null Beeld Querido
Beeld Querido

BOEK★★★★☆

‘Zelfportret’ is een fascinerende, moedige en doodeerlijke memoir waarmee Jesse Ball nog maar eens de grenzen van een genre oprekt

Joachim Stoop

Als er een prijs bestond voor de onvergelijkelijkste schrijver, kaapte Jesse Ball hem wellicht weg. Of je hem nu kafkaiaans, absurdistisch, experimenteel noemt dan wel onderbrengt in het new weird-hokje: helemaal juist is het nooit. Zijn romans bespelen uiteenlopende thema’s en vertellen telkens weer heel andere verhalen, maar ze zijn zonder uitzondering bezwerend en bevreemdend. In het magistrale, nog niet vertaalde ‘A Cure for Suicide’ wordt het geheugen van suïcidale mensen gewist, zodat ze hun levens van nul af aan kunnen beginnen. In de postmoderne thriller ‘Sinds het zwijgen begon’ onderzoekt een journalist genaamd Jesse Ball mysterieuze verdwijningen in een Japans dorp. De dystopische parabel ‘Het duikersspel’ schetst een samenleving die zo radicaal gesegregeerd is dat de rijke klasse ongestraft minderwaardige burgers mag vermoorden.

In het pas verschenen ‘Zelfportret’ toont de 39-jarige Amerikaan zich nog maar eens een heel andere schrijver. In navolging van Edouard Levé (‘Autoportrait’) en de cultklassieker ‘Ik herinner me’ van Joe Brainard, die eerder dit jaar in het Nederlands verscheen, brengt Ball een versplinterde autobiografie van 120 bladzijden. Het boek heeft geen hoofdstukken, alinea’s of witregels en zet de klassieke memoir op zijn kop. Niet alleen kindertijd, huwelijk, werk, ouderschap, afscheid en andere traditionele mijlpalen bepalen een mensenleven. Ook allerlei feitjes, bevindingen, bedenkingen en waarnemingen maken het tot wat het is. Zonder nadruk of ordening geeft Ball alles hetzelfde gewicht. Een korte anekdote over hoe kleine Jesse bijna in een moeras wegzonk, wordt gevolgd door: ‘Bij het koken gebruik ik graag kruiden.’ Belangwekkende gebeurtenissen schetsen de contouren, maar juist de overvloed aan details geeft kleur aan zijn karakter: hij staat als enige niet recht bij een volkslied, hangt graag uit een hoog raam, verheugt zich op het vervagen van zijn tatoeages, vindt muziekinstrumenten de mooiste dingen die de mens ooit heeft gemaakt.

Uit honderden van die niemendalletjes rijst uiteindelijk, langzaam en fragmentarisch, Balls persoonlijkheid op: een paria die onverschrokken én bedeesd is, destructief én creatief, een fantasierijke zonderling die bewonderend naar het allerkleinste kan kijken terwijl hij gruwt van de wereld. Een vat vol tegenstrijdigheden dus, helemaal in lijn met de cursus die hij doceert aan de School of the Art Institute of Chicago. Die heet ‘Lying, Ambiguity, Dreaming, and Walking’. Ball spoort zijn studenten aan zichzelf voortdurend tegen te spreken. Zo zien ze de wereld elke keer weer als nieuw.

‘Zelfportret’ is in één dag geschreven, heeft Ball beweerd in een interview. Het goede, het slechte, het banale en het belangrijke van die ene dag is in dit boek terechtgekomen. Had hij dit ‘Zelfportret’ op een ander moment neergepend, dan had het er helemaal anders uitgezien. De landkaart van de geest hertekent zich immers voortdurend en toont elke dag weer andere gebieden. De grootste en spannendste verdienste van dit ‘Zelfportret’ is dat Ball je laat inzien dat je elke dag een compleet andere autobiografie zou kunnen schrijven, die even waar is als alle andere.

Het zwakste punt? Truman Capote verweet snelschrijver Jack Kerouac ooit: ‘That’s not writing, that’s typing.’ Wie Balls gedenkschrift leest, heeft soms precies dat gevoel. Door het rappe schrijfwerk en de nevenschikking van alle details ligt verveling al eens op de loer. Toch is ‘Zelfportret’ een fascinerende, moedige en doodeerlijke memoir waarmee Ball nog maar eens de grenzen van een genre oprekt. Om het met één van zijn gedachtekronkels te zeggen: ‘De beste uitspraak over boeken is gewoon de aansporing: ga dit lezen’. Inderdaad.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234