null Beeld rv
Beeld rv

Crèchecrisis

De zoektocht van een jonge ouder naar een crèche: ‘Wat is een bordje met het opschrift ‘Erkend door Kind & Gezin’ nog waard?’

De kinderopvang in Vlaanderen staat alweer in het oog van de storm. Nochtans zijn de probleemsituaties uitzonderingen, klinkt het steeds weer: de meerderheid van de crèches doet het prima. Maar voor ouders die een crèche zoeken, blijkt het moeilijk om te vertrouwen op het systeem, merkte De Morgen-journalist en vader Stavros Kelepouris.

Stavros Kelepouris

Wie een jonge ouder de stuipen op het lijf wil jagen, kan altijd proberen met de aankondiging “de crèche stopt ermee”. Ik spreek uit ervaring, want het is precies wat wij onlangs te horen kregen. We hadden hooguit enkele weken om een andere plek te zoeken.

De krachttermen die volgden, zijn niet geschikt voor publicatie. In een drukke stad als Gent opvang vinden voor je nog ongeboren kind is al een huzarenstuk, halsoverkop een nieuwe crèche zoeken is nog van een heel ander kaliber. In de woorden van het Gentse Kinderopvangpunt, dat de chaos coördineert: “De kans dat je snel een plek vindt, is heel, heel, heel klein”.

Iedere jonge ouder kent de verhalen. De kinderopvang in Vlaanderen gaat door een enorme crisis. De sector is chronisch ondergefinancierd, overal zijn er plaatsen en handen te kort, de werkdruk is torenhoog voor de mensen die de job wel nog willen doen. Het is dan ook met een bang hart dat veel ouders hun kind - klein, teer, het babygeurtje nog intens aanwezig op het achterhoofd - voor het eerst achterlaten in de handen van wat tenslotte een wildvreemde is. Rustig ademhalen, Kelepouris, vertrouw in het systeem.

De onuitgesproken deal tussen ouders en dat ‘systeem’ is dat er ingegrepen wordt als het verkeerd dreigt te gaan: het noodlot valt niet te vermijden, ongelukken kunnen overal gebeuren - maar als het ergens onveilig is, grijpt Kind & Gezin wel in.

Dat bleek een naïeve gedachte. In Mariakerke liet vorig jaar een kind het leven in ’t Sloeberhuisje, een crèche waar de inspectie al jaren eerder vaststelde: ‘De verantwoordelijke en haar vader weten niet hoe met kleine kinderen om te gaan’. Bij de inspectie was er wel ‘grote ongerustheid’ door de lange reeks klachten over fysiek geweld, maar blijkbaar was dat niet genoeg om op te treden voor het erger werd. Er was uiteindelijk een parlementaire onderzoekscommissie nodig om Kind & Gezin erop te wijzen dat het soms goed kan zijn uit voorzorg in te grijpen.

Tegen die achtergrond kwam ten huize Kelepouris het horrorbericht binnen. Onze kinderopvang zou dra de deuren sluiten. Alle crèches in de buurt afbellen bleek algauw weinig zin te hebben: in Gent moet iedereen zich aanmelden via het centrale Kinderopvangpunt, zij wijzen kinderen een plek toe in een private of publieke crèche in de buurt. ‘In de buurt’ is daarbij een rekbaar begrip, want door het nijpende plaatstekort is een kinderopvang op een klein halfuur spitsrijden geen taboe.

Inspectieverslagen

De realiteit is dat ouders zelfs in een dichtbevolkte, stedelijke omgeving als Gent eigenlijk geen keuze hebben. Het is nemen wat er te nemen is, je mag al lang blij zijn als er ergens een plekje uit de hemel valt. Dat is geen kwestie van onwil, maar van pure schaarste. Wie kieskeurig is, blijft met lege handen achter - dat is het gevoel waarmee ouders aan de zoektocht starten.

