null Beeld BELGAIMAGE
Beeld BELGAIMAGE

BOEK★★★★☆

‘Komijnsplitsers’ van Marieke Lucas Rijneveld leest als het poëtische verslag van een volwassenwording

Bart Van Der Straeten

Na het oorverdovende succes van zijn romans zouden we het bijna vergeten: de recentste Mooie Jonge God van de Republiek der Letteren, Marieke Lucas Rijneveld, betrad de literaire arena eerst als dichter. Na ‘Kalfsvlies’ en ‘Fantoommerrie’ is er nu ‘Komijnsplitsers’, de titel waar in deze Poëzieweek het hardst naar werd uitgekeken. Een raadselachtige titel alweer, denkt u? Nou, dat blijkt mee te vallen. Het woord ‘komijnsplitser’ staat gewoon in Van Dale en is een synoniem voor ‘gierigaard’, ‘vrek’. Het is een woord dat wonderwel past in Rijnevelds literaire universum: aards, beeldend en concreet, en tegelijk de bedompte sfeer oproepend van een krenterig en koud calvinisme. Het sluit aan bij de wereld die in zijn romans is verbeeld, het krampachtige en armlastige boerenbestaan onder een God die vooral gevreesd moet worden.

Die wereld wordt in ‘Komijnsplitsers’ stilaan verlaten. De bundel leest als het poëtische verslag van een volwassenwording. In acht afdelingen probeert een ik-figuur in het reine te komen met zichzelf en zijn relatie tot de ander. Het opvallendst gebeurt dat in de afdeling ‘Een hoofd vol maakbaarheid’, waarin de ik-figuur kritisch optekent hoe artsen reageren op de wens om van geslacht te veranderen. Daarvoor moeten ze de patiënt ‘ontleden’, ze moeten ‘het zieke van het zuivere scheiden’. Ze constateren en noteren: ‘de hij is bereidwillig om te veranderen, / de zij niet’. Ze stellen vragen: ‘of je uitkijkt naar platheid, / je bovenlijf een polderlandschap’. Scherp schetst Rijneveld het contrast tussen de objectiverende blik van de dokters en de menselijke, al te menselijke hulpvraag van de patiënt: ‘Met veel dingen heb ik vrede gehad, maar niet met / geslachtelijke bepaling’.

Dat is wel een mooie manier om te omschrijven wat de ik-figuur in ‘Komijnsplitsers’ probeert te doen: vrede te hebben, met zichzelf, met de mensen, met de wereld, en om te gaan met de ‘nasmaak van de bittere ontgoocheling die na / je jonge jaren volgt’. Dat lukt het best als je op een bepaald moment aanvaardt wie je bent, ook al heb je ‘valgevaarlijke / gedachten’, en als je aan jezelf durft toe te geven: ‘je weet niet of je nog wilt bestaan’. De omslag lijkt erin te bestaan de ander aan te spreken, en over je gedachten te vertellen ‘omdat je er niet langer alleen mee wil zijn’. Door de bundel heen krijgt die ander stilaan werkelijke proporties. Is het eerst een fantasieobject waarop de ik-figuur haar verlangen naar verbinding projecteert, zoals de gefantaseerde monstertjes in ‘De gruwelraad’ of de vis die ‘geen vis maar een vriend is’, dan wordt het later een gelijke, iemand waarvoor je ‘dapper de rechterzijde / van het bed vrijmaakt’.

Hier en daar zou het best wat beknopter kunnen, maar net de overvloed aan woorden getuigt van Rijnevelds behoefte om te spreken, om te delen. Hij improviseert over de hele breedte van het registerklavier, van Bijbels aandoende aansprekingen tot kinderlijke uitroepen en lyrische, elliptische verzen (‘jij die als een lijsterbes zo rood en veel’), van het hemelse tot het alledaagse (‘een Ikea-meubeltje dat niet door de deur past’).

‘Komijnsplitsers’ schuwt het cliché allerminst. Zelfs al staat ergens dat de ik-figuur jeuk krijgt van André Hazes, de bundel schurkt ettelijke keren nauw aan bij het sentiment van de betere smartlap: ‘lag ik maar / in de goot, was ik maar dood’, of: ‘over hoe te leven / ontbreekt de handleiding’. Maar dan staat er plots ergens ‘wortelrot’, en besef je ineens wat voor een briljant beeld dat is voor een afkomst die sporen nalaat. Voortdurend blijft ‘Komijnsplitsers’ steken en schuren, tussen de snik van de smartlap en de spotlach van het sprookje in, op een pachtgrond van de Grote Poëzie.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234