Content is een externe plusklas in Edegem voor hoogbegaafde kinderen. De lessen vinden plaats binnen de schooluren, maar buiten de schoolmuren. Beeld Thomas Sweertvaegher
Content is een externe plusklas in Edegem voor hoogbegaafde kinderen. De lessen vinden plaats binnen de schooluren, maar buiten de schoolmuren.Beeld Thomas Sweertvaegher

Op de school voor hoogbegaafden: ‘Elke ochtend voor school zei mijn kind: ‘Ik ga weer naar de hel’

Hoogbegaafdheid lijkt een zegen, maar het kan ook een vloek zijn. Omdat de juiste begeleiding zo moeilijk te vinden is, startten twee moeders in Edegem zelf met een school voor hoogbegaafde kinderen. ‘Elke ochtend voor school zei mijn kind: ‘Ik ga weer naar de hel.’’

Eline Bergmans

‘Dat is een struisvogel! Ze kunnen sneller lopen dan 70 kilometer per uur”, roept Marius (10) enthousiast als hij het woord heeft geraden op basis van een hoofdconcept (dier) en drie subconcepten (warm land, zwart met beige, en snel) die Corneel (11) op het spelbord heeft gelegd. De andere kinderen aan tafel knikken goedkeurend.

Sinds september volgen Marius en Corneel een voormiddag per week les bij Content, een externe plusklas in Edegem voor hoogbegaafde kinderen. De lessen vinden plaats binnen de schooluren, maar buiten de schoolmuren. ‘We werken wel in nauw overleg met het reguliere onderwijs. De directeur moet ook toestemming geven om lessen te missen als ze naar ons komen’, zegt Caroline Jacobs (40) uit Hove, die samen met haar vriendin Nathalie Vandoninck (37) uit Aartselaar het initiatief nam voor Content.

Caroline Jacobs is lerares, maar als moeder van twee hoogbegaafde kinderen ook ervaringsdeskundige. ‘Ik ben een jaar lang twee keer per week met mijn kinderen naar Spring-Stof gereden, een Leuvense school voor hoogbegaafden waar ik ook een halfjaar heb gewerkt. Maar de afstand was te groot, en het aanbod dichter bij huis beperkt. Dat heeft me doen beslissen om een eigen school op te richten.’

Voorlopig telt Content twaalf leerlingen. De klassen worden georganiseerd in de lokalen van de Edegemse hockeyclub, met de toepasselijke naam Victory. Toch is hoogbegaafdheid allesbehalve een garantie op succes. ‘Hoogbegaafdheid wordt vaak geassocieerd met heel slim zijn, met uitzonderlijke resultaten op school, met ronkende diploma’s die leiden naar tot de verbeelding sprekende jobs. Maar de werkelijkheid is anders’, zegt Tessa Kieboom, professor aan de Universiteit Hasselt en een autoriteit op het vlak van hoogbegaafdheid.

Verveling

Zelf spreekt ze liever over kinderen met een hoog ontwikkelingspotentieel. ‘Het is een verzamelbegrip voor een aantal persoonskenmerken die maken dat iemand anders denkt en handelt dan de mensen rondom hem. Hoogbegaafden denken niet alleen anders en sneller, ze voelen zich ook anders dan hun leeftijdsgenoten. Dat kan zonder de juiste begeleiding een bron van problemen zijn: verveling, demotivatie, ondermaats presteren en opbouw van frustraties zijn frequent voorkomende moeilijkheden.’

Die eigenschappen komen ook regelmatig terug bij leerlingen van Content. ‘Ik lees heel graag boeken over WO II’, zegt Corneel. ‘Maar geschiedenis op school vind ik vervelend. Dan moeten we bijvoorbeeld leren wanneer die oorlog plaatsvond, maar dat weet ik natuurlijk al. Daar is niets aan.’

‘Ik verveel me vaak in de klas’, zegt Marius. ‘Wiskunde is saai. We moeten van de juf al onze tussenstappen opschrijven. Maar als je de uitkomst al weet, is dat zo nutteloos.’

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Marius was pas anderhalf toen zijn moeder zag dat hij anders was. ‘Hij had zichzelf het alfabet aangeleerd, en toen hij twee jaar was begon hij te rekenen’, zegt Marjolein Verbeeck (48) uit Edegem. ‘Toen had ik al een vermoeden van zijn hoogbegaafdheid. Ook mijn moeder, de grootmoeder van Marius, herkende bepaalde karaktereigenschappen. Hoogbegaafdheid komt vaker voor in onze familie, ook bij mijn oudere broer.’