Het Kinderopvangpunt van de stad Gent doet in die context wat het kan om iedereen aan een plaatsje te helpen. “Mogen we deze kinderopvang ook op uw lijst met mogelijke opvangplaatsen zetten?”, zegt de telefoonbeambte. Het gaat om een crèche die wel gekend is in de buurt, maar waarover ook een aantal zorgwekkende verhalen circuleren. Mijn partner vertrouwt de zaak niet helemaal en zegt vlakjes dat ze onze zoon “liever niet” naar die crèche zou brengen. Het antwoord aan de andere kant van de lijn: “Ja, ik begrijp het, wij horen hier ook van alles.”

Zo diep zit de crisis dus: de officiële instanties stellen crèches voor waarvan ze zelf vermoeden dat ze niet te vertrouwen zijn.

Een blik op de inspectieverslagen, die bij Kind & Gezin opgevraagd kunnen worden, bevestigt dat het in de bewuste kinderopvang niet helemaal koosjer is. Na een bezoek begin juni stelt de inspecteur vast: ‘In de huidige aansturing en opvolging van de werking onderkent de verantwoordelijke potentiële risico’s die impact kunnen hebben op de fysieke en psychische integriteit van de opgevangen kinderen’.

Het gaat onder meer om een ‘gebrek aan inzicht om een gezonde, veilige en hygiënische opvang te garanderen en het feit dat verantwoordelijke hier zelf de ernst niet van inziet’. De inspectie stelt zich ook vragen bij de draagkracht van de verantwoordelijke om een crèche te runnen.

Dat was juni. Vandaag, bijna zes maanden later, is de crèche nog steeds open. Volgens het agentschap Opgroeien zit de opvang in een handhavingsprocedure - dat komt neer op een verbetertraject, waarbij uiteindelijk tot sluiting kan overgegaan worden als de problemen niet verholpen raken. Als eerste stap moest de crèche een plan voorleggen over hoe ze de manco’s wou aanpakken.

Alles verloopt met andere woorden volgens het boekje. Maar als vader voelt het wrang. De inspectie is de officiële overheidsinstantie die moet nagaan of kinderen veilig opgevangen worden. Als zij oordelen dat er risico’s zijn voor de integriteit van de kinderen, dat de uitbater niet weet hoe een veilige crèche te organiseren: kan zo’n opvang dan eigenlijk nog openblijven? En is het wel een goed idee nog meer kinderen daarheen te sturen, als er nu al twijfels zijn over de draagkracht van de verantwoordelijke? Stel de vraag aan tien jonge ouders, en minstens negen op de tien zullen antwoorden: natuurlijk niet. Maar het boekje oordeelt daar anders over.

De bewuste kinderopvang doet bij enkele leden van het Vlaams Parlement meteen een belletje rinkelen: de naam prijkte ergens op de lijsten met problematische kinderopvangsituaties die tijdens de parlementaire onderzoekscommissie besproken werden.

De lijsten zelf zijn niet publiek beschikbaar, en de besprekingen gebeurden achter gesloten deuren. Maar off the record klinkt het al gauw dat deze crèche niet eens echt problematisch was tussen alle andere incidenten op de lijst. Is het dan niet verontrustend wat de inspectie vaststelt? “Natuurlijk. Maar zo zijn er véél hoor. Waarom denk je dat wij zo ongerust zijn over wat er nog allemaal naar boven gaat komen?”

Hoofd in de toiletpot

Daar ligt het drama voor alle jonge ouders die vandaag hun kind moeten toevertrouwen aan de zorgen van iemand die ze niet kennen. De meerderheid van de crèches doet het prima, klinkt altijd de verdediging vanuit de overheid. Dat zal best - het valt aan te nemen dat niet in iedere kinderopvang peuters met het hoofd in de toiletpot geduwd worden. Maar als de gekende rotte appels er niet eens uit gehaald worden, hoe kunnen ouders dan weten of het in hun crèche wel prima is? Hoe kan ik mijn kind met een gerust geweten achterlaten? Of is het een kwestie van niet nadenken en met gekruiste vingers hopen op het beste?

