null Beeld Humo
Beeld Humo

HET OORLOGSDAGBOEK VAN ELENA

Dagboek van een Oekraïense grootmoeder op de vlucht: ‘Had ons land nog maar kernwapens, denk ik soms’

Toen het Russische leger Oekraïne binnenviel, begon Iris Koppe, schrijver en journalist voor onder meer de Volkskrant, te corresponderen met een oude bekende: de Oekraïense Elena (66), bij wie ze jaren geleden in Kiev les had gevolgd. Elena vluchtte na de inval naar haar ex-geliefde in Hongarije, haar schoondochter en kleinkinderen vonden onderdak in Italië, en zoon Maks wilde naar het front. Een halfjaar later lijkt het conflict uitzichtloos en is Elena teruggekeerd. ‘Het klinkt vast gek, maar mijn eigen servies heb ik nog het meest gemist.’

Iris Koppe

Maandag 11 april

11.07 uur

Het is de laatste dag van Maks in Kiev. Morgen vertrekt hij naar de Donbas. Het afgelopen weekend was hij zeer geëmotioneerd, zo heb ik mijn zoon nog niet vaak gezien. De raketaanval in Kramatorsk, waarbij ouderen, vrouwen en kinderen zijn omgekomen, heeft hem in zijn ziel geraakt. Dat de Russen ons ooit zoveel pijn zouden doen, was tot voor kort ondenkbaar. Maks heeft nu nog slechts één verlangen: Poetin en zijn regime vernietigen.

Hij begint ook Hongarije, waar ik nu verblijf, te haten. Orbán, de pro-Russische geit, verkwanselt de Europese waarden, terwijl Oekraïne die met zijn eigen bloed verdedigt. Kan Hongarije uit de EU en de NAVO gezet worden, en Oekraïne erbij gehaald?

Vroeger dacht Maks dat de NAVO nooit het kwaad zou laten zegevieren. Hij heeft zich vergist. Natuurlijk is hij dankbaar voor de wapens die ze krijgen, maar toch staan onze Oekraïense mannen alleen in hun strijd tegen het Russische kwaad.

Oekraïne zal zich nooit terugtrekken, ook al hebben ze minder mankracht en minder wapens. Ze hebben in ieder geval de gerechtigheid aan hun zijde. Er is nu geen weg terug. Maks zal, net als miljoenen andere Oekraïners, vechten tot de dood. En laat de Europeanen zich in de tussentijd schamen, met hun verslaving aan die verdoemde Russische olie.

11.57 uur

Vergeef me als ik harde woorden heb laten vallen, maar ik voel me zo ongelukkig. Misschien zal ik mijn enige zoon verliezen, mijn schoondochter haar man, en mogelijk verliezen mijn kleindochters hun vader. De onzekerheid en de angst zijn ondraaglijk.

Italië, voorjaar 2022 Beeld Elena
Italië, voorjaar 2022Beeld Elena

Woensdag 27 april

06.24 uur

Ik kreeg een bericht van mijn nicht uit het bezette Cherson. Ze hoort het rommelen in de verte. Elke keer hoopt ze dat het onze mensen zijn die de stad komen bevrijden, maar het is nog niet zover. De Russen hebben nu twee van hun eigen mannen geïnstalleerd in de stad. Weet je wat de burgemeester van Cherson, Ihor Kolichajev, heeft gezegd? Dat hij nooit, maar dan ook nooit zijn burgers zal verlaten. Hij weigert mee te werken met het nieuwe bestuur. Snap je waarom ik zo van mijn volk hou? Onze leiders laten ons niet in de steek. Ook bij Zelenski kwam het niet in zijn hoofd op om te vluchten. Herinner je je zijn uitspraak nog? ‘I don’t need a ride, I need ammunition.’ Ik ben zo trots.

14.04 uur

Maks is gefrustreerd omdat hij niet is toegelaten tot één van de divisies aan het front. Hij mist ervaring, vindt het militaire rekruteringsbureau. Hij moet zich bezighouden met logistieke taken: hij begeleidt wapentransporten tussen Kiev en de Donbas. Hij wil naar de infanterie, maar dat mag hij alleen als de situatie escaleert. Ik begrijp zijn drang om meer te doen, maar als moeder haal ik toch opgelucht adem als de legerleiding hem weigert voor het front.

Vrijdag 29 april

05.48 uur

Bommen op ons mooie Kiev gisteravond, terwijl António Guterres van de VN daar was. Ongelofelijk. Het is tijd dat Rusland zijn vetorecht in de VN-Veiligheidsraad wordt ontnomen.

06.40 uur

Het gaat niet goed met de Oekraïense burgers die gedwongen naar Rusland zijn gebracht. Ze worden daar gemarteld en opgesloten. Geloof de schizofrene berichten van die oude botoxsnuit uit het Kremlin niet. Oekraïners willen niet naar Rusland, waar ze geslagen worden, en gescheiden van hun eigen kinderen. Maar in bezet gebied wonen is ook een nachtmerrie. Volgens mijn nicht in Cherson blijft iedereen daar nu binnen. Als je naar buiten gaat, kan dat als een provocatie tegen de bezetters gezien worden. Er zijn al opstandige burgers verdwenen.

Maandag 2 mei

10.59 uur

Iedereen in Oekraïne is tweetalig, maar vorige week heb ik mijn definitieve keuze gemaakt. Ik geef nu de voorkeur aan het Oekraïens. Ik wil de taal van mijn land spreken. Straks, als ik terug in Kiev ben, zal ik niet meer uit gemakzucht in het Russisch een brood bij de bakker bestellen. Zelfs mijn familie in Cherson weigert nog langer Russisch te spreken, terwijl dat hun taal is. Tegen vreemden op straat antwoorden ze alleen nog in het Oekraïens.

12.16 uur

Pas in de tweede klas kreeg ik Oekraïense les. Het is een zeer zachte, warme, mooie taal met veel synoniemen. Het Oekraïens is rijker en heeft een grotere woordenschat dan het Russisch.

Ik heb het grootste deel van mijn leven Russisch gesproken, ook omdat ik docent Russische taal- en letterkunde ben. Ik hou van mijn werk en ik hou van Russische schrijvers, maar ik zal de Kremlin-politiek altijd scheiden van de Russische cultuur.

Ik denk en droom in beide talen. Maar het Oekraïens is een veel sterker onderdeel van mijn leven geworden. Het is de taal van mijn land. En als dat land in zijn voortbestaan wordt bedreigd, dan moeten zoveel mogelijk monden onze taal spreken.

Dinsdag 31 mei

22.23 uur

Het verwarrende is dat ik af en toe ook kleine momenten van tevredenheid ervaar. Ondanks alle ellende, het geweld, mijn heimwee en mijn zorgen. Geluk is het niet, het zijn slechts enkele minuten van tevredenheid. Heel even wordt mijn bestaan niet gedefinieerd door angst en machteloosheid.

Waardoor het komt? Ik denk door mijn Hongaarse vriend Akos. Het gaat goed tussen ons. Wie had dat gedacht? Ik niet, toen ik op 2 maart halsoverkop uit Kiev vluchtte. Sinds 6 maart woon ik met hem in een hotelkamer in een buitenwijk van Boedapest. Ik had verwacht dat we gek zouden worden, maar we zijn juist voor elkaar gaan zorgen. Akos troost me als ik verdrietig ben, en ik help hem bouwmaterialen te vinden op het internet. Hij bereidt in Hongarije commerciële bouwprojecten voor.

Soms gaan we wandelen. Dan eten we onderweg wat in een klein restaurant. Hij ondersteunt me ook financieel. Dat scheelt veel, anders had ik nu zeker in de problemen gezeten.

Woensdag 1 juni

09.12 uur

Zoals je weet, heb ik twee mannen gehad in mijn leven. Mijn eerste man, de vader van Maks, is plots gestorven, bij een tragisch verkeersongeval. Drie jaar lang verkeerde ik in diepe rouw, ik had mijn interesse in het leven verloren. Tot Maks op een dag zei: ‘Mama, papa komt niet meer terug. Je moet stoppen met wachten.’ Ik besefte dat hij gelijk had. Ik moest me weer openstellen.

