Melinda Gates Beeld Jason Bell
Melinda GatesBeeld Jason Bell

filantropeMelinda French Gates

'In mijn studententijd waren 38 procent van de afgestudeerde informatici vrouwen. Nu niet meer’

Melinda French Gates (57) bouwde haar carrière uit bij Microsoft en stichtte in 2000 samen met Bill Gates, toen nog haar echtgenoot, de Gates Foundation. De voorbije twee decennia is French Gates – sinds de scheiding gebruikt ze weer haar meisjesnaam – uitgegroeid tot een invloedrijke weldoener, maar de stichting én haar ex-man bleven niet onbesproken. Goede afspraken maken goede vrienden: ‘Als we niet meer kunnen samenwerken, stap ik eruit.’

Uwe Jean Heuser

Met een kapitaal van meer dan vijftig miljard dollar is de Bill & Melinda Gates Foundation de op één na grootste privéstichting ter wereld. Onder hun sponsors tellen ze tal van superrijken, onder wie mega-investeerder Warren Buffett. Tot nu toe ijvert de stichting voornamelijk voor de gezondheid en ontwikkeling van arme landen. Maar niet iedereen neemt haar dat in dank af: vanwege haar machtige positie en beleidsbeslissingen moet de organisatie ook veel kritiek slikken.

– We hebben meer dan twee jaar corona achter de rug, en nu is er de oorlog in Oekraïne. Hoe groot is de schade voor de wereldgezondheid en de voedselvoorziening?

MELINDA FRENCH GATES «Die is aanzienlijk: 31 miljoen mensen zijn opnieuw onder de armoedegrens beland, nadat de armoedecijfers de voorbije twintig jaar net gedaald waren. 1,6 miljard kinderen zijn een tijdlang niet naar school gegaan, en we hebben na de ebolacrisis vastgesteld dat vooral meisjes niet meer terugkeren. Dan is er ook nog de arbeidsmarkt. Vrouwen hebben twee keer zo vaak hun werk verloren als mannen, en ook zij doen er langer over om terug te keren naar de werkvloer. Dat heeft allemaal grote gevolgen voor de samenleving en de volksgezondheid.»

– Veel rijke landen hebben zich tijdens de coronacrisis zwaar in de schulden gestoken. Welk effect heeft dat op de ontwikkelingshulp?

FRENCH GATES «Sommige landen, zoals Groot-Brittannië, hebben aanzienlijk in hun ontwikkelingshulp gesnoeid. Sommige landen, zoals Zweden, besteden nu een deel van hun middelen aan de vluchtelingen uit Oekraïne. Ook op de voorjaarsvergadering van de Wereldbank en het IMF eind april waren de meeste landen volledig op de crisis in Oekraïne gefocust. Dat is uiteraard begrijpelijk, maar veel Afrikaanse landen torsen nog altijd een bijzonder hoge schuldenlast, en de prijzen van brandstoffen en levensmiddelen stijgen als gevolg van de oorlog. Bovendien ontstaat er ook een crisis door een tekort aan meststoffen. Ik maak me veel zorgen over de nieuwe hongersnood in Afrika.»

– Wat moet er dan volgens u gebeuren?

FRENCH GATES «We moeten de internationale instellingen verder blijven financieren. Het Wereldfonds, bijvoorbeeld…»

– Oftewel The Global Fund, dat in 2002 mede door u is opgericht en ernstige infectieziekten zoals malaria bestrijdt.

FRENCH GATES «Daar vindt dit jaar een financieringsronde plaats, en is er 20 à 30 procent meer geld nodig dan voordien om de strijd tegen aids, tuberculose en malaria efficiënt te kunnen voeren. Het fonds heeft al veertig miljoen levens gered en zou er binnen afzienbare tijd nog twintig miljoen meer kunnen redden – áls er genoeg geld is. Ook Gavi, de alliantie voor vaccinaties, heeft meer middelen nodig, net als de in 2015 opgerichte Global Financing Facility voor de gezondheid van vrouwen en kinderen.»

