eruit, dat gaat niet anders, dan moet je de maalstroom verlaten. Een wandelingetje in het park, een fietstochtje, zulke zaken helpen om te reflecteren op de andere dingen van het leven. Bovendien gaat je persoonlijke leven natuurlijk ook door, dat van je vrienden en familie in Nederland ook. Dat helpt.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234