Niet lang daarna, tijdens het hoogfeest van de Heilige Drie-eenheid, ontmoette ik Akos. Met een vriendin wilde ik een biertje drinken op de Chresjtsjatyk, de hoofdstraat van Kiev, maar er waren nergens tafels vrij. Van Akos mochten we aan zijn tafel komen zitten. Zo zijn we aan de praat geraakt. We zijn beginnen te daten en een tijdje later trok hij bij ons in.

Jaren ging het goed, tot Akos terug naar Boedapest wilde. Ik ging niet mee, en de relatie was voorbij.

10.58 uur

Toen kwam de invasie. Ik belde mijn Hongaarse ex, en dat heeft goed uitgepakt. Het leven is vol leed, maar af en toe gaat er iets goed. Een deel van mijn familie en vrienden zit nu in opvangcentra in Polen en Duitsland. Het is er niet comfortabel en ze hebben geen idee hoelang ze kunnen blijven. Ik kan mezelf een geluksvogel noemen, omdat ik toevallig iemand in het buitenland ken. Maar ik voel me schuldig.

Maandag 13 juni

12.14 uur

Onze mannen raken door hun munitie heen, en de bezetters zijn aan de winnende hand. Sinds vorige week worden daarom ook Oekraïense mannen zonder militaire ervaring opgeroepen. Mijn oud-studenten Mischa en Igor hadden zich, toen de invasie begon, aangemeld bij de Territoriale Verdediging. Ze moesten hout hakken in de Karpaten, en gevluchte landgenoten opvangen. Maar nu zijn ze alsnog opgeroepen om naar het front te gaan.

Die arme jongens: het zijn studenten, ze hebben geen enkele ervaring bij het leger. Dat zijn de gruwelen van de oorlog. Onze mannen sterven, en dus zijn er nieuwe mannen nodig. Ik ken toevallig de moeder van Mischa. Ze belt hem de hele dag huilend op. Maar wat moet hij doen? Alle Oekraïense mannen gaan als het hun wordt gevraagd. Ons land staat op het spel. Niet gaan is zwichten voor de angst. Zwichten voor het Russische kwaad.

14.23 uur

Mijn zoon heeft ook geen militaire ervaring. Alleen in uiterste nood zal hij naar het front moeten, heeft hij mij verzekerd. Zijn we al op dat punt aanbeland? Is hij al opgeroepen? Hij zal het me wel vertellen, neem ik aan. Onze regering is in het begin duidelijk geweest: mannen zonder ervaring mogen niet vechten aan het front. Zij moeten andere dingen doen om het land te verdedigen. Maar nu? Ik vrees dat ze al onervaren mannen naar de Donbas gestuurd hebben. Alsjeblieft, niet Maks. Laat hem helpen met de wapentransporten, en met het onderhoud van de wapens. Laat hem hout hakken. Laat hem alsjeblieft niet naar het front gaan. Maar als hij wordt opgeroepen, dan zal hij gaan. En dan zal ik hem steunen.

Woensdag 15 juni

07.41 uur

Mijn Hongaarse vriend Akos heeft me ten huwelijk gevraagd tijdens een wandeling in de avondschemering, in een straat waar de kerselaars in bloei stonden. Ik moest huilen, ik kon niet antwoorden. Het overviel me zo. Tegelijkertijd moet ik toegeven dat we het elke minuut fijn hebben gehad sinds hij me bij de grens heeft opgehaald.

Ik ben in de war. Zoals je weet, was mijn relatie met Akos voorbij. Toch zocht ik zijn nummer op toen de oorlog begon. Hij woonde op dat moment bij zijn moeder in Boedapest. Samen zaten we vervolgens maandenlang in een hotel. Ik had nooit verwacht dat er weer iets zou groeien tussen ons, maar het is toch gebeurd.

