null Beeld Keke Keukelaar
Beeld Keke Keukelaar

BOEK★★★★☆

Peter Middendorp heeft zich in ‘Neven’ beperkt tot wat ertoe doet, en dat levert een heerlijk compacte roman op

Job Kramer

‘Neven’ is een woord dat je om kunt draaien. Dat kun je ook doen met Robert en Arie, de twee hoofdpersonen uit de nieuwe roman van Peter Middendorp. Ze delen dezelfde genen: hun vaders waren broers, hun moeders waren zusters. Toch zijn het juist de vele overeenkomsten die de verschillen tussen de neven benadrukken. Arie is altijd net iets slanker, knapper en slimmer geweest dan Robert. Toch waren ze beste vrienden, al vanaf hun vroegste jeugd. Wanneer Roberts vader hem het huis uitjoeg, kon Robert altijd bij Arie terecht. Samen verruilden ze het platteland voor de stad, ze begonnen tegelijk aan hun studie, en wanneer Arie af en toe wat wiet verhandelde, schoof hij vanzelfsprekend Robert geregeld een klusje en wat geld toe. Altijd nam Arie Robert op sleeptouw – totdat Arie met zijn hoofd op een stoeprand knalde en van de ene op de andere dag in een zwijgende gehandicapte veranderde. De volwassenheid kwam plotseling, en nu gaan de neven, ‘twee mannen tussen jong en oud’, samen naar Schiermonnikoog. Even uitwaaien, Arie in de rolstoel, Robert erachter.

Na veertig bladzijden is bijna het hele verhaal al uit de doeken gedaan. Terwijl ze samen op de veerboot zitten – Robert drinkt een pintje, Arie 7Up met een rietje – blikt Robert terug op wat er de afgelopen jaren gebeurd is. Steeds meer rijst de vraag hoe het leven deze twee bloedbroeders zo uit elkaar heeft kunnen drijven. Was de verwijdering eigenlijk al niet veel eerder daar, maar was niemand in staat die te zien? Is er een schuldige aan te wijzen, en zo ja, wie is dat dan? Is het Arie, die zijn hele leven dacht dat de wereld om hem draaide? Of is het Robert, de bange ik-figuur die eeuwig op de tweede plaats belandde? Gelukkig probeert Middendorp geen definitief oordeel te vellen. In twintig hoofdstukken weegt hij zorgvuldig de loop der gebeurtenissen, zonder dat de weegschaal doorslaat naar één kant. Het brengt Middendorps vorige roman, ‘Jij bent van mij’, in herinnering: die had met Tille ook zo’n passieve hoofdpersoon bij wie je je voortdurend afvroeg wat je met hem aanmoest. En dan was Tille nog een moordenaar – maar hoe moeten we Robert noemen?

Het grootste ongemak vormt de vegetatieve Arie, wiens rijke leven gereduceerd is tot spasmen en keelgeluiden, ‘een blessuretijd waarin niet meer zal kunnen worden gescoord’. Niemand weet hoeveel hij meekrijgt van de wereld om hem heen. Zijn vrouw, Nadia, is er nog lang van overtuigd geweest dat zijn hersenen functioneerden, omdat hij na haar vraag hoe laat het was richting de klok keek. Het verplegende personeel ziet weinig hoop op verbetering. En toch is de stille toehoorder van Roberts monoloog de ideale Sprechhund, omdat de afschuwelijke mogelijkheid dat Aries bewustzijn onaangetast is nooit uitgesloten kan worden. Om met Robert te spreken: ‘Misschien zit er in de diepte van het gehandicapte vlees nog wel een mens verstopt.’ Het is een besef dat, naarmate ‘Neven’ vordert, steeds meer existentiële walging oproept.

Tot slot: dat Peter Middendorp tevens columnist is, blijkt uit de efficiënte verteltrant van ‘Neven’. 176 bladzijden telt het boek, en net als in een goede column staat er niet meer in dan erin moet staan. Middendorp heeft zich beperkt tot wat ertoe doet, en heeft wat niet noodzakelijk is eenvoudigweg niet opgeschreven – in de literaire praktijk helaas niet zo vanzelfsprekend als het klinkt. Het is fijn om weer eens een verhaal van kop tot staart te kunnen lezen, zonder plotmatige zijpaadjes of thematische omzwervingen. Wanneer komt de compacte roman weer in de mode?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234