null Beeld De Correspondent
Beeld De Correspondent

BOEK★★★½☆

Vanuit zijn eigen gezichtspunt werpt Arjen Van Veelen een erudiete en verwonderde blik op één van de woeligste periodes uit de wereldgeschiedenis: die waarin we nu leven

Jasper Van Loy

‘Navigare necesse est’ luidt de officieuze wapenspreuk van de stad Rotterdam. Vrij vertaald: schip moet varen. Voor schrijver en Rotterdammer Arjen van Veelen vatten die drie woorden de mentaliteit samen die in zijn stad en in vele andere de overhand neemt. Efficiëntie is het modewoord, alles moet lean en just in time, voorraden zijn ouderwets. De haven, de handel en de drang naar vooruitgang winnen het van het welzijn. Prestigieuze bouwprojecten moeten gegoede mensen aantrekken, maar drijven oorspronkelijke Rotterdammers uit hun bescheiden huizen. ‘De overheid bestreed hier niet langer de armoede, maar de armen zelf,’ laat Van Veelen zijn stadsgenoot Ahmed zeggen.

Verder praat hij met Filipijnse matrozen, volgt hij processen van relschoppers en luistert hij naar radeloze moeders die alles kwijtraakten toen de overheid hen onterecht verdacht van fraude met toeslagen voor de kinderopvang. Hun verhalen wisselt Van Veelen af met statistieken en inzichten die hij al lezende heeft opgedaan, verpakt in krachtige oneliners: ‘Terwijl de aanrijtijden van ambulances verslechterden, waren de bezorgtijden van een zak chips alleen maar korter geworden.’

In de eeuwige strijd om zijn gezin even foutloos te laten draaien als een logistiek bedrijf, wat hem niet lukt zonder de onzichtbare hulp van schoonmakers en maaltijdkoeriers, verliest Van Veelen ook zichzelf. Ontspanning vindt hij in harde handenarbeid, op een metershoog platform in de haven. ‘Er waren altijd nog mensen,’ schrijft hij. ‘En als je mens kon blijven op deze vlakte, dan overal.’

Voor wie zijn blik op de geschiedenis graag breder en wat behoedzamer wil, is er ‘De melkboer en de geschiedenis’ van John Vandaele. De journalist wisselt bijna vijfhonderd bladzijden lang af tussen zijn eigen levensverhaal als West-Vlaamse boerenzoon en een politiek-maatschappelijke samenvatting van de laatste twee eeuwen. Daarin beperkt hij zich niet tot het Westen: als kenner van Congo en Oost-Azië verbindt Vandaele niet alleen de Tweede Wereldoorlog met de aanslagen van 11 september, maar ook de economische omwentelingen in India met de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie en wat die betekende voor de farmaceutische industrie in Zuid-Afrika. Vandaele maakt in zijn reisverslagen en rijke, soms wat droge analyses geen geheim van zijn progressieve gedachtegoed, maar laat ruimte voor nuance. Zo laat hij niet na te benoemen dat de globalisering ook tot kansen heeft geleid voor wat men ooit ontwikkelingslanden noemde.

Net als Van Veelen zoekt Vandaele banden tussen het grote verhaal en zijn persoonlijke geschiedenis: de auto’s in zijn geboortedorp rijden op ‘aardolie die westerse bedrijven voor een prikje oppompten in het Midden-Oosten’. In het eerste deel van ‘De melkboer’ heeft hij het daarom moeilijk om alles wat hij wil vertellen aan elkaar te hangen. Pas later, als het Gent waar hij woont meer kleur begint te krijgen, klikt alles in elkaar en zorgt het eigen verhaal voor de nodige verluchting. De passage over de bewust werkloze straatzanger Edward is een perfect geplaatste ode aan de zachte anarchie. Zo is ‘De melkboer en de geschiedenis’ een leerrijk en genietbaar boek geworden dat ‘Rotterdam’ met een breder perspectief kan stutten. Vanuit hun eigen gezichtspunt werpen Van Veelen en Vandaele een erudiete en verwonderde blik op één van de woeligste periodes uit de wereldgeschiedenis: die waarin we nu leven.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234