Boedapest, woensdag 15 juni Beeld Elena
Boedapest, woensdag 15 juniBeeld Elena

Dinsdag 28 juni

15.25 uur

Van de raketten die op Kiev zijn terechtgekomen, was er één treffer bij ons in de wijk. Vlak bij mijn eigen flat en dat van mijn zoon en zijn gezin. Maks lag nog te slapen en werd wakker van de explosie. Hij belde zijn vrouw Anna en mij direct om te vertellen dat hij nog leeft. Die aanvallen zijn zo beangstigend, ook omdat ik er zoveel mensen ken. Veel ouderen, die niet wilden of konden vluchten.

Na de aanval op het winkelcentrum in Krementsjoek heb ik niet kunnen slapen. Ik begrijp niet dat de wereld dat toestaat. Had Oekraïne nog maar kernwapens, denk ik soms. Dan had Rusland ons nooit zo bruut durven aan te vallen. Maar nee, we hebben ze in 1994 afgestaan, zodat we op geen enkele manier zouden kunnen provoceren. We kregen veiligheidsgaranties van zowel Rusland als het Westen. Wat zijn die garanties nu waard? Niemand beschermt ons tegen die terreur. Niemand. Winkelende mensen worden gebombardeerd. We worden verteerd door angst.

Woensdag 29 juni

12.58 uur

Met mijn kleindochters Katja (7) en Ksoesja (11) gaat het goed, maar ze missen hun vader verschrikkelijk. Ze bellen hem elke dag. Als Maks zijn kinderen ziet via FaceTime, moet hij zijn tranen inslikken. Hij beseft dat hij veel van zijn meisjes mist. Hij ziet ze opgroeien via het beeldscherm. Katja en Ksoesja hebben gelukkig hun draai gevonden in Italië. Ze mogen naar school en spreken al een beetje Italiaans. Hun leerkrachten zijn tevreden. Maks vindt het wel jammer dat er in Italië geen schaakles wordt gegeven. Katja en Ksoesja kunnen goed schaken, en Ksoesja zou begin maart toegelaten worden in een gerenommeerde schaakclub in Kiev. Maar de oorlog heeft roet in het eten gegooid. Nu schaken ze soms online met Maks, om het spel niet te verleren.

Ja, we vertellen de kinderen over de oorlog. Ze snappen dat Rusland ons land heeft aangevallen. Dat Poetin Oekraïne wil hebben. Ze stellen ook veel vragen, vooral over hoelang het nog zal duren. En wanneer ze weer terug naar huis en naar papa mogen. We zeggen dat we het niet weten, maar dat het spoedig zal zijn. We vertellen hun ook dat papa veilig is. De raketten zullen hem niet raken. Het is onze taak om hen gerust te stellen.

Dinsdag 26 juli

11.32 uur

Maks wil dat zijn vrouw en kinderen de hele maand augustus in Kiev doorbrengen. Ik sprak Anna afgelopen week. Ook zij wil terug naar Kiev. Ze zit daar maar in Italië en ze mist Maks en haar huis. Ze zei tegen mij: ‘Jij wilt toch ook dat ons huwelijk standhoudt? Al vijf maanden verlangen we naar elkaar.’

In Oekraïne is een scheiding een drama. Voor de kinderen, voor de vrouw, die vaak niet financieel onafhankelijk is, én voor de man, die mogelijk aan de drank raakt. Vrouwen in Oekraïne zien er tijdens het huwelijk altijd op toe dat hun man niet te veel drinkt. Dat gaat vaak mis, nu zoveel vrouwen naar het buitenland zijn gevlucht.

Anna wil naar Kiev om haar huwelijk te redden, zegt ze. Het gaat niet goed met Maks. Hij is eenzaam en gefrustreerd. Het verlangen naar Anna en de kinderen is te groot. Nooit eerder heeft hij alleen gewoond. Hij woonde eerst bij mij en daarna trouwde hij met Anna. Hun huis was altijd gevuld met vrienden en gezelligheid. En daarna met kindergelach. ‘Maar die bombardementen dan?’ vroeg ik. Zoals je weet, krijg ik buikpijn van het idee dat mijn kleindochters straks weer in Oekraïne zullen zijn. ‘Het is gevaarlijk,’ beaamde Anna, ‘maar de drang om samen te zijn is groter.’

