null Beeld AP
Beeld AP

de dapperste journalist aller tijdenCNN-reporter Clarissa Ward

‘Toen die strijder de veiligheidspin van zijn kalasjnikov haalde, werd het link’

De Republikeinen noemen haar ‘de cheerleader van de taliban’, maar Clarissa Ward (41) is vooral de ster van de Amerikaanse nieuwszender CNN. Haar oorlogsverslaggeving in Syrië en vooral de straatinterviews deze zomer vanuit het door de taliban onder de voet gelopen Kaboel gingen de wereld rond. ‘Het is niet mijn job om te vertellen wat je graag hoort.’

Bob Van Huêt

In een zwart gewaad bracht Clarissa Ward als één van de laatste westerse journalisten in Kaboel live verslag uit van de ontreddering na het overhaaste vertrek van het Amerikaanse leger. Ze leek erg aangeslagen. ‘We worden aangeklampt door mensen die willen vluchten, maar voor een gewone burger is het simpelweg onmogelijk geworden om hier weg te komen. Je mag dan nog de juiste documenten hebben, het is te gevaarlijk. Het is een mirakel dat hier niet meer gewonden vallen.’

Een dag later vond er een door Islamitische Staat opgeëiste zelfmoordaanslag plaats op Hamid Karzai International Airport, waarbij 182 doden en honderden gewonden vielen. Op sociale media werd Ward geprezen als ‘de dapperste journalist aller tijden’. Anderen smeekten haar zo snel mogelijk uit Kaboel te vertrekken, voor haar eigen veiligheid. ‘Elke dag evalueerden we of we nog konden blijven,’ zegt ze, thuis in Londen voor haar laptopscherm.

CLARISSA WARD «Daarnaast was het belangrijk om onze Afghaanse collega’s het land uit te krijgen, zolang dat nog mogelijk was. Na drie weken reportages waren we uitgeput en besloten we een pauze in te lassen. Uiteindelijk zijn we samen met de laatste Afghanen geëvacueerd. Met heel veel mensen tegelijk in één van die grote Amerikaanse transportvliegtuigen. We moesten net als iedereen duwen, trekken en dringen om het vliegveld op te raken. Vijftien uur lang stonden we in een verzengende hitte. Rondom ons doolden moeders met huilende kinderen, sommigen raakten uitgedroogd. Het was een afgrijselijke dag.»

– Vlak daarvoor draaide u één van de televisiemomenten van het jaar toen u een talibanstrijder vroeg waarom hij mensen die weg probeerden te komen met een zweep sloeg. En dat een ongesluierde vrouw het bestond hem aan te spreken, maakte hem woedend. Wat dacht u toen?

WARD «Dat ik de vraag toch moest stellen. Ik lette wel goed op hoever ik met hem kon gaan zonder dat het tot ongelukken zou leiden, want die man was erg opgefokt. Hij wilde duidelijk niet met ons praten. Er volgde een tirade tegen Amerika, en hoe alles de schuld was van de VS. Tot dat moment kon ik mijn werk doen, maar toen haalde hij de veiligheidspin van zijn kalasjnikov. Hij begon heen en weer te rennen in de menigte. Het werd echt crazy toen er nog twee talibanstrijders bij kwamen, die mijn Afghaanse producer begonnen uit te schelden. We zijn vervolgens weggegaan. Maar aanvankelijk was mijn inschatting: riskant, maar te doen.»

– Helpt het in zo’n extreme situatie dat u een vrouw bent?

WARD «Er is weleens gegrapt dat de taliban mij als van een derde soort gender beschouwt, omdat ik bepaalde vrijheden krijg die een man in Afghanistan ook heeft. Het is geen nadeel dat ze mij eerder als een curiositeit bejegenen dan als een directe bedreiging. Zo kom ik soms waar je anders niet binnen raakt, en kan ik hardere vragen stellen. Mannelijke westerse journalisten zijn in de ogen van de taliban vaak spionnen, huurlingen of soldaten.

»Veel regelwerk laat ik over aan mijn Afghaanse producer Naj. Ik kom in beeld op het gepaste moment. En ik zal me altijd aanpassen aan de culturele zeden van een land. In het ideale geval ben ik een waarnemer, meer niet. Dus wil ik geen gedoe over het wel of niet dragen van een hoofddoek. Die draag ik als het nodig is. En je mag mijn geprivilegieerde positie als westerse vrouw nooit vergelijken met de dagelijkse ervaringen van Afghaanse vrouwen.»

– Hoe leg je zo’n verre oorlog op televisie uit aan Amerikaanse kijkers?

WARD «Dat is moeilijk. Maar vergeet niet dat daar 2.465 Amerikanen zijn gesneuveld. Veel meer soldaten zijn zwaar verminkt teruggekomen met verschrikkelijke posttraumatische stressstoornissen. Er zijn biljoenen dollars aan die oorlog gespendeerd. Zelfs als die voor de meeste Amerikanen iets abstracts bleef, omdat het zo ver weg gebeurde, kwam het voor menigeen ook heel dichtbij. Omdat zovelen een groot offer hebben gebracht, wordt er in het algemeen met respect over Afghanistan gesproken. En vergeet niet dat er ook meer dan 100.000 Afghanen zijn omgekomen.»

– U was getuige van veel oorlogsleed. U bent ook een tijdje uit de running geweest om alles te verwerken. Hoe behoudt u het vertrouwen in de mensheid, en met name in mannen, als die steeds weer in staat zijn tot de afgrijselijkste wreedheden?

WARD «Het is een deel van mijn werk om het slechtste van de mensheid te laten zien. Maar tegelijk ook het beste. Ik zie inderdaad mannen die oorlogen beginnen en wreedheden begaan, maar ik zie mannen ook heroïsche en genereuze daden verrichten. Soms raak je door dit werk gedeprimeerd, soms geïnspireerd. Het is belangrijk dat ook vrouwen oorlogsverslaggever zijn, en dat moeders dit werk doen. Sinds ik zelf twee kinderen heb, is dat gevoel sterker geworden. Hoe we over oorlog praten, blijft geworteld in mannentaal. Het zijn meestal mannen die vechten en die daarna verslag uitbrengen. Als we meer vrouwenstemmen zouden horen, zou je een genuanceerder beeld krijgen van wat oorlog echt is.»

– Toch was uw verslaggeving niet onomstreden in de VS. De Republikeinse senator Ted Cruz noemde u ‘de cheerleader van de taliban’. U kreeg ook kritiek omdat u uitgelaten talibanstrijders had geïnterviewd met op de achtergrond de geëvacueerde Amerikaanse ambassade.

WARD «Interessant was dat ik de meeste tegenwerking kreeg uit de entourage van president Biden. Dezelfde mensen die achter het besluit stonden de oorlog te beëindigen, verweten mij dat mijn verslaggeving ter plaatse te negatief was. Het is voor sommigen moeilijk te bevatten dat twee dingen tegelijk waar kunnen zijn. Het kan waar zijn dat het de juiste beslissing was om de oorlog te beëindigen, maar het kan ook kloppen dat de aftocht chaotisch was. Hartverscheurend zelfs, en dat dat veel mensen wanhopig maakte. Dat doet niets af aan de geweldige prestatie dat er in die laatste dagen toch nog 120.000 mensen het land uit zijn geholpen. Maar veel Afghanen voelen zich in de steek gelaten. Het is mijn taak de mensen ter plaatse een stem te geven. Ik vertel wat ik zie, wat er verandert en hoe de achtergebleven Afghanen zich voelen. Als ze zich in bepaalde kringen niet willen bezighouden met die aspecten van de aftocht, dan spijt me dat. Maar het is niet mijn job om te vertellen wat je graag wilt horen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234