Intelligentie is een complex gegeven, maar ons IQ wordt in grote mate genetisch bepaald. Om de genetische component voor intelligentie te bepalen, bestudeerden wetenschappers in het verleden al meermaals het IQ van tweelingen. Uit een Oostenrijks onderzoek van begin deze eeuw blijkt dat bij hoogbegaafdheid een erfelijkheidsfactor van 45 procent meespeelt.

De oom van Marius mocht in het vierde middelbaar al naar de universiteit, maar hij ging daar niet op in vanwege het sociaal-emotionele aspect. Hij werd astronoom en bouwde mee aan de Solar Orbiter, een ruimtemissie van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA en de Amerikaanse Ruimtevaartorganisatie NASA, met als doel om een observatiesatelliet in een baan rond de zon te brengen. ‘Mijn broer is erg plichtsgetrouw. Dat heeft hem ver gebracht, maar het kan ook heel anders lopen’, vertelt Marjolein Verbeeck. ‘Omdat Marius zich er zo verveelt, ben ik soms bang dat hij zijn interesse in school zal verliezen. Dat heeft dan weer grote invloed op zijn geluksgevoel. Dat staat voor mij als ouder op nummer één. Hoogbegaafdheid kan een zegen zijn, maar ook een vloek.’

Omdat Marius erg speels is, werd hij op school niet aangemoedigd om een jaar over te slaan. ‘In de kleuterschool ging het goed’, zegt zijn moeder. ‘Maar in het eerste leerjaar begonnen de moeilijkheden. Marius liep er de muren op. Hij kon totaal niet aarden in de klas en de leerkracht had heel weinig voeling met hoogbegaafdheid. Op een bepaald moment wilde hij helemaal niet meer naar school.’

Tijdens corona ging het een tijdje beter toen hij thuisonderwijs kreeg. Maar in het vierde leerjaar − Marius was toen 9 jaar − verloor hij opnieuw alle interesse in school. ‘Elke ochtend voor hij naar school moest vertrekken, zei mijn zoon: ‘Ik ga weer naar de hel.’ Dat was verschrikkelijk. Marius’ meester heeft me vorig schooljaar gevraagd of Marius misschien depressief was.’

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Iedereen topdokter?

In september startte hij op aangeven van zijn kangoeroejuf bij Content in Edegem, waar hij op dinsdagvoormiddag op zijn niveau les krijgt met ontwikkelingsgelijken. Dat stimuleert hem om verder na te denken. Ook als het bij het bordspel wat langer duurt om trefwoorden te vinden, blijven de jongens geconcentreerd verder zoeken. ‘Het is niet zomaar een spelletje Pictionary’, zegt Nathalie Vandoninck. ‘We trainen hen om handvatten te ontwikkelen die ze kunnen gebruiken om leerstof te verwerken. Het is niet omdat je hoogbegaafd bent dat alles uit het niets komt. Je hebt wel tools nodig.’

Tessa Kieboom vergelijkt het met aanleg hebben voor tennis. ‘Tennistalent hebben is één ding. Maar iedereen weet dat er meer nodig is om op Wimbledon te raken. Daarvoor moet je trainen en wedstrijden spelen. Iemand die aanleg heeft voor tennis krijgt daarom een coach. Bij hoogbegaafdheid ligt dat anders: zij worden beschouwd als wonderkinderen bij wie alles vanzelf gaat.’

Gemiddeld zit er in elke klas één kind met een IQ dat de 130 overstijgt, wat beschouwd wordt als de grens voor hoogbegaafdheid. In België zouden zo’n 55.000 kinderen hoogbegaafd zijn. Zowat 10 procent van de Vlaamse leerlingen is met een IQ boven de 120 ‘cognitief sterk functionerend’.

Enkele jaren geleden stelde N-VA voor om alle leerlingen een IQ-test te laten afleggen om de efficiëntie van het gelijke onderwijskansenbeleid (GOK) te onderzoeken, een voorstel dat veel tegenkanting kreeg.

Om te mogen starten bij Content moeten kinderen geen IQ-test afleggen. ‘Wij houden een intakegesprek met de ouders’, zegt Nathalie Vandoninck. ‘Zij kennen hun kind het best en hebben ook oog voor andere kenmerken die typerend zijn voor hoogbegaafdheid, zoals een groot rechtvaardigheidsgevoel, een kritische instelling en perfectionisme. Hoogbegaafdheid is veel meer dan alleen een hoog IQ. Bovendien draagt zo’n cognitieve test een bepaalde foutenmarge in zich. Een aantal hoogbegaafde kinderen laten in zo’n test niet zien wat ze kunnen.’

