null Beeld rv
Beeld rv

boekenbal

Een compacte roman, helende literaire balsem en een vernuftig boek voor fijnproevers: dit zijn de boeken van de week

Redactie

Peter Middendorp heeft zich in ‘Neven’ beperkt tot wat ertoe doet, en dat levert een heerlijk compacte roman op ★★★★☆

‘Neven’ is een woord dat je om kunt draaien. Dat kun je ook doen met Robert en Arie, de twee hoofdpersonen uit de nieuwe roman van Peter Middendorp. Ze delen dezelfde genen: hun vaders waren broers, hun moeders waren zusters. Toch zijn het juist de vele overeenkomsten die de verschillen tussen de neven benadrukken. Arie is altijd net iets slanker, knapper en slimmer geweest dan Robert. Toch waren ze beste vrienden, al vanaf hun vroegste jeugd. Wanneer Roberts vader hem het huis uitjoeg, kon Robert altijd bij Arie terecht. Samen verruilden ze het platteland voor de stad, ze begonnen tegelijk aan hun studie, en wanneer Arie af en toe wat wiet verhandelde, schoof hij vanzelfsprekend Robert geregeld een klusje en wat geld toe. Altijd nam Arie Robert op sleeptouw – totdat Arie met zijn hoofd op een stoeprand knalde en van de ene op de andere dag in een zwijgende gehandicapte veranderde. De volwassenheid kwam plotseling, en nu gaan de neven, ‘twee mannen tussen jong en oud’, samen naar Schiermonnikoog. Even uitwaaien, Arie in de rolstoel, Robert erachter.

Na veertig bladzijden is bijna het hele verhaal al uit de doeken gedaan. Terwijl ze samen op de veerboot zitten – Robert drinkt een pintje, Arie 7Up met een rietje – blikt Robert terug op wat er de afgelopen jaren gebeurd is. Steeds meer rijst de vraag hoe het leven deze twee bloedbroeders zo uit elkaar heeft kunnen drijven. Was de verwijdering eigenlijk al niet veel eerder daar, maar was niemand in staat die te zien? Is er een schuldige aan te wijzen, en zo ja, wie is dat dan? Is het Arie, die zijn hele leven dacht dat de wereld om hem draaide? Of is het Robert, de bange ik-figuur die eeuwig op de tweede plaats belandde? Gelukkig probeert Middendorp geen definitief oordeel te vellen. In twintig hoofdstukken weegt hij zorgvuldig de loop der gebeurtenissen, zonder dat de weegschaal doorslaat naar één kant. Het brengt Middendorps vorige roman, ‘Jij bent van mij’, in herinnering: die had met Tille ook zo’n passieve hoofdpersoon bij wie je je voortdurend afvroeg wat je met hem aanmoest. En dan was Tille nog een moordenaar – maar hoe moeten we Robert noemen?

Het grootste ongemak vormt de vegetatieve Arie, wiens rijke leven gereduceerd is tot spasmen en keelgeluiden, ‘een blessuretijd waarin niet meer zal kunnen worden gescoord’. Niemand weet hoeveel hij meekrijgt van de wereld om hem heen. Zijn vrouw, Nadia, is er nog lang van overtuigd geweest dat zijn hersenen functioneerden, omdat hij na haar vraag hoe laat het was richting de klok keek. Het verplegende personeel ziet weinig hoop op verbetering. En toch is de stille toehoorder van Roberts monoloog de ideale Sprechhund, omdat de afschuwelijke mogelijkheid dat Aries bewustzijn onaangetast is nooit uitgesloten kan worden. Om met Robert te spreken: ‘Misschien zit er in de diepte van het gehandicapte vlees nog wel een mens verstopt.’ Het is een besef dat, naarmate ‘Neven’ vordert, steeds meer existentiële walging oproept.

Tot slot: dat Peter Middendorp tevens columnist is, blijkt uit de efficiënte verteltrant van ‘Neven’. 176 bladzijden telt het boek, en net als in een goede column staat er niet meer in dan erin moet staan. Middendorp heeft zich beperkt tot wat ertoe doet, en heeft wat niet noodzakelijk is eenvoudigweg niet opgeschreven – in de literaire praktijk helaas niet zo vanzelfsprekend als het klinkt. Het is fijn om weer eens een verhaal van kop tot staart te kunnen lezen, zonder plotmatige zijpaadjes of thematische omzwervingen. Wanneer komt de compacte roman weer in de mode? (jk)