– U zet zich niet alleen in voor internationale kwesties, maar tegenwoordig ook voor problemen in eigen land, in de VS. Is er een nieuwe Melinda Gates opgestaan?

FRENCH GATES (lachje) «Ik heb die rol al sinds 2012 op mij genomen. Sinds een jaar hebben we in onze stichting een afdeling voor meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Bovendien heb ik in 2015 Pivotal Ventures opgericht, voor meer vrouwelijke inspraak en invloed in de VS. Volgens een studie van het World Economic Forum zou het met de huidige vooruitgang nog 200 jaar duren voor de genderkloof wordt gedicht: het kan toch niet dat het rijkste land op aarde mannen en vrouwen dan pas gelijk zou behandelen? Daarom probeer ik obstakels voor vrouwen weg te werken, zoals het tekort aan kinderopvang, en hun invloed in belangrijke sectoren als technologie, financiën en geneeskunde te vergroten.»

– Stopt u daar nu meer geld in dan in de stichting?

FRENCH GATES «Dat zou ik niet zeggen. Tijdens onze scheiding hebben Bill en ik nog eens vijftien miljard dollar vrijgemaakt voor de stichting, Pivotal moet het met veel minder doen.»

– Maar het is nog niet helemaal zeker of u na 2023 überhaupt bij de stichting betrokken zult blijven.

FRENCH GATES «Dat klopt. Een onderdeel van onze scheidingsovereenkomst is: als we niet meer kunnen samenwerken, stap ik eruit. Tot nu toe verloopt het vlotter dan ik had kunnen voorspellen. We zullen zien.»

– Wie bepaalt of jullie nog kunnen samenwerken? Oordelen jullie daar samen over?

FRENCH GATES «Nee. Ik kan beslissen weg te gaan en Bill kan zeggen dat ik moet vertrekken. We hebben intussen ook een raad van toezicht opgericht, met nog drie leden die daar iets over te zeggen zullen hebben. Maar we zijn er allemaal van overtuigd dat het beter zou zijn als Bill en ik allebei blijven.»

‘Waarom Bill omging met Jeffrey Epstein? Dat moet u hem dat zelf vragen.’ Beeld AP
‘Waarom Bill omging met Jeffrey Epstein? Dat moet u hem dat zelf vragen.’Beeld AP

ROCKEFELLER

– Bij de stichting werd al jaren gezegd dat u en Bill Gates heel anders te werk gaan. Jullie hebben daardoor elk een eigen aanhang binnen de organisatie. Hoe zou u uw aanpak en die van hem omschrijven?

FRENCH GATES «Dat van die aanhang is overdreven. Maar het klopt wel dat we een verschillende manier van werken hebben. Bill leest vakliteratuur, statistieken, het World Development Report, en besluit op basis daarvan wat er moet gebeuren. Ik leer meer uit ervaring, ik reis naar de plaatsen waar alles gebeurt, ik praat met veel mensen, ik verwerk wat de ngo’s me vertellen. Daarna vraag ik de statistieken op. Maar onze werkwijzen vullen elkaar goed aan. Vaak kwam ik thuis en dan zei Bill: ‘Zullen we de cijfers eens bekijken?’ Of hij had het over de statistieken en dan zei ik dat de manier waarop het ter plaatse werd beleefd, daar niet echt bij aansloot.»

– Is de berekende, technologische aanpak van Bill Gates typisch mannelijk?

FRENCH GATES «Zo denkt de maatschappij erover, maar dat is een totaal foute aanname. Ik ben zelf informaticus en verzot op data, zogezegd mannelijke interesses. Wie is er ook op het onzinnige idee gekomen om dat onderscheid te maken? Ingenieursopleidingen, data en cijfers zouden dan mannelijke wetenschappen zijn, en gedragsonderzoek vrouwelijk: dat is volstrekt zinloos.»