Moeten alle hoogbegaafde kinderen dan topdokter of kernfysicus worden? ‘Ik ben ervan overtuigd dat ze, mits begeleiding, een goede kans maken om in dat soort jobs terecht te komen’, zegt Tessa Kieboom. ‘Het zijn kinderen die heel duidelijk zien wat de wereld nodig heeft, maar het hoeft helemaal niet. Ik zeg altijd: een hoogbegaafde bloemist is ook prima. De boeketjes die zo iemand zal maken, zullen prachtig zijn.’

Lang niet alle hoogbegaafde kinderen halen goede resultaten op school, tot grote frustratie van ouders, leraren en deze kinderen zelf. ‘Onderpresteren kan uiteindelijk tot een heel laag zelfbeeld leiden’, zegt Tessa Kieboom. ‘Zelf gebruik ik die term daarom niet meer, omdat het mensen nog meer in die richting duwt. Het belangrijkste is dat ze iets kunnen doen wat hen gelukkig maakt.’

De jongsten in het schooltje Content verzinnen oplossingen voor allerlei problemen.  Beeld Thomas Sweertvaegher
De jongsten in het schooltje Content verzinnen oplossingen voor allerlei problemen.Beeld Thomas Sweertvaegher

Dat is niet evident. Yannick V., de Antwerpenaar die vorige maand om het leven kwam bij een vuurgevecht met de politie toen die zijn huis waren binnengevallen omdat hij verdacht werd van gewapend verzet tegen de overheid, zat in 2001 in een programma voor hoogbegaafden bij Tessa Kieboom. Later werd hij een prepper die zich voorbereidde op het einde van de beschaving.

‘Het komt vaker voor dat hoogbegaafden verstrikt raken in hun eigen gedachten’, zegt Tessa Kieboom. ‘Al op jonge leeftijd zien hoogbegaafde kinderen hoe er dingen fout zitten. Ze zien corruptie in de wereld, groepen die worden achtergesteld en politieke spelletjes. Die zaken zien wij als volwassenen ook, maar we hebben geleerd om ermee om te gaan. Kinderen kunnen daar helemaal op vastlopen.’

‘Zo heb ik onlangs een achttienjarige voor mij gehad die de wereld kon fileren, die dingen zei waar ik pas op mijn vijftigste was achter ­gekomen. Het blijven verder denken is een kenmerkende eigenschap voor hoogbegaafden. Soms gaat het zo ver dat ze het hele systeem willen herdenken. In hun hoofd zien ze het heel helder, maar het kan heel donker worden, en uitmonden in doemdenken zoals blijkbaar bij Yannick V. is gebeurd.’

Luxeprobleem

‘Veel mensen vinden hoogbegaafdheid een luxeprobleem’, zegt Caroline Jacobs. ‘Als je zo’n supertalent in huis hebt, hoor je niet te klagen. Uiteraard ben ik trots op mijn zoon, maar zijn hoogbegaafdheid baart me ook zorgen. Ik merk hoe zijn intelligentie zijn geluk in de weg kan staan, omdat hij zich anders voelt. Daardoor wilden wij hem liever niet laten versnellen op school. Maar in het tweede leerjaar werden we eens op het matje geroepen, omdat hij zijn wiskundetoets had opgelost in Romeinse cijfers. Uiteindelijk is hij een jaar gesprongen, maar dat is sociaal-emotioneel zeker niet evident.’

Terwijl de oudste kinderen bij Content een bordspel spelen, zijn de jongste kinderen in de weer met wasknijpers. Ze moeten noten uit een wasmand vissen die langs de bovenkant is afgespannen met een touw. De wasknijpers zijn veel te kort om de noten naar boven te halen, maar Leonie (6) heeft al een oplossing. Nog voor de leraressen de opdracht hebben uitgelegd, heeft ze een doosje houten spatels gehaald om de wasknijpers langer te maken.

Haar leeftijdsgenootjes kijken bewonderend toe als ze ook nog een antisliplaag aanbrengt met tape en de nootjes vervolgens een voor een uit de mand vist. ‘Leonie heeft heel veel uitdaging nodig’, vertelt haar moeder Bente Caluwaerts (43) uit Londerzeel. ‘Toen ze 4 was, stelde de school voor om haar in de derde kleuterklas te laten starten. Als ouders hebben we daarover erg getwijfeld. Uiteindelijk sprong Leonie alsnog na één maand in de tweede kleuterklas naar de derde kleuterklas, omwille van de vele frustraties die ze thuis uitte.’