Het feit is dat ouders eigenlijk amper kunnen weten wat er gebeurt achter de deuren van de kinderopvang. Het beste bewijs daarvan: zelfs in het geval dat een crèche pertinent onveilig is, zijn er altijd wel ouders die Kind & Gezin brieven sturen om te vragen de opvang open te houden - nooit merkten ze iets van de problemen, hun kind leek er wel goed opgevangen te worden, etc. De inspectie kan wél op ieder moment van de dag komen kijken wat er zich binnen afspeelt. Maar met hun informatie werd jarenlang veel te weinig aangevangen.

Hoe moeten ouders nog vertrouwen hebben in dit systeem? Aan de deur van een kinderopvang hangt een bordje met het opschrift ‘Erkend door Kind & Gezin’. Maar wat is dat bordje waard? Op zijn minst zou het moeten betekenen: wij hebben geen indicaties dat uw kind hier mishandeld zal worden. Maar zelfs dat bleek te veel gevraagd.

Na de heisa van de afgelopen weken is het Agentschap Opgroeien drie versnellingen hoger geschakeld om overal in Vlaanderen mogelijk problematische situaties opnieuw onder de loep te nemen en zo nodig te ontmijnen. Iedere dag moet wel ergens een crèche de deuren sluiten. Het valt af te wachten of die plotse daadkracht de zorgen van jonge ouders zal verlichten. Want nu de politiek het helemaal gehad heeft met de afwachtende houding van het Agentschap, blijkt het wel érg makkelijk om gevaarlijke crèches te vinden. Maar die gevaren zijn er niet van gisteren op vandaag gekomen, ze bestaan in veel gevallen al maanden- of jarenlang. Kon er echt nu pas ingegrepen worden?

Het perverse is dat onze moderne samenleving bij uitstek gemodelleerd is naar een koppel tweeverdieners die hun baby of peuter overdag naar de opvang brengen. Iedereen moet zo veel mogelijk en zo snel mogelijk aan het werk - wie thuisblijft voor zijn kinderen draagt te weinig bij aan de staatskas en zal financieel flink ontmoedigd worden in zijn keuze. Dat zijn beleidskeuzes die te verdedigen vallen. Maar niet als de overheid er niet in slaagt te garanderen, naar eer en geweten, dat het in de door haar erkende crèches veilig is.

Strohalm

De strohalm waar ouders zich aan kunnen vastklampen is dat de kans erg klein is dat het in hun crèche daadwerkelijk fout gaat. In de kinderopvang in Vlaanderen werken mensen die zich dubbel plooien om kinderen te troosten, te verversen, en te leren spelen. Mensen die ook wel weten dat het gekkenwerk is om per begeleider negen kinderen in een crèche toe te laten, maar toch iedere dag aan dat gekkenwerk beginnen.

Zulke mensen zijn er ook in de nieuwe crèche van de kleine Kelepouris. Mensen die hem duidelijk de beste zorgen willen geven, en bij het ophalen al lachend vertellen over de stoelgang waar geen pamper tegen opgewassen bleek.

Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het hier verkeerd zou gaan. En toch knaagt er iets, ergens in mijn achterhoofd. Ook in ’t Sloeberhuisje dachten ouders: hier zit onze dreumes goed. Stel dat er hier toch een probleem was, hoe zou ik dat dan moeten zien? Zou Kind & Gezin het mij zeggen - die indruk is het voorbije jaar niet gewekt.

Kinderbegeleiders zijn zich maar al te bewust van die onzekerheid bij ouders. En het vervelende is: het maakt hun job er niet makkelijker op. Misschien is het toch maar tijd om het vertrouwen in de kinderopvang te herstellen. Anders dreigen nog meer begeleiders het beroep te verlaten, en wordt het drama van de kinderopvang enkel nog groter.

(DM)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234