null Beeld Meridiaan Uitgevers
Beeld Meridiaan Uitgevers

BOEK★★½☆☆

Nino Haratischwili haalt met haar voorliefde voor pathos en melodrama het literaire niveau van ‘Het schaarse licht’ naar beneden

Laurent De Maertelaer

Ook in haar nieuwe roman grijpt de Duits-Georgische Nino Haratischwili terug naar de recente geschiedenis van haar geboorteland. ‘Het schaarse licht’ begint waar ‘Het achtste leven (voor Brilka)’ eindigde: in het Georgië van de jaren 90, door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, de perestrojka en de bloedige onafhankelijkheidsstrijd een meer dan turbulente periode.

‘Het schaarse licht’ is een vuistdik familie-epos over vier tienermeisjes in Tbilisi die eind jaren 80 vriendschap sluiten: de rebelse Dina, de intelligente Ira, de romantische Nene en de gevoelige Keto, de ik-verteller van de roman. Keto woont met haar familie in het Hofje, een door Haratischwili sterk geromantiseerde microkosmos, bevolkt door een leger van randpersonages die allemaal een uitgebreide biografische schets krijgen.

Het verhaal komt maar moeizaam op gang. Wanneer Dina met haar vrijgevochten moeder en zus in een souterrain in het Hofje komt wonen, heeft Keto er in één klap twee rolmodellen bij. Keto heeft een knipperlichtrelatie met haar buurjongen Levan, terwijl Dina aanpapt met Keto’s broer Rati én met Tsotne, de broer van Nene en een genadeloze maffiabaas. De mannen, allemaal betrokken in louche zaakjes en rondrijdend in westerse wagens, zwaaien de plak. Georgië is ook na de onafhankelijkheid een patriarchaat, zo blijkt, meteen één van de redenen waarom Keto naar het buitenland vlucht.

Haratischwili verstaat de kunst om de complexe desovjetisering persoonlijk te maken. In enkele gloedvolle scènes schetst ze de wetteloosheid en de verdeeldheid in de nieuwe republiek: de wachtrijen in winkels, de stroompannes, de avondklok, het geweld op straat en de stijgende criminaliteit. Keto’s inwonende grootmoeders, authentieke sovjetrelieken, geven als een klassiek koor commentaar, terwijl haar vader naar sovjetjazz luistert.

Al op de eerste pagina onthult Keto dat Dina zich ‘in het laatste jaar van de loden, zieke en naar adem snakkende eeuw’ heeft opgehangen, een teaser die Haratischwili pas een goede zevenhonderd bladzijden verder uitklaart. Keto is het ‘minst immuun’ voor de ‘orkaan’ Dina, die verslaafd is aan ‘een leven in de fatale nabijheid van de dood’. Keto gaat gebukt onder schuldgevoelens omdat ze Dina’s zelfdoding niet heeft kunnen voorkomen. Als boetedoening verminkt ze zich met een scheermesje.

In 2019, twintig jaar na Dina’s dood, ontmoeten Keto, Nene en Ira elkaar in Brussel ter gelegenheid van een retrospectieve met fotowerk van Dina in Bozar, door Haratischwili anachronistisch Paleis voor Schone Kunsten genoemd en bedacht met een fictieve binnentuin. Dina, die zich in de jaren voor haar overlijden tot een wereldberoemde fotografe heeft ontpopt, legde met haar camera niet alleen de verschrikkingen van de burgeroorlog vast, maar ook de gruwel in Abchazië, waar ze aan het front actief was. De frozen conflicts in Abchazië en Ossetië die hier en daar opduiken in ‘Het schaarse licht’, doen uiteraard aan de oorlog in Oekraïne denken.

Wie de voorgangers van ‘Het schaarse licht’ wist te smaken, zal ook deze kanjer savoureren, want Haratischwili tapt schaamteloos uit hetzelfde vaatje. Maar haar voorliefde voor pathos en melodrama halen het literaire niveau naar beneden. Sommige zinnen zijn zo melig dat ze ongewild op de lachspieren werken. Ook door het vertelperspectief gaat ‘Het schaarse licht’ aan het rammelen. Keto, die niet aanwezig was bij veel gebeurtenissen, verhaalt ze in de voorwaardelijke wijs. De potsierlijke apotheose van die vlieg-op-de-muurtechniek is haar reconstructie van Dina’s ontmaagding. Desondanks is ‘Het schaarse licht’ moeilijk weg te leggen. Haratischwili lezen blijft een ervaring.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234