– Bestaat er wel zoiets als een mannelijke en een vrouwelijke aanpak van liefdadigheid?

FRENCH GATES «Dat zal nog moeten blijken, want tot nu toe waren het vooral mannen die beslisten over schenkingen, te beginnen bij mensen als John D. Rockefeller (Amerikaanse zakenman die begin 20ste eeuw actief was als filantroop en wordt beschouwd als de rijkste man aller tijden, red.). Maar dat is aan het veranderen. Tegenwoordig zijn het veel vaker koppels die grote bedragen wegschenken, dan worden de twee benaderingen met elkaar verzoend.»

– Voor projecten in de VS werkt u samen met MacKenzie Scott, de ex-vrouw van Amazon-oprichter Jeff Bezos. Omdat vrouwen meer uitblinken in filantropie of vanwege het vrouwelijke thema?

FRENCH GATES «Eerder dat laatste. Vrouwen moeten meer hindernissen overwinnen en zich meestal ook nog om de kinderen bekommeren: dan kijk je anders tegen de zaken aan. MacKenzie en ik hebben over veel kwesties een heel gelijklopende mening, en daar zit het feit dat we allebei vrouwen zijn voor veel tussen.»

– U hebt ooit gezegd dat u zich omringt met mensen die ‘de juiste waarden hebben’. Wat houdt dat in?

FRENCH GATES «Het zijn gewoon leuke en integere mannen en vrouwen. Die beseffen dat we de planeet in een betere toestand moeten achterlaten dan we hem hebben aangetroffen, en die ervan overtuigd zijn dat vooruitgang niet enkel beperkt mag blijven tot de mensen in rijke landen.»

– Bill Gates kiest zijn gezelschap minder zorgvuldig: enkele jaren geleden kwam aan het licht dat hij bevriend was geweest met Jeffrey Epstein, de New Yorkse financier die ervan werd beschuldigd minderjarigen in de prostitutie te hebben gelokt. Brengt dat jullie filantropische projecten in diskrediet?

FRENCH GATES (lange stilte) «Als u wilt weten waarom Bill omging met Jeffrey Epstein, moet u hem dat zelf vragen. Ik had veel bedenkingen bij die vriendschap, ze heeft ook mijn kijk op ons huwelijk veranderd. Wat de gevolgen zijn voor onze projecten en hoe mensen daardoor naar hem kijken, kan ik u niet zeggen.»

– Bill Gates was de eerste van een generatie hightechmiljardairs met een rotsvast vertrouwen in zichzelf en hun technologie. Elon Musk, de oprichter van Tesla, is er nu zelfs van overtuigd dat hij de vrije meningsuiting kan redden door 44 miljard dollar op tafel te leggen voor Twitter. Is die verzameling superrijken gevaarlijk of nuttig voor onze samenleving?

FRENCH GATES «Dat zal nog moeten blijken. Over de uitgaven van Elon kan ik niet oordelen, omdat van zijn plannen nog niet veel in huis is gekomen. Misschien in de toekomst.»

– Je zou kunnen aanvoeren dat die nieuwe monopolies sommige van de sociale problemen die ze nu bestrijden, zélf hebben doen ontstaan.

FRENCH GATES «Uiteraard. De sociale media hebben gedeeltelijk bijgedragen tot de polarisering die tegenwoordig hoogtij viert in de wereld. Daarom streef ik al een tijdje naar meer regelgeving voor die bedrijven. En ik houd nauwlettend in de gaten op welke plaatsen het systeem scheefgetrokken is – bijvoorbeeld als er niet genoeg vrouwelijke programmeurs zijn. In mijn studententijd waren 38 procent van de afgestudeerde informatici aan de Amerikaanse universiteiten vrouwen. Sindsdien is hun aandeel gedááld. Daarom probeer ik met Pivotal meer vrouwen in die sector te krijgen. Maar dat is niet voldoende. In de specialisatie artificiële intelligentie, bijvoorbeeld, is het aantal vrouwen bijzonder gering. Daarom moeten de overheid en de maatschappij meer controle uitoefenen.»

– Monopoliebedrijven zoals Microsoft en Amazon maken acht keer zoveel winst als een doorsneebedrijf. Werkt dat de ongelijkheid in de samenleving ook niet in de hand?

FRENCH GATES «Daarom hebben we een ander belastingstelsel nodig. Het kapitalisme mag niet tot in het extreme doorgetrokken worden.»

– Is het überhaupt netjes om zo rijk te worden als Elon Musk?

FRENCH GATES (lacht) «Geen idee.»

MUSKIETENNETTEN

– Bij uw liefdadigheidswerk kiest u tegenwoordig voor een progressieve insteek. In plaats van richtlijnen en controles door te voeren, schenkt u nu meer vertrouwen aan de gefinancierde partijen, en beoordeelt u het welslagen volgens hun criteria in plaats van de uwe. Heeft de Gates Foundation vroeger de fout gemaakt te veel controle over projecten te willen uitoefenen?

FRENCH GATES «Natuurlijk hebben we fouten gemaakt, onze organisatie is nog maar 22 jaar jong! We dachten vaak dat we de juiste insteek al hadden gevonden en gaven het geld daardoor eenzijdig uit. Maar we hebben bijgeleerd. Bijvoorbeeld: we waren er meteen van overtuigd dat de juiste oplossing voor malaria een vaccin was. Maar de ontwikkeling duurde lang en was niet toereikend. We hebben ontdekt dat we ook muskietennetten nodig hadden, en hebben onder andere daarom The Global Fund opgericht.»

– Pivotal Ventures geeft niet alleen geld uit, het investeert ook. Waarop wordt daarbij gefocust?

FRENCH GATESs «Het grootste deel zijn subsidies, maar ik maak ook gebruik van investeringskapitaal. De verhouding is ongeveer drie op één. Bijvoorbeeld: in de technologiesector steun ik projecten waardoor meer vrouwen aan de slag kunnen in de hightech. Maar slechts vier procent van het risicokapitaal voor start-ups komt bij vrouwen terecht, en maar één procent bij zwarte vrouwen. Ik zet mijn investeringskapitaal dus vooral dáár in. Ik verwacht er nog altijd winst mee te maken, maar aanvankelijk weinig meer dan de marktprijs.»

– Over hoeveel kapitaal beschikt Pivotal?

FRENCH GATES «Dat wordt niet openbaar gemaakt.»

– In de VS hebt u veel geld nodig om ervoor te zorgen dat vrouwen meer vrijheden verwerven. Vooral wanneer het Amerikaanse Hooggerechtshof het recht op abortus terugschroeft.

FRENCH GATES «Dat is gewoonweg vreselijk. De polarisering in onze maatschappij is bijzonder destructief.»

– Kunt u op dat vlak een verschil maken?

FRENCH GATES «Wat wij doen, is een bescheiden lichtbaken. We kunnen nog altijd mensen uit linkse én rechtse hoek begeesteren. Het is niet erg als de mensen met wie ik samenwerk er andere politieke ideeën op na houden, zolang ze zich maar inzetten voor de goede zaak.»

– En toch wordt u gezien als een lid van de progressieve elite.

FRENCH GATES «Dat zal waarschijnlijk wel kloppen. Maar mensen vergeten dat mijn ouders mij vroeger in Texas naar een strenge nonnenschool hebben gestuurd. Later heb ik als vrijwilliger voor het partijcongres van Ronald Reagan in Texas gewerkt, en ook voor andere Republikeinse bijeenkomsten. En ik overleg nu nog altijd met veel conservatieven.»

– Moet u uw geld niet gebruiken om de herverkiezing van Donald Trump te verijdelen?

FRENCH GATES«Net zoals andere mensen steun ik kandidaten bij de Democraten en de Republikeinen met mijn eigen geld. Dat staat los van het kapitaal dat ik gebruik voor goede doelen.»

© Die Zeit

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234