Ik begrijp haar wel, maar toch ben ik heel bang. Het zuiden van Oekraïne wordt nu zwaar gebombardeerd. Wie zegt dat die gekken onze hoofdstad niet opnieuw zullen bestoken? De reis naar Kiev zal sowieso een hele onderneming worden. Maks zal zijn vrouw en kinderen bij de Hongaars-Oekraïense grensplaats Chop ophalen. Daarna is het nog een lange rit. Het is moeilijk om aan benzine te raken. En waar zullen ze onderweg slapen? Ik heb Maks gevraagd om zijn gezin niet voor een maand te laten komen, maar voor twee weken. Hij heeft nog niet geantwoord.

15.17 uur

Weet je wat ik een onverdraaglijke gedachte vind? Dat zij straks in Oekraïne zijn en ik niet. Stel dat er wat gebeurt? Ik wil bij mijn familie zijn, in ons geliefde Oekraïne. We zijn zo aan elkaar gehecht en houden zo van elkaar. Ik kan hen niet langer missen. Tegelijk vind ik het doodeng. Ik denk nu dat ik ook maar naar Kiev ga.

Dinsdag 2 augustus

18.37 uur

Vannacht zijn Anna en de kleinkinderen in Kiev aangekomen. Met de trein. Het plan was om volgende week met de auto te gaan, maar ze hebben op het laatste moment toch iets anders besloten.

Het heeft me verrast, maar ik ben blij dat mijn zoon nu even samen is met zijn gezin. Ik kreeg een filmpje van Anna waarin de kinderen hun vader terugzien. Ze ontwaren hem door het raam van de trein: Maks staat op het donkere perron en opeens zie je zijn witte T-shirt oplichten. Katja en Ksoesja beginnen te roepen: ‘Papa, papa!’

Hondje Foksie zit op de arm van Ksoesja en blaft hard, ze herkent haar baasje direct. Als de trein stilstaat, komt Maks de wagon binnen. De kinderen vliegen hem in de armen. Ik moest zo huilen toen ik het zag. Katja blijft maar snikken: ‘Papotsjka, papotsjka! Papaatje, papaatje!’ Vijf maanden hebben ze hun vader niet gezien. Maks geeft Anna een bos oranjeroze gladiolen. Toen ik die beelden zag, was mijn hart vervuld van vreugde.

Kiev, dinsdag 2 augustus Beeld Elena
Kiev, dinsdag 2 augustusBeeld Elena

20.45 uur

Eerst zouden ze een maand bij Maks in Kiev blijven, daarna twee weken. En nu gaan ze over enkele dagen alweer terug naar Italië. Maks heeft verteld dat de vijand ons in augustus onder vuur zal nemen als nooit tevoren. Ook Kiev zal bestookt worden volgens de legerleiding.

Maandag 8 augustus

09.10 uur

Ik heb een kaartje voor de bus van acht uur vanavond naar Lviv. Mijn koffer is gepakt. Straks eet ik nog een hapje met Akos en daarna brengt hij me naar het busstation. Ik ben nerveus. En het is ook nog maar de vraag of ik kan vertrekken. De bussen zijn altijd overboekt, soms worden reizigers geweigerd. Er zijn ook allerlei veiligheidsprotocollen. Pas vlak vóór het vertrek wordt besloten of het veilig genoeg is om te vertrekken.

Ik was liever met de trein gegaan, maar er waren geen tickets meer. Voor de trein van Lviv naar Kiev kon ik gelukkig wel nog een plaats reserveren. Hoe zal het in Oekraïne zijn? Ik hou zo van mijn land, ik heb het zo gemist. Maar ik ben tegelijk bang voor wat ik zal aantreffen. Mensen leven in onvoorstelbare angst. De pijn van de invasie zit niet alleen in alles wat verwoest is. Plannen voor de toekomst zijn verdwenen. We zijn doordrenkt van stress en onzekerheid, en we missen onze geliefden. Al onze mannen zijn getraumatiseerd. We zijn een sterk volk: onze mannen zijn dapper en geven nooit op. Maar wat hebben ze het zwaar.

