null Beeld Getty Images for Tmag
Beeld Getty Images for Tmag

BOEK★★★★½

Met ‘Naar het paradijs’ bevestigt Hanya Yanagihara dat ze één van de moedigste, veelzijdigste, het hardst tegen de buitenmuren van de literatuur beukende auteurs van deze eeuw is

Joachim Stoop

In de magistrale grafische roman ‘Hier’ (2015) tekent Richard McGuire dezelfde hoek van één kamer in honderdvoud door de tijd heen. Meermaals dacht ik er tijdens het lezen van ‘Naar het paradijs’ aan terug, want wat de drie uiteenlopende delen van de nieuwe roman van Hanya Yanagihara verbindt, is de locatie: een New Yorks herenhuis. Terwijl de Amerikaanse in haar doorbraakboek, het indrukwekkende ‘Een klein leven’, historische en culturele verwijzingen grotendeels achterwege liet, zijn de levens van haar talrijke personages in deze derde roman extreem onderhevig aan de buitenwereld. Net als ‘Een klein leven’ zul je ook deze turf ofwel de hemel in prijzen, ofwel uit het zolderraam keilen. Niet door de stortvloed aan ellende, maar door het megalomaan opgerekte vertelkader. Tegelijk bevestigt Yanagihara ermee dat ze één van de moedigste, veelzijdigste, het hardst tegen de buitenmuren van de literatuur beukende auteurs van deze eeuw is.

In 1893 herbergt het herenhuis één van de rijkste families in de Verenigde Staten. Al snel voelt de lezer dat er iets niet klopt: de VS kennen een andere ontstaansgeschiedenis en zijn opgedeeld in plaatsen als de Koloniën, de Unie en de Vrije Staten. In New York, dat zich in de Vrije Staten bevindt, zijn homohuwelijken de normaalste zaak van de wereld. Tegen die alternatieve historische achtergrond wordt rijkeluiszoon David Bingham door zijn grootvader uitgehuwelijkt aan de oudere, welgestelde Charles terwijl hijzelf voor een jonge, arme muzikant valt. Een Tolstojaanse liefdesintrige is het gevolg. In het tweede deel treffen we in hetzelfde huis een andere David Bingham, die er honderd jaar later tijdens het aidstijdperk samenwoont met Charles, zijn geliefde. David stamt af van de laatste Hawaïaanse koning, een verleden waarmee hij worstelt.

Het derde en veruit langste ‘boek’ situeert zich in een Amerika dat tussen 2043 en 2094 door klimaatrampen en terugkerende pandemieën afglijdt tot een totalitaire dictatuur. Het huis van de vorige delen bevindt zich nu in ‘Zone acht’ en is bewoond door Charlie, de door ziekte gehavende dochter van David en kleindochter van... Charles, een Hawaïaanse viroloog en regeringsadviseur. Niets blijft de mensen in dit tijdperk bespaard: extreme droogte, voedselschaarste, plunderingen, heropvoedingskampen, door de staat gearrangeerde huwelijken en isolatiecentra voor besmetten. Het straffe is dat Yanagiyara dit boek al had bedacht en onderzocht in 2016, dus lang voor de coviduitbraak.

Wat is nu de rode draad tussen de drie verhalen en verschillende versies van Amerika? Waarom gebruikt de auteur dezelfde namen voor totaal verschillende personages in verschillende tijdperken? In een interview verklaart ze dat ze zichtbaar wilde maken hoe de bestaande VS er anders hadden kunnen uitzien. Hoe in de geschiedenis van landen of mensen de minste afwijkende keuze alles op een totaal ander spoor kan zetten. Juist om de impact van dergelijke scharniermomenten op gewone mensenlevens te accentueren, hanteerde ze telkens dezelfde persoonsnamen.

Het eindresultaat leest als een literaire Rubiks kubus waarbij de mens zelf de enige constante factor vormt in de verschuivende realiteiten. Hoe verschillend ook de omstandigheden waarin de personages leven – opgesloten in een gouden kooi, een verstikkende verhouding tot de eigen wortels of een fascistische controlestaat – ze kennen allemaal dezelfde verlangens en ieder voor zich is op zoek naar vrijheid.

Aan alles voel je dat hét boek van het decennium in Yanagihara’s pen schuilt, maar ‘Naar het paradijs’ is dat nog niet: hoe briljant verteld ook, hier en daar moet je je door het verhaal worstelen. Toch kroont ze zich in dit voortreffelijk vertaalde huzarenstukje opnieuw tot keizerin van de sprankelende details, de perfect geconstrueerde scènes, de psychologische diepgang en de maatschappelijk relevantie.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234