Tommy Wieringa - Dit is mijn moeder

, door ()

8
Dit is mijn moeder

Auteurs beginnen in de regel pas aan zo’n project als hun moeder al even in het graf ligt, zodat zij zich niet meer kan opwinden over het al dan niet flatterende beeld dat de schrijvende zoon van haar schetst – zoals Arnon Grunberg met ‘Moedervlekken’, Adriaan van Dis met ‘Ik kom terug’ en nu ook Tommy Wieringa met ‘Dit is mijn moeder’. De moeders in die postume odes bleken zelden van het bedeesde, teruggetrokken soort: ze rolden als een pletwals door het leven van hun zonen, die van de weeromstuit zélf een gezonde hang naar aandacht ontwikkelden.

Lia Wiersema, het hoofdpersonage van ‘Dit is mijn moeder’, past perfect in dat rijtje van charismatische, onontkoombare moeders: ‘Mijn moeder was een volmaakt kind van de generatie ’68 – egocentrisch en zonder talent voor gehoorzaamheid. Ze schiep met harde hand ruimte om zich heen, autonome ruimte die ze rücksichtslos verdedigde, zo nodig ten koste van de ruimte van een ander.’ Elders noemt Wieringa zijn moeder een ‘Pippi Langkous with a vengeance’: een vrouw wier grootste kwaliteiten – haar vrijgevochtenheid, excentriciteit en eigenzinnigheid – ook haar neergang zouden inluiden, of toch minstens bespoedigen.

Wieringa verloor zijn moeder eind 2015. In de Nederlandse miniserie ‘Mijn moeder en ik’ sprak hij een klein jaar eerder over zijn terminaal zieke moeder. In zijn ogen was toen al de radeloze woede te lezen over haar nakende einde, dat ze zelf had versneld: haar kanker had ongehinderd kunnen woekeren omdat ze voor de behandeling te lang had vertrouwd op ‘charlatans die ozontherapie, hyperthermie, (…) goudpleisters en engelentherapie aanboden’. Ook in ‘Dit is mijn moeder’ voelt het verdriet van Wieringa nog vers aan, al liep hun relatie jarenlang niet over rozen. Wieringa groeide met zijn ouders op in het paradijselijke Aruba, waar zijn moeder in achtenzestigerstijl de geneugten van de vrije liefde ontdekte. Terug in Nederland vroeg ze de scheiding aan, waarop de 11-jarige Tommy radicaal de kant van zijn vader koos. De volgende 25 jaar zouden moeder en zoon op gespannen voet leven, en pas in het laatste decennium weer toenadering zoeken.

Die verhouding kleurt ook ‘Dit is mijn moeder’: het is geen afgeronde biografie, maar een schijnbaar willekeurige verzameling verhalen, cursiefjes en overpeinzingen waarin zijn moeder nu weer een hoofdrol, dan weer een bijrol speelt. Hij kijkt meestal naar haar vanuit een ooghoek, wanneer ze de as van een overleden oom uitstrooit of poedelnaakt in het raamkozijn van haar slaapkamer zit. Zijn mooiste liefdesbrief aan haar is ‘Suez’, waarin Wieringa zijn moeder wél vol in de ogen durft te kijken. Ook ‘Amazone’, over de fouten die elke ouder keer op keer maakt, is zo’n pareltje. Het grootste deel van het boek speelt zich af aan haar sterfbed: de 67 pillen die ze dagelijks slikt, de groeiende kwetsbaarheid, het krimpende leven. De nuchtere zoon en de zweverige moeder blijven tot het bittere einde met elkaar bekvechten over de grote levensvragen: ruzie als het duidelijkste bewijs van leven – wij kibbelen, dus jij bent.

Wieringa voerde zijn moeder eerder al indirect op in zijn boeken. Van enige schroom om de vrouw die hem op de wereld zette in woorden te gieten is in ‘Dit is mijn moeder’ dan ook weinig te merken. De verhalen balanceren perfect tussen weemoed en humor, wel vaker de stralende yin en yang in Wieringa’s oeuvre. En ook al vindt hij zijn moeder eerder in het detail dan in het grote inzicht, hij grijpt trefzeker de complexe, tegenstrijdige gevoelens die de moederfiguur opwekt, bij de lurven.

Toch is het ironisch hoe zo’n moederboek vooral iets over de schrijvende zoon zegt. Die paradox is al te zien op de coverfoto: het gezicht van Lia Wiersema is overbelicht, terwijl de jonge Tommy vrolijk in de lens lacht. Ook in de verhalen vangen we slechts een glimp van de moeder op, van haar prullaria, haar kralenkettingen, haar tinkelende armbanden. Zo wordt ‘Dit is mijn moeder’ vooral een postume overwinning van een zoon die eindelijk het laatste woord krijgt.

Tommy Wieringa is vanaf 8 februari te zien in de 25ste editie van Saint Amour. Info en tickets.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: