null Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett
Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

verkrachtingswet

In Spanje betekent zwijgen niet langer ja: ‘Wie seks wil, zal vooraf toestemming moeten hebben’

In Spanje kan een dader binnenkort ook voor verkrachting worden vervolgd als het slachtoffer zich niet heeft verzet. Het Lagerhuis van het parlement in Madrid stemde donderdag in met een wetsvoorstel waardoor uitdrukkelijke instemming nodig is voor seks. Wat betekent dat in de praktijk?

Redactie

De nieuwe wet, die donderdag werd aangenomen, maakt het mogelijk iemand te veroordelen voor verkrachting als er geen sprake is van uitdrukkelijke toestemming. Betekent dit nu dat je binnenkort je vakantieliefde in Spanje expliciet vooraf moet vragen of diegene akkoord is met seks?

Moet ik nu vooraf expliciet toestemming vragen?

Niet per se. Wie seks wil, zal daarvoor vooraf toestemming moeten hebben, maar dat kan zowel in woord als ‘door middel van handelingen die, gezien de omstandigheden, duidelijk de wil van de persoon tot uitdrukking brengen’. De nieuwe wet moet ervoor zorgen dat zwijgen of passiviteit (bijvoorbeeld omdat het slachtoffer in shock raakt) niet meteen instemming betekent.

Slachtoffers hoeven niet langer te bewijzen dat ze geweld hebben ondergaan of dat ze zich hebben verzet. Het gebruik van geweld en het drogeren van slachtoffers zijn wel verzwarende factoren die de daders een hogere straf kunnen bezorgen.

Aanleiding voor de wetswijziging was een groepsverkrachtingszaak in Spanje in 2018, waarbij het gebrek aan verzet een belangrijke rol speelde. In die zaak, La Manada, stonden vijf mannen terecht, omdat zij zich in 2016 vergrepen aan een 18-jarige vrouw bij een appartementencomplex in Pamplona. Het vijftal filmde het gebeuren met hun smartphone en gebruikte deze opnames in de verdediging, om aan te tonen dat de vrouw geen weerstand had geboden en er geen sprake was geweest van geweld. De rechter veroordeelde hen aanvankelijk niet voor verkrachting, maar voor seksueel misbruik, wat leidde tot felle protesten.

Lees ook

Van ‘te mannelijk’ tot ‘hij genoot niet’: ook deze uitspraken in verkrachtingszaken veroorzaakten ophef

Verandert er nog meer?

Met de nieuwe wet wordt ook het concept van ‘incidentele intimidatie’ ingevoerd in het Wetboek van Strafrecht. ‘Uitingen, gedragingen of seksuele of seksistische voorstellen’ die het slachtoffer in een ‘objectief vernederende, vijandige of intimiderende’ situatie brengen, worden daarmee als een lichte overtreding beschouwd. Straffen kunnen onder meer gemeenschapswerk en boetes zijn.

Straatintimidatie - ook als die niet op de openbare weg plaatsvindt, maar in bijvoorbeeld bars, op privéfeesten of bij concerten - wordt daarmee strafbaar. Het plan is goedgekeurd door het Spaanse Lagerhuis. De senaat moet echter nog met de wet instemmen, al is dat naar verwachting slechts een formaliteit.

In welke andere Europese landen is het ja-is-ja-model ook van kracht?

Zo’n dertien andere Europese landen hanteren het ja-is-ja-model, dat uitgaat van instemming in plaats van verzet als basis voor verkrachting. In België is dat al sinds 1989 zo geregeld. Het Verenigd Koninkrijk (Engeland, Wales, Noord-Ierland en Schotland) stapte tussen 2003 en 2009 over. In 2021 deden Denemarken en Slovenië hetzelfde, nu gevolgd door Spanje. Daarnaast wordt het ja-is-ja-model volgens Amnesty International onder meer gehanteerd in Luxemburg (2011), Duitsland (2016), Zweden, IJsland, Malta (2018), Griekenland (2019).

De overstap van dwang naar instemming als maatstaf voor verkrachting volgt in zekere zin het in 2014 in werking getreden Verdrag van Istanbul. Dat verdrag, dat door 46 Europese landen is geratificeerd, verplicht onder meer tot het strafbaar stellen van seksueel geweld zoals verkrachting en ‘het zonder wederzijds goedvinden (consent) plegen van andere seksuele handelingen met een persoon’. Polen en Turkije ratificeerden het verdrag allebei, maar stapten er later weer uit - Polen in 2020, Turkije in 2021.

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234