Lviv - Kiev, dinsdag 9 augustus Beeld Elena
Lviv - Kiev, dinsdag 9 augustusBeeld Elena

Dinsdag 9 augustus

11.05 uur

Nu ben ik met de trein onderweg naar Kiev. Vanochtend vroeg, toen de zon opkwam, zijn we met de bus in Lviv aangekomen. Ik zag veel antitankkruisen en zandzakken. Aan het station boden Poolse vrijwilligers mensen gratis onderdak aan in Polen.

In de bus heb ik weinig kunnen slapen, in de trein lukte dat beter. Op de ramen is ducttape geplakt. Dan vliegt het glas niet in duizend stukken als er een bom ontploft, zegt de conducteur.

18.12 uur

In Irpin zie ik een gebombardeerd huis. De schoften. Ooit zal God hen straffen. Ook zijn er veel wegen kapot. Hier hebben de Russische troepen de vreedzame bevolking bespot en hun huizen kapotgemaakt, voor niets. Hier hebben ze onze vrouwen vernederd tot in hun ziel.

Mensen verbouwen nu groenten waar een deel van de weg is weggeslagen. Kijk, dat is nu mijn volk! Ze leggen gewoon een moestuintje aan waar de vijand ons met een raket heeft geraakt. Leve Oekraïne!

Irpin, dinsdag 9 augustus Beeld Elena
Irpin, dinsdag 9 augustusBeeld Elena

18.28 uur

Door het raam zie ik kapotte bruggen. Het doet me zo’n verdriet. Ik heb Oekraïne altijd gezien als een land dat bloeide, ondanks de tegenslagen. Het leefde en straalde. Ik denk aan de geur van onze bossen, onze rivieren, ons eten. Maar nu? Mijn ziel is gewond. Door de regen ziet het er allemaal nog droeviger uit. De natuur huilt, mijn land huilt. Ik voel een brok in mijn keel. Waarom moest er zoveel kapotgemaakt worden? Ik had al foto’s gezien op het internet, maar in het echt doet het duizendmaal meer pijn.

Kiev, dinsdag 9 augustus Beeld Elena
Kiev, dinsdag 9 augustusBeeld Elena

Woensdag 10 augustus

21.40 uur

Mijn eerste bericht uit mijn eigen flat. Ik zit voor het raam en kijk uit over het zuidelijke deel van Kiev, de groene long van de stad. Omdat ik zo hoog woon, op de zeventiende verdieping, kijk ik op de kruinen van de bomen. De bomen zijn misschien hetzelfde gebleven, maar de stad is veranderd.

Bij onze mooie winkelstraten liggen antitankkruisen en overal zijn er checkpoints. In de buurt van metrohalte Borispilska lopen soldaten in camouflagepakken rond. Er is een avondklok vanaf elf uur. Supermarkten zijn niet de hele dag open. Alles in het straatbeeld herinnert ons eraan dat het oorlog is.

Na mijn aankomst en het weerzien met mijn familie kwam ik thuis in mijn flat. Ik ben direct naar mijn buurvrouw Nataliya gegaan. Vijf maanden lang heeft ze mijn planten water gegeven, en ze maakte af en toe de kamers schoon. Ze was erg verrast toen ze me zag. We omhelsden elkaar en ze huilde. Ik gaf haar de cadeautjes die ik uit Boedapest had meegenomen.

Kiev, woensdag 10 augustus Beeld elena
Kiev, woensdag 10 augustusBeeld elena

Donderdag 11 augustus

11.38 uur

Straks komen mijn kleindochters. Ze blijven de hele dag. Ik heb het luchtalarm trouwens nog niet gehoord, maar volgens mijn buurvrouw gaat het heel vaak.

Ik ga met Katja en Ksoesja lekkere borsjtsj maken. Dat deden we vóór de oorlog vaak. Koken met kinderen is belangrijk. Ik leer ze alles wat ik weet over groenten, vlees, vis en kruiden.

12.28 uur

Ik drink een kopje thee aan de keukentafel. Het klinkt vast gek, maar mijn eigen servies heb ik misschien wel het meest gemist. Mijn kopjes met een Oekraïens motiefje. En mijn Hollandse tafelkleed. Als ik aan deze tafel zit, voel ik me veilig. Alsof alles weer als vanouds is. Op de zeventiende verdieping voelt de stad beneden ver weg.

12.41 uur

Ik denk nu terug aan het moment waarop ik met de trein in Kiev aankwam. Toen ik mijn stralende kleindochters met bloemen op het perron zag staan en ik zo snel mogelijk uit de wagon probeerde te komen. Ik kon mijn tranen niet bedwingen toen ik mijn meisjes weer in mijn armen had.

En dan Maks. Ik kon alleen maar huilen toen hij me vasthield. Als ik hem had moeten missen omdat hij vijf maanden op zakenreis was geweest, dan had ik het niet zwaar gevonden. Maar ik heb me elke dag zorgen gemaakt. Elke dag was ik bang dat hij gewond zou raken, of nog erger. Deze oorlog maakt Oekraïense moeders kapot. Toen ik Maks vasthield, viel alles van me af. Hij was er nog en hij zag er krachtig uit. Wel vermoeid en iets grijzer. ‘Huil maar niet, mama,’ zei hij. ‘Alles komt goed.’

Kiev, donderdag 11 augustus Beeld Elena
Kiev, donderdag 11 augustusBeeld Elena

Dinsdag 16 augustus

20.32 uur

We hebben het idee dat er een kernramp ophanden is. Iedereen heeft het erover. De Russen hebben de kerncentrale van Zaporizja omgebouwd tot een militaire basis en gebruiken die nu als schild. Ze terroriseren het personeel. En wij, Oekraïners, schieten niet terug. We zijn bang dat we de kernreactoren zouden beschadigen. Van Maks hoorde ik dat de Russen ermee dreigen de koelbassins te laten leeglopen. Ze zeggen dat Oekraïense strijders hun wapens onder water hebben verborgen.

Het is duivels, en we kunnen er zo weinig tegen doen. De Russen terroriseren de boel, daar in Zaporizja. Het zijn wezens zonder geweten. Ze spelen in op de diepe angst voor een nieuwe kernramp. Ik was 31 ten tijde van de kernramp van Tsjernobyl, en in de bloei van mijn leven. Er was veel onduidelijk, maar we hebben heel lang niets uit onze boomgaard gegeten. Bessen, groenten en fruit gooiden we weg. Later pas kwamen de vreselijke verhalen. Iedereen in Oekraïne weet: een kernramp is altijd een tragedie. Nooit willen we dat nog meemaken.

Woensdag 17 augustus

08.12 uur

Het was een verschrikkelijke nacht. Het luchtalarm ging van 23.42 tot 00.45 uur en van 01.12 tot 01.53 uur. Ik heb me in de badkamer verstopt. Het duurde lang en het geluid ging door merg en been.

10.14 uur

Ik ben net in de apotheek geweest. Ik sta versteld van de prijzen. De antibiotica die ik kocht voor mijn keelontsteking, waren drie keer zo duur als vóór de oorlog. Op een marktje kocht ik daarna bloemen van een grootmoedertje voor 70 grivna (2 euro, red.). Dat kostte vroeger de helft. Onderweg naar huis werd ik overvallen door een beklemmend gevoel. Waar is iedereen? De straten zijn zo leeg. Soms is het beangstigend stil. Stilte voor de storm? Welke storm nu weer? Ik heb het idee dat de oorlog aan het escaleren is. Dat er iets erg mis zal gaan.

13.55 uur

Eind deze week onderga ik een oogoperatie. Als ik hersteld ben, hoor je weer van mij. Ik wil jou en je lezers bedanken voor al jullie aandacht voor mij. Het geeft me veel kracht te weten dat er mensen zijn die meeleven met ons, Oekraïners.

‘Elena – Berichten uit de schuilkelder’ van Iris Koppe verschijnt op 17 november bij Thomas Rap.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234