‘Het is niet omdat je hoogbegaafd bent dat alles vanzelf komt. Je hebt wel tools nodig.’ Beeld Thomas Sweertvaegher
‘Het is niet omdat je hoogbegaafd bent dat alles vanzelf komt. Je hebt wel tools nodig.’Beeld Thomas Sweertvaegher

Het meisje volgde al een verrijkingstraject bij Exentra, het expertisecentrum onder de vleugels van Tessa Kieboom. Vandaag zit ze in het eerste leerjaar. Dinsdagochtend komt ze naar Content en op vrijdag gaat ze naar de plusklas die haar school zelf heeft ingericht. ‘Ook buiten school heeft Leonie een druk programma’, vertelt haar mama. ‘Ze speelt hockey en piano, volgt tekenles en woord-drama. Dat geeft haar rust. Maar als ouders willen we haar ook voldoende stimuleren zodat ze leert dat niet alles in het leven vanzelf gaat.’

Voor de ouders van Leonie zijn al die hobby’s en de wekelijkse rit naar Content een heel gepuzzel. Er hangt ook een prijskaartje aan de school voor hoogbegaafden: per trimester betalen de ouders 750 euro. ‘Dat bedrag moeten we volledig zelf bekostigen’, zegt de mama van Leonie, die als logopediste werkt.

‘Als alleenstaande mama is dat niet evident’, zegt ook de moeder van Marius. ‘In de klas van mijn zoon zitten ook kinderen met autisme, ADHD of nog een ander etiket. Fijn dat er goed voor hen gezorgd wordt. Maar ik stel wel vast dat er minder aandacht is voor de kinderen aan de andere kant van de curve. Zij worden vaak vergeten of beschouwd als een luxeprobleem.’

Dat de overheid geen systematisch beleid voert voor cognitief getalenteerde kinderen, is een kritiek die al jaren meegaat. Onder onderwijsminister Ben Weyts (N-VA) is er wel een en ander veranderd. Hoogbegaafde leerlingen mogen sinds dit schooljaar ook versnellen op de middelbare school. De klassenraden krijgen een ruimere bevoegdheid. Ze kunnen in het jaar zelf beslissen wanneer een cognitief sterke leerling klaar is om over te gaan. Ook meerdere jaren in een keer overslaan, is mogelijk.

Nonnetjes

‘Daardoor kun je architect worden van de schoolcarrière van je kind’, zegt Tessa Kieboom. ‘Uiteraard ben ik blij met die inspanningen, maar het is ook een grote uitdaging. We zien steeds vaker dat ervaringsdeskundigen zich als expert opwerpen. Dat is, hoe goedbedoeld ook, niet altijd een goede zaak. Ook op school kan eender wie nu het advies geven om te springen. We mogen niet vergeten hoe ingrijpend het kan zijn voor een kind om een jaar over te slaan. Daar moet goed over nagedacht worden, maar helaas is er op de scholen zelf weinig kennis over hoogbegaafdheid. In de lerarenopleiding is er amper aandacht voor.’

Vandaag wordt er volgens professor Kieboom misschien zelfs te vaak gesprongen. “Vroeger waren het de nonnetjes die beslisten of een kind vervroegd naar de basisschool mocht. Daarna is er heel lang een periode geweest waarin men vond dat alle leerlingen gelijk behandeld moesten worden. Niemand mocht boven het maaiveld uitsteken. Vandaag is de slinger helemaal de andere kant opgegaan als het over versnellen gaat.”

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Er zijn vandaag een aantal scholen met projecten voor hoogbegaafde leerlingen of kangoeroeklassen (k-klassen) waar hoogbegaafde leerlingen 2 tot 4 uur per week extra uitdagende leerstof aangeboden krijgen. Ouders moeten dat zelf uitzoeken, want er bestaat geen lijst van die scholen. In grote scholen of schoolgemeenschappen is er vaak iets meer mogelijk dan in kleinere dorpsschooltjes. Veel hangt ook af van de interesse van de schooldirecteur.

‘Scholen weten vandaag wel dat ze iets moeten doen met hoogbegaafde kinderen’, zegt Tessa Kieboom. ‘Maar wat precies, is minder duidelijk.’

Het bekendste voorbeeld van een versnelde schoolcarrière is Laurent Simons uit Oostende, die onlangs als 12-jarige met grootste onderscheiding zijn masterdiploma in de fysica behaalde. Over de hoogbegaafde jongen werd ook een documentaire gemaakt, ‘Laurent, het wonderkind’, die momenteel op Streamz te zien is.

Kan hij een rolmodel zijn voor hoogbegaafde kinderen? Tessa Kieboom heeft haar bedenkingen. ‘Kinderen die op zo’n jonge leeftijd naar de universiteit gaan, kunnen op sociaal-emotioneel vlak erg geïsoleerd raken. Ik ken de jongen niet persoonlijk, maar dat baart mij grote zorgen’, zegt Kieboom. ‘Ik heb ook veel moeite om te geloven dat dit een goede zaak is voor andere hoogbegaafde kinderen, die op die manier weer worden weggezet als wonderkinderen. Dat zijn ze niet.’

(DM)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234