null Beeld Leonhard Hilzensauer
Beeld Leonhard Hilzensauer

BOEK★★★★★

Voor lezers die zich op de stroom van ‘Solenoïde’ laten meevoeren, wordt dit een onvergetelijke leeservaring

Jens Meijen

Zeldzaam zijn de boeken die je anders naar de wereld doen kijken. Maar ‘Solenoïde’, het bijna duizend pagina’s tellende magnum opus van de Roemeense schrijver Mircea Cartarescu, dat nu voor het eerst in het Nederlands is vertaald, is zo’n boek. Een langgerekte koortsdroom die volgens de auteur ook zo geschreven is: in één woordenstroom, zonder vooraf bedacht plan. Een boek dat nooit meer dicht te klappen is, een doos van Pandora waaruit nog jarenlang zinnen zullen ontsnappen, beelden zullen opwellen en scènes zullen opspelen.

De roman, die in 2015 in het Roemeens verscheen, wordt gepresenteerd als het dagboek van een uitgebluste leerkracht met een mislukte schrijfcarrière. De auteur toont zich ironisch bewust van zijn eigen imago: het boek opent met de naamloze protagonist die zijn eigen navel onderzoekt. Die protagonist is een alternatieve versie van de auteur zelf. Na een vernederend poëzieoptreden bergt hij zijn literaire ambities op. Zijn schrijfdromen worden door de kritische toeschouwers uit zijn lijf geplukt ‘zoals kinderen de poten van een vlieg uittrekken’. De tegenstelling met de succesvolle Cartarescu is groot. Hij wordt doorgaans gezien als één van de grootste Roemeense schrijvers aller tijden, zo niet de allergrootste. Zijn brede oeuvre overspant bijna een halve eeuw en talloze boeken, essays en dichtbundels, en in zijn thuisland won hij zowat elke prijs die er te winnen valt. Ook internationaal kende hij al flink wat succes, met sterke vertalingen (ook naar het Nederlands) die hem niet onterechte vergelijkingen opleverden met de monstres sacrés James Joyce en Marcel Proust.

Naast een antiautobiografie is ‘Solenoïde’ een psychologisch portret van een getroebleerd man, iemand die ’s nachts zogenaamde ‘bezoekers’ als levensechte figuren in zijn kamer ziet verschijnen, terwijl hij als verlamd op bed ligt. Het is ook een hallucinatoire, danteske dodentocht langs Cartarescu’s eigen artistieke inspiraties, een roman vol andere dimensies, lovecraftiaans mysterie, bizarre sektes en absurde universa. Op het eerste gezicht lijkt het Boekarest van de jaren 80 een saaie, bouwvallige stad, maar de mensen en gebouwen, die de protagonist afdoet als doods, huisvesten tal van verborgen (en vaak surreële) rariteiten. Op een bepaald moment belandt het hoofdpersonage in een wereld bevolkt door mijten, waarin hij een soort Messiasfiguur wordt. Maar de verborgen werelden van Boekarest openbaren zich vooral aan de mensen die op één of andere manier ‘anders’ zijn: kinderen, Roma, de schoolconciërge, leden van een sekte die protesteert tegen de dood, en de verteller zelf, die zichzelf als een mislukkeling en outsider ziet. De boodschap is helder: kunst als medicijn tegen eenzaamheid, als schuiloord voor verschoppelingen.

Een solenoïde is een spiraalvormige elektromagneet. In zijn gelijknamige roman toont Cartarescu dat het menselijke brein zelf zo’n magneet is. Dat het voortdurend associaties aantrekt en afstoot, gedachten boetseert uit het materiaal dat de buitenwereld aanlevert, herinneringen oproept en weer laat vervagen. Niet elke lezer zal de meanderende stijl kunnen behappen die dat oplevert. Zinnen zijn soms zozeer versierd dat je hele stukken moet herlezen, maar de meesterlijke vertaling van Jan-Willem Bos houdt het boek ook op die momenten recht.

Wie zich weleens ergert aan de bescheidenheid en de ambitieloosheid van de hedendaagse literatuur, zal z’n literaire waakvlam bij de lectuur van ‘Solenoïde’ weer tot een knetterend vuur voelen oplaaien. Elke nieuwe gedachte haakt in op de vorige, alsof je met elke pagina dieper in een droom verzinkt. Voor lezers die zich op die stroom laten meevoeren, is dit een onvergetelijk boek. Een monumentaal, megalomaan werk dat zelf uit een andere wereld lijkt te komen.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234