‘De zwemmers’ van Julie Otsuka is een helende literaire balsem ★★★★☆

null Beeld rv
Beeld rv

‘De zwemmers’ is de derde telg in het beperkte maar gesmaakte oeuvre van de Japans-Amerikaanse Julie Otsuka. Vooral haar vorige boek, ‘Waarvan wij droomden’, een verhaal over Japanse immigranten in de VS dat in het Engels verscheen als ‘The Buddha in the Attic’, gooide hoge ogen. In Otsuka’s nieuwe roman trekt Alice dagelijks haar baantjes, samen met een vast gezelschap van andere zwemmers. Uit één mond spreken zij over hun rituelen en kwaaltjes. Ineens komt er een barst in de bodem van het zwembad, die woekert en onherstelbaar blijkt – Otsuka’s metafoor voor Alice’ haperende geheugen. Het zwembad sluit. Zonder het houvast van haar routineuze zwempartij blijkt Alice ‘gewoon een oud vrouwtje’ met dementie. Ze weet nog veel, meer dan honderd keer klinkt het bezwerend ‘Ze weet nog’ – maar bijna even vaak ‘Ze weet niet meer’.

Kundig verlegt de auteur haar blik van de zwemmersgemeenschap naar de relatie tussen Alice en haar afwezige dochter, die zichzelf aanspreekt in de je-vorm, waardoor haar verwijten extra hard binnenkomen: ‘Je belde zelden.’ Maar het is vooral Otsuka’s mildheid die ‘De zwemmers’ zo krachtig maakt, de genegenheid waarmee ze Alice portretteert en de welwillende ironie. Een helende literaire balsem, deze derde Otsuka. (ld)

‘Vergeten meesters’ van Daniël Rovers is een verfijnd en vernuftig boek dat vooral fijnproevers zal doen likkebaarden ★★★½☆

null Beeld rv
Beeld rv

Met drie romans op zijn teller, nu zijn vierde, en escapades in diverse genres, heeft Daniël Rovers intussen een rijkgevuld oeuvre uitgebouwd. Toch blijft hij een soort nicheauteur: zijn bekendheid bij het grote publiek blijft beperkt, al wordt hij (misschien des te meer) alom geprezen door collega’s en recensenten. Aan de kwaliteit van zijn schrijven ligt het niet. ‘Vergeten meesters’ volgt vijf museumbegeleiders op dezelfde dag, elk met zijn hoogsteigen dagelijkse beslommeringen en curieuze gedachtekronkels. Rovers zet de personages sterk neer, elk individu fungeert als microkosmos van een heel bestaan. Dat resulteert in een intellectueel prikkelend boek dat relatief veeleisend is voor de lezer: enige kennis van het actuele debat rond kunst en musea, met thema’s als dekolonisatie en democratisering, komt van pas. Rovers trekt kunstminnend volk geregeld in het belachelijke met fijne, subtiele humor. De afwisseling tussen het kwintet protagonisten is welkom, gezien de vijfhonderd pagina’s die deze pil telt. Dankzij Rovers’ pittige stijl blijft de verveling op afstand. ‘Vergeten meesters’ is een verfijnd en vernuftig boek dat vooral fijnproevers zal doen likkebaarden. (jme)

Echt aangrijpend wordt ‘Violeta’ van Isabel Allende niet, het blijft te oppervlakkig en anekdotisch ★★½☆☆

null Beeld rv
Beeld rv

Violeta, de hoofdpersoon in de nieuwe roman van Isabel Allende, wordt geboren tijdens de Spaansegriepepidemie in 1920 en sterft in 2020, tijdens de corona-epidemie. Als ze voelt dat haar dagen geteld zijn, schrijft ze een brief aan haar kleinzoon Camilo, waarin ze vertelt over de geschiedenis van haar (en zijn) familie.

Daarin gebeurt nogal wat. Violeta’s vader maakt al vroeg een einde aan zijn leven (zij is degene die hem vindt). Na een huwelijk met een man die ze niet liefheeft, besluit Violeta om ongehuwd en zwanger te gaan samenleven met een aantrekkelijke, maar gewelddadige schuinsmarcheerder met een dubieus beroep.

Haar zoon raakt van haar vervreemd, haar dochter raakt aan de drugs en sterft in het kraambed. Hoewel Violeta eigengereid en onafhankelijk is, duurt het jaren voor ze zich losmaakt van haar echtgenoot en alsnog de ware liefde vindt. Intussen wordt de wereld geteisterd door de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog, een dictatuur, aardbevingen en orkanen.

Dramatische gebeurtenissen en mooie thema’s te over, maar echt aangrijpend wordt Violeta niet. Het is te veel en vooral: het blijft te oppervlakkig en anekdotisch. Pas op de allerlaatste bladzijden gloort er iets van het ‘testament van gevoelens’ dat Violeta heeft willen nalaten. Voor een schrijver van Allendes statuur had het meer mogen zijn. (vdg)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234