David Vann - Heilbot op de maan

, door ()

9
a1
© BELGAIMAGE

Het heeft iets te maken met de geladen revolver die James Edwin Vann heeft meegenomen voor zijn laatste ontmoeting met de stiefmoeder van de auteur, én met het idee dat de zelfmoord op meer dan één manier een familiedrama had kunnen worden. Wat de aangehaalde reden ook moge zijn, de onbeschrijflijk trieste waarheid is dat David Vann als schrijver op zijn best is wanneer hij een hoogstpersoonlijk en even meedogenloos als liefdevol web van verhalen rond de dood van zijn vader weeft.

Vann maakt in zijn dankwoord ook duidelijk dat alleen zijn Nederlandse uitgever de moed had om de roman met korte verhalen te omlijsten. En net als in ‘Legende van een zelfmoord’ zijn het de variaties op het thema die het geheel zijn rauwe zeggingskracht geven. De glimp van het latere leven van de oom die zijn eigen broer niet wist te redden, de politieverklaring van de ex-vrouw die het fatale schot door de telefoon moest horen en zelfs het verhaal over de vreemde religieuze gewoontes van een geloofsgemeenschap in Californië geven extra kleur en diepgang aan de hoofdmoot van het boek. Dat is de vertelling waarin Vann afdaalt in de getroebleerde geest van een man die bij de rekensom van zijn leven – ‘Twee scheidingen. Twee kinderen. Twee loopbanen. 365.000 dollar belastingschuld’ – uitkomt bij een kogel door het hoofd.

Waar ‘Legende van een zelfmoord’ verontwaardigd brandde met het vuur van een afrekening, gaat ‘Heilbot op de maan’ vooral op zoek naar verklaringen voor de wanhoopsdaad. De meer begripvolle toon van het literaire onderzoek naar de onontkoombare logica van een depressie haalt iets van de emotionele punch uit de stomp in de maag, maar het proza doet bij momenten nog steeds naar adem happen. Sinds ‘De glazen stolp’ van Sylvia Plath zijn er wellicht weinig romans geweest die zich met evenveel precisie in een door depressie aangetast brein verplaatsen. Zo lijkt het er steeds meer op dat Vann met zijn literaire oeuvre vooral dezelfde demonen probeert te bezweren die zijn vader alleen met een revolver van een zwaar kaliber wist te onderdrukken.

De manier waarop de schrijver dat doet, heeft misschien niet meer dezelfde impact als bij zijn fictiedebuut of opvolger ‘Caribou Island’, maar dwingt nog steeds respect af. Door de zelfmoord van zijn vader in zoveel verhalen en op zoveel verschillende manieren te belichten, biedt hij niet alleen diverse perspectieven op dezelfde gebeurtenis, maar probeert hij de betekenis ervan ook radicaal te veranderen. Vann graaft met zijn fictie niet naar de feiten, hij probeert de werkelijkheid met verhalen te overstelpen om haar bijna tot aanpassing aan zijn verbeelding te dwingen.

Niet toevallig werden romans als ‘Aarde’ of ‘Klare lucht zwart’, waarin David Vann veel minder expliciet aan de slag gaat met herinneringen en zijn duistere familiegeschiedenis, minder goed ontvangen. Met ‘Heilbot op de maan’ bewijst hij andermaal dat hij zich het meest thuis voelt in de koudste regionen van kleinsteeds Amerika en in de diepste krochten van de menselijke ziel.

Humo